{"id":3912,"date":"2014-09-15T09:45:26","date_gmt":"2014-09-15T07:45:26","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=3912"},"modified":"2016-07-08T12:51:05","modified_gmt":"2016-07-08T10:51:05","slug":"jezierza-malo-morska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/09\/15\/jezierza-malo-morska\/","title":{"rendered":"Jezierza ma\u0142o morska"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Jezierza morska to ro\u015blina niezbyt znana. Jest na tyle rzadka, \u017ce omijaj\u0105 j\u0105 popularne albumy ro\u015blin wodnych, ale na tyle pospolita, \u017ce omijaj\u0105 j\u0105 r\u00f3wnie\u017c spisy gatunk\u00f3w rzadkich, zagro\u017conych i wymagaj\u0105cych ochrony. St\u0105d te\u017c spotka\u0142em si\u0119 z ni\u0105 bardziej \u015bwiadomie dopiero po paru latach zajmowania si\u0119 hydrobiologi\u0105. Nigdy nie zaj\u0105\u0142em si\u0119 te\u017c ni\u0105 bardziej bezpo\u015brednio, po\u015bwi\u0119caj\u0105c specjalne badania, ale ona najwyra\u017aniej postanowi\u0142a pojawia\u0107 si\u0119 na mojej drodze.
\n
\nWbrew nazwie nie jest to gatunek morski. Tzn. jest, ale nie bardzo. Linneusz opisa\u0142 j\u0105 na podstawie osobnik\u00f3w z Ba\u0142tyku, wi\u0119c w sumie si\u0119 zgadza. Tyle \u017ce z hydrobiologicznego punktu widzenia Ba\u0142tyk to tyle wys\u0142odzona wypustka Atlantyku, ile s\u0142onawe du\u017ce jezioro. To, \u017ce jaki\u015b gatunek da si\u0119 znale\u017a\u0107 w tym akwenie, nie oznacza, \u017ce jest to gatunek morski w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu. Natomiast nie ma si\u0119 co w nim spodziewa\u0107 gatunk\u00f3w w\u00f3d bardzo ubogich w rozpuszczone substancje. Jezierza morska w istocie nie \u017cyje w krystalicznych wodach oligotroficznych. Nie przeszkadza jej pewne zasolenie i nie przeszkadza ponadprzeci\u0119tna \u017cyzno\u015b\u0107.<\/p>\n

Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego ca\u0142kiem cz\u0119sto jezierz\u0119 morsk\u0105 mo\u017cna spotka\u0107 w zbiornikach utworzonych przez cz\u0142owieka. Jest te\u017c gatunkiem o szerokim zasi\u0119gu geograficznym. W Polsce s\u0105 miejsca, gdzie wyst\u0119puje do\u015b\u0107 g\u0119sto, a s\u0105 te\u017c du\u017ce plamy, gdzie si\u0119 jej nie stwierdza. Cz\u0119sto jest te\u017c tak, \u017ce w danym regionie zanotowano j\u0105 sto albo pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, wi\u0119c na mapie rozmieszczenia jest kropka, ale stanowisk tych nikt od tego czasu nie potwierdzi\u0142.<\/p>\n

Jedno z takich dawnych stanowisk to Jezioro E\u0142ckie. Jego akurat nie bada\u0142em, ale troch\u0119 siedzia\u0142em na pobliskim Jeziorze Woszczelskim. I tam w\u0142a\u015bnie pierwszy raz spotka\u0142em j\u0105 na \u017cywo. Gdybym wi\u0119cej przebywa\u0142 na zbiornikach zachodniej Polski, pewnie spotyka\u0142bym j\u0105 cz\u0119sto. Jednak tak nie by\u0142o i przez par\u0119 lat jej nie widzia\u0142em.<\/p>\n

Niedawno natomiast robi\u0142em pewne badania w stawach doliny Zwole\u0144ki. To niezbyt du\u017ca rzeka na dawnym pograniczu Ma\u0142opolski i Mazowsza. W potorfowych wyrobiskach \u017cyj\u0105 \u017c\u00f3\u0142wie b\u0142otne, kt\u00f3rym zdarza si\u0119 czasem pokona\u0107 Wis\u0142\u0119 i wymieni\u0107 z liczniejsz\u0105 populacj\u0105 lubelsk\u0105. Z florystycznego punktu widzenia stawy te s\u0105 do\u015b\u0107 ubogie, ale w jednym z nich znalaz\u0142em w\u0142a\u015bnie zbiorowisko jezierzy morskiej. Staw ten znajduje si\u0119 jeszcze w granicach miasta i jest za\u015bmiecony przez w\u0119dkarzy i innych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w wodnych rozrywek. Zreszt\u0105 le\u017cy ca\u0142kiem blisko wysypiska \u015bmieci. Z drugiej za\u015b strony jest te\u017c odbiornikiem zanieczyszcze\u0144 rolniczych. I w\u0142a\u015bnie w takim miejscu jezierza morska znalaz\u0142a swoj\u0105 nisz\u0119, dziel\u0105c j\u0105 z rogatkiem sztywnym – gatunkiem znanym z ma\u0142o wybrednych wymaga\u0144. Jako \u017ce najbli\u017csze znane stanowiska jezierzy morskiej s\u0105 oddalone o kilkadziesi\u0105t-kilkaset kilometr\u00f3w (zale\u017cy, w kt\u00f3r\u0105 stron\u0119), takie znalezisko nadaje si\u0119 na skromn\u0105 publikacj\u0119 w formie notatki. Ledwo si\u0119 ona ukaza\u0142a, trafi\u0142em na pewne szkolenie organizowane nad Jeziorem Zegrzy\u0144skim. Po do\u015b\u0107 m\u0119cz\u0105cym dniu wybra\u0142em si\u0119 nad zbiornik. Tam powita\u0142 mnie ko\u017cuch salwinii p\u0142ywaj\u0105cej – ciep\u0142olubnej paproci \u017cyj\u0105cej na mod\u0142\u0119 rz\u0119s. I nagle w\u015br\u00f3d nich zauwa\u017cy\u0142em znajomy kolczasty kszta\u0142t od\u0142amanego fragmentu jezierzy morskiej. Nieco dalej wida\u0107 by\u0142o wi\u0119cej bardziej kompletnych osobnik\u00f3w. To stanowisko r\u00f3wnie\u017c le\u017cy na bia\u0142ej plamie zasi\u0119gu. W ten spos\u00f3b mam na koncie dwie opublikowane notatki o niemal takim samym tytule, r\u00f3\u017cni\u0105cym si\u0119 tylko lokalizacj\u0105. Jak tak dalej p\u00f3jdzie, zabraknie pism, kt\u00f3re publikuj\u0105 takie odkrycia.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, to nie s\u0105 publikacje, kt\u00f3re popchn\u0105 nauk\u0119 do przodu. Nie podnios\u0105 mi te\u017c pozycji w \u015brodowisku fitogeograf\u00f3w. Suma punkt\u00f3w ministerialnych obu z nich to u\u0142amek punkt\u00f3w za jedn\u0105 publikacj\u0119 filadelfijsk\u0105. Niemniej, takie przyczynki te\u017c s\u0105 potrzebne dla budowania obszaru wiedzy o r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej Polski.<\/p>\n

Co ciekawe, tu i \u00f3wdzie pojawiaj\u0105 si\u0119 doniesienia o kolejnych nowo odkrywanych lokalizacjach jezierzy morskiej. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w zwi\u0105zku z monitoringiem \u015brodowiska czy na hobbistycznych serwisach internetowych. Niekt\u00f3re s\u0105 b\u0142\u0119dne. Przez jaki\u015b czas np. \u00a0na witrynie obserwator\u00f3w ptak\u00f3w Zbiornika Dobczyckiego wisia\u0142y zdj\u0119cia jezierzy morskiej podpisane jako jezierza mniejsza – obecnie ju\u017c skorygowane. Jezierza mniejsza jest du\u017co rzadszym gatunkiem. Co ciekawe, pod koniec XIX w. jej stanowisko odnotowano we w zasadzie tym samym miejscu, co moje stanowisko zegrzy\u0144skie. W\u00f3wczas musia\u0142o to by\u0107 pewnie jakie\u015b starorzecze Narwi i nikt nawet nie przypuszcza\u0142, \u017ce kiedy\u015b powstanie tu zbiornik zaporowy.<\/p>\n

Czy te kolejne doniesienia to efekt ekspansji tego gatunku, kt\u00f3remu nie przeszkadza odrobina zanieczyszczenia, a sprzyja ocieplenie klimatu? W osadach z optimum atlantyckiego, kiedy panowa\u0142 klimat, do kt\u00f3rego si\u0119 zbli\u017camy, szcz\u0105tki zbiorowisk jezierzy i rogatka s\u0105 bardzo powszechne. A mo\u017ce nowe odkrycia w stawach i zbiornikach zaporowych to efekt tego, \u017ce dzi\u0119ki konieczno\u015bci wykonywania ocen oddzia\u0142ywania na \u015brodowisko nowych inwestycji i plan\u00f3w zada\u0144 ochronnych dla obszar\u00f3w Natura 2000 badacze eksploruj\u0105 miejsca dot\u0105d zaniedbywane. Moim zdaniem prawdziwe s\u0105 oba wyja\u015bnienia.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong>
\nfot. Piotr Panek, licencja CC BY SA 3.0<\/em>
\n\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span><\/p>\n