{"id":3897,"date":"2014-06-26T22:20:34","date_gmt":"2014-06-26T20:20:34","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3897"},"modified":"2014-06-27T12:35:18","modified_gmt":"2014-06-27T10:35:18","slug":"sheldon-cooper-rzuca-teorie-strun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/06\/26\/sheldon-cooper-rzuca-teorie-strun\/","title":{"rendered":"Sheldon Cooper rzuca teori\u0119 strun"},"content":{"rendered":"

<\/embed><\/object><\/p>\n

Kilka tygodni temu zako\u0144czy\u0142 si\u0119 si\u00f3dmy ju\u017c sezon znakomitego sitkomu „The Big Bang Theory<\/a>„, puszczanego w Polsce pod idiotycznym tytu\u0142em „Teoria wielkiego podrywu”. (Wypada\u0142oby si\u0119 zaduma\u0107 w tym miejscu nad poziomem os\u00f3b odpowiedzialnych za t\u0142umaczenia tytu\u0142\u00f3w seriali i film\u00f3w i ich wizj\u0105 tego, jak polskiego widza mo\u017cna przyci\u0105gn\u0105\u0107 do ogl\u0105dania przerw reklamowych i co, ich zdaniem, tego widza od odbiornik\u00f3w by odrzuca\u0142o. Ale to temat na zupe\u0142nie inny tekst). S\u0105dz\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w tego bloga zna dobrze ten serial. Tym, kt\u00f3rzy TBBT jeszcze nie mieli okazji ogl\u0105da\u0107, powiem tylko, \u017ce akcja rozgrywa si\u0119 w \u015brodowisku naukowc\u00f3w, bohaterami s\u0105 fizycy pracuj\u0105cy na jednym z czo\u0142owych kalifornijskich uniwersytet\u00f3w (chyba CALTECH-u).<\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym bohaterem TBBT jest Sheldon Cooper<\/a>, fantastycznie grany przez Jima Parsona<\/a> (dwie nagrody EMMY!). Jest on teoretykiem, zajmuj\u0105cym si\u0119 oczywi\u015bcie teori\u0105 strun – jak twierdz\u0105 jej zwolennicy, najbardziej sexy zabaw\u0105 w mie\u015bcie<\/a> – do historii serialu wesz\u0142a k\u0142\u00f3tnia Sheldona na temat wy\u017cszo\u015bci teorii strun nad p\u0119tlow\u0105 kwantow\u0105 grawitacj\u0105<\/a>. Jakie\u017c by\u0142o wi\u0119c zaskoczenie (rado\u015b\u0107 przeciwnik\u00f3w i rozczarowanie zwolennik\u00f3w teorii strun), gdy w jednym z ostatnich odcink\u00f3w ostatniego sezonu Sheldon og\u0142osi\u0142, \u017ce rzuca teori\u0119 strun<\/a>!<\/p>\n

Ta decyzja ma oczywi\u015bcie zabawne konsekwencje fabularne, ale przecie\u017c nie o to tu chodzi. Wielk\u0105 si\u0142\u0105 TBBT jest i by\u0142a wielka precyzja, z jak\u0105 m\u00f3wiono w tym serialu na temat nauki: nawet r\u00f3wnania wypisane na tablicy nie tylko mia\u0142y sens, ale rzeczywi\u015bcie odpowiada\u0142y zagadnieniom, o kt\u00f3rych rozmawiali bohaterowie. Je\u015bli Sheldon Cooper rzuca teori\u0119 strun, to jest to znak, \u017ce teoria ta przestaje ju\u017c by\u0107 modna i powoli\u00a0staje si\u0119 pass\u00e9. To bardzo wa\u017cny sygna\u0142 \u015bwiadcz\u0105cy o tym, jak bardzo \u015bwiat zmieni\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu ostatnich kilku lat. Bo sama teoria strun ma si\u0119 dok\u0142adnie tak samo, jak mia\u0142a si\u0119 dziesi\u0119\u0107 lat temu: nie dokonano \u017cadnego prze\u0142omowego odkrycia ani te\u017c nie zosta\u0142a ona w jaki\u015b zdecydowany spos\u00f3b podwa\u017cona. Ot, teoria jak teoria.<\/p>\n

Teoria strun<\/a> powsta\u0142a pod koniec lat 60. ubieg\u0142ego wieku, ale prawdziw\u0105 popularno\u015b\u0107 zdoby\u0142a dopiero w 1984 roku, kiedy postawiono hipotez\u0119, i\u017c mo\u017ce by\u0107 ona teori\u0105 ostateczn\u0105, opisuj\u0105c\u0105 wszystkie zjawiska fundamentalne zachodz\u0105ce w mikro\u015bwiecie. Pocz\u0105wszy od tego momentu, sta\u0142a si\u0119 ona najdok\u0142adniej badan\u0105 teori\u0105 fizyczn\u0105 w historii. Po\u015bwi\u0119cono jej dziesi\u0105tki tysi\u0119cy prac, a setki naukowc\u00f3w zawdzi\u0119cza swoje kariery badaniem w tej dziedzinie. <\/p>\n

Nie chcia\u0142bym powiedzie\u0107, \u017ce badania te zako\u0144czy\u0142o si\u0119 spektakularn\u0105 klap\u0105 – otrzymano bowiem wiele niezwykle ciekawych wynik\u00f3w z dziedziny fizyki matematycznej i sformu\u0142owano wielk\u0105 liczb\u0119 wa\u017cnych (niestety niezbyt realistycznych) modeli – nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce obietnica stworzenia w ramach teorii strun zunifikowanej teorii wszystkiego nie zosta\u0142a zrealizowana.<\/p>\n

W s\u0142ynnym eseju Weimar Culture, Causality, and Quantum Theory, 1918-1927: Adaptation by German Physicists and Mathematicians to a Hostile Intellectual Environment<\/a> z 1971 roku Paul Forman<\/a> argumentuje, \u017ce powstanie i kszta\u0142t mechaniki kwantowej daje si\u0119 wyja\u015bni\u0107 socjologicznie. Jego zdaniem „po I wojnie \u015bwiatowej niemiecka nauka straci\u0142a wiele ze swojego presti\u017cu; Spengler<\/a> opublikowa\u0142 w\u0142a\u015bnie sw\u00f3j niezwykle popularny „Zmierzch zachodu”, a spengerizm by\u0142 wszechobecny. Duch czasu by\u0142 zdecydowanie mistyczny i antymechanistyczny. Naukowcy Republiki Weimarskiej – wed\u0142ug Formana – stworzyli nieprzyczynow\u0105, adetermnistyczn\u0105 mechanik\u0119 kwantow\u0105, by wpasowa\u0107 si\u0119 w mistyczne i antymechanistyczne trendy my\u015blowe, dominuj\u0105ce w spo\u0142ecze\u0144stwie niemieckim, aby w ten spos\u00f3b odzyska\u0107 sw\u00f3j wysoki status spo\u0142eczny” (J.R. Brown, „Who Rules in Science”, Harvard University Press, 2001, str. 116).<\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a z teori\u0105 strun w ostatnich dw\u00f3ch dekadach XX w. W tym czasie dominuj\u0105c\u0105 wizj\u0105 rozwoju spo\u0142ecznego by\u0142 neoliberalizm gospodarczy w po\u0142\u0105czeniu z zachodnim modelem demokracji. W przekonaniu wielu by\u0142 to ostateczny model ustroju spo\u0142eczno-politycznego, s\u0105dzono wr\u0119cz, szczeg\u00f3lnie w obliczu wydarze\u0144 1989 roku i upadku Muru Berli\u0144skiego, \u017ce ostatnia dekada XX w. jest pocz\u0105tkiem okresu „ko\u0144ca historii”. W wizj\u0119 t\u0119 znakomicie wplata si\u0119 teoria fizyczna, kt\u00f3ra obiecuje by\u0107 teori\u0105 ostateczn\u0105, opisuj\u0105c\u0105 wszystko, co mo\u017cna wiedzie\u0107 na temat fundamentalnych struktur materii i podstawowych praw nimi rz\u0105dz\u0105cych, b\u0119d\u0105ca w pewnym sensie „ko\u0144cem fizyki”.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie koniec historii nie nast\u0105pi\u0142. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \u017cycie spo\u0142eczno-polityczno-gospodarcze pe\u0142ne jest wyzwa\u0144, wobec kt\u00f3rych model neoliberalnej demokracji jest kompletnie bezradny.<\/p>\n

Podobnie rzecz si\u0119 ma z teori\u0105 strun. Nie uda\u0142o si\u0119 wykaza\u0107, \u017ce jest ona rzeczywi\u015bcie teori\u0105 unifikuj\u0105c\u0105, prowadz\u0105c\u0105 do przewidywa\u0144 zgodnych z obserwacjami. Wr\u0119cz przeciwnie: wydaje si\u0119 wysoce prawdopodobne, \u017ce pewne podstawowe przewidywania teorii strun w og\u00f3le nie s\u0105 realizowane w przyrodzie. <\/p>\n

Co prawda teoria strun zaowocowa\u0142a niezwykle p\u0142odnymi i potencjalnie u\u017cytecznymi polami bada\u0144, jak fascynuj\u0105ca hipoteza AdS\/CFT<\/a>. Ale to za ma\u0142o, by twierdzi\u0107, \u017ce struny to najlepsza, a wr\u0119cz jedyna warta grania zabawa w mie\u015bcie. S\u0105 przecie\u017c jeszcze kosmologia z fascynuj\u0105cymi nowymi danymi obserwacyjnymi, problem ciemnej materii i energii… \u017badne z nich nie uzyska zapewne statusu por\u00f3wnywalnego z tym, jaki mia\u0142a teoria strun (czy teoria neoliberalna w ekonomii), ale tym lepiej – w\u00a0r\u00f3\u017cnorodno\u015bci si\u0142a.<\/p>\n

Dobrze wi\u0119c si\u0119 sta\u0142o, \u017ce Sheldon rzuci\u0142 teori\u0119 strun…<\/p>\n

Jerzy Kowalski-Glikman<\/strong><\/p>\n

Ilustracja: fragmenty z serialu, youtube.com<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kilka tygodni temu zako\u0144czy\u0142 si\u0119 si\u00f3dmy ju\u017c sezon znakomitego sitkomu „The Big Bang Theory„, puszczanego w Polsce pod idiotycznym tytu\u0142em „Teoria wielkiego podrywu”. (Wypada\u0142oby si\u0119 zaduma\u0107 w tym miejscu nad poziomem os\u00f3b odpowiedzialnych za t\u0142umaczenia tytu\u0142\u00f3w seriali i film\u00f3w i ich wizj\u0105 tego, jak polskiego widza mo\u017cna przyci\u0105gn\u0105\u0107 do ogl\u0105dania przerw reklamowych i co, ich […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[106,111,68],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3897"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3897"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3897\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3915,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3897\/revisions\/3915"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}