{"id":397,"date":"2009-10-08T20:09:48","date_gmt":"2009-10-08T19:09:48","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=397"},"modified":"2013-02-23T23:32:17","modified_gmt":"2013-02-23T22:32:17","slug":"o-zaleznosciach-i-uzaleznieniach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2009\/10\/08\/o-zaleznosciach-i-uzaleznieniach\/","title":{"rendered":"O zale\u017cno\u015bciach i uzale\u017cnieniach"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/em><\/p>\n

W naukach medycznych wszystko obecnie kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 tych samych kluczowych zagadnie\u0144<\/strong> : czym jest \u017cycie, jak dzia\u0142aj\u0105 mechanizmy biologiczne i jakie cz\u0105steczki s\u0105 w te procesy zaanga\u017cowane.<\/em><\/p>\n

<\/em>
\nTegoroczni medyczni nobli\u015bci : Elizabeth Blackburn, Carol Greider i Jack Szostak – odkrywcy telomerow i telomerazy – zadaj\u0105 sobie takie w\u0142a\u015bnie pytania.<\/p>\n

<\/em>
\nW poprzednim wpisie pisa\u0142em o osi\u0105gni\u0119ciach Gurdona i Yamanaki. Snu\u0142em tez domys\u0142y czy dostan\u0105 Nobla, cho\u0107 wydawa\u0142o si\u0119 niemozliwe by nastapi\u0142o to w tym roku. Tak te\u017c si\u0119 stalo – Gurdon i Yamanaka Nobla nie dostali i sa nadal pierwszoplanowymi kandytatami. Nagrod\u0119 przyznano za\u015b odkrywcom telomer\u00f3w i telomerazy.<\/p>\n


\nNa pierwszy rzut oka gdzie tam telomerom do r\u00f3\u017cnicowania czy odr\u00f3\u017cnicowywania kom\u00f3rek, przeprogramowania ich j\u0105der i uzyskiwania kom\u00f3rek macierzystych? Wbrew pozorom jednak tematy badawcze Gurdona i Yamanaki s\u0105 bardzo zbli\u017cone do temat\u00f3w Blackburn, Greider i Szostaka. W biologii wszystko jest ze soba \u015bci\u015ble powi\u0105zane.<\/p>\n

<\/em>
\nProdukcja zarodkowych kom\u00f3rek macierzystych bez prominentnego udzia\u0142u telomerazy nie by\u0142aby po prostu mo\u017cliwa. Kom\u00f3rki z przeszczepionymi j\u0105drami kom\u00f3rkowymi (Gurdon) lub z zaindukowne genetycznie do \u201aodm\u0142odzenia\u2019 (Yamanaka) musz\u0105 przej\u015b\u0107 bowiem podzia\u0142y kom\u00f3rkowe. A do tego celu niezb\u0119dne jest powielenie DNA. Dla prawid\u0142owego powielenia DNA konieczne jest za\u015b odtworzenie konc\u00f3wek chromosom\u00f3w – czyli w\u0142a\u015bnie telomer\u00f3w – a do tego konieczna jest telomeraza.<\/p>\n

<\/em>
\nZwi\u0105zek pomi\u0119dzy odkryciem jak nast\u0119puje odtwarznie telomer\u00f3w i jak uzyskiwa\u0107 kom\u00f3rki macierzyste staje si\u0119 wi\u0119c oczywisty.<\/p>\n

<\/em>
\nTelomeraza jest jednak jednym z wielu enzym\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych podzia\u0142y kom\u00f3rkowe. Dzi\u0119ki namna\u017caniu kom\u00f3rek z male\u0144kiej zygoty powstali\u015bmy my wszyscy. Mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c odtwarza\u0107 si\u0119 ca\u0142y czas nasze organizmy (dziel\u0105 si\u0119 intensywnie kom\u00f3rki krwi, sk\u00f3ry, nablonk\u00f3w wewn\u0119trznych, w\u0142os\u00f3w, kom\u00f3rki rozrodcze itd). Zablokowanie na d\u0142u\u017cej podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych grozi po prostu \u015bmierci\u0105.<\/p>\n

<\/em>
\nTelomeraza pozwalaj\u0105c na odtworzenie ko\u0144c\u00f3wek chromosom\u00f3w umo\u017cliwia prawid\u0142owe podzia\u0142y kom\u00f3rkowe. Jednak nie tylko brak tego enzymu (jego ilo\u015b\u0107 w kom\u00f3rce spada wraz z wiekiem organizmu), ale i nadmiar bywa gro\u017any. Za du\u017co telomerazy maj\u0105 bowiem kom\u00f3rki rakowe. Mi\u0119dzy innymi dlatego mog\u0105 dzieli\u0107 si\u0119 bez ko\u0144ca i w spos\u00f3b zupe\u0142nie anarchiczny.<\/p>\n

<\/em>
\nDla prawid\u0142owego dzia\u0142ania wszystkich kom\u00f3rek niezwykle wa\u017cna jest r\u00f3wnowaga wi\u0119kszo\u015bci jej enzym\u00f3w. Ka\u017cde rozregulowanie mechanizm\u00f3w kontrolnych prowadzi do nieobliczalnych w skutkach zaburze\u0144.
\nDlaczego wi\u0119c uhonorowano Noblem odkrycie w\u0142asnie telomerazy? Powod\u00f3w do tego jest wiele. Mi\u0119dzy innymi taki, \u017ce proces odtwarzania telomer\u00f3w jest kluczowy dla \u017cycia i wsp\u00f3lny dla wszystkich kom\u00f3rek posiadaj\u0105cych j\u0105dra kom\u00f3rkowe i chromosomy, od dro\u017cdzy do kom\u00f3rek ludzkich. A wi\u0119c, jak m\u00f3wi si\u0119 potocznie, jest \u201awa\u017cny\u2019.<\/p>\n

<\/em>
\nPonadto manipulownie telomeraz\u0105 ma znaczenie terapeutyczne w leczeniu wielu typ\u00f3w nowotowor\u00f3w, np. bia\u0142aczek. Dlatego r\u00f3wnie\u017c inne odkrycia mechanizm\u00f3w reguluj\u0105cych kolejne etapy podzia\u0142u kom\u00f3rkowego nagradzane s\u0105 Noblami. W 2001 otrzymali to wyr\u00f3\u017cnienie naukowcy, kt\u00f3rzy odkryli podstawowy mechanizm dzia\u0142ania enzym\u00f3w (kinaz), kt\u00f3re fosoryluj\u0105c inne bia\u0142ka wprowadzaj\u0105 kom\u00f3rk\u0119 w podzia\u0142. Ich zaburzenia r\u00f3wnie\u017c prowadz\u0105 do powstawania nowotwor\u00f3w.<\/p>\n

<\/em>
\nMolekularne szczeg\u00f3\u0142y mechanizm\u00f3w podzia\u0142owych nale\u017c\u0105 nie tylko do biologii. Czym wi\u0119cej wiemy o interakcjach na poziomie moleku\u0142, tym bardziej wkraczamy w domen\u0119 chemii. Dlatego tak\u017ce chemiczne Noble przyznawane s\u0105 za rozpracowanie proces\u00f3w zwi\u0105zanych z podzia\u0142em kom\u00f3rkowym. W roku 2004 nagrod\u0119 t\u0119 otrzymali Rose, Ciechanover i Hershko za odkrycie procesu kontrolowanej degradacji bia\u0142ek. Bez niego r\u00f3wnie\u017c podzia\u0142y kom\u00f3rkowe by\u0142yby niemo\u017cliwe. Podobnie jest z procesem transkrypcji, cho\u0107 zwi\u0105zek z namna\u017caniem kom\u00f3rek jest nieco lu\u017aniejszy. Przebieg tego procesu na poziomie molekularnym opisa\u0142 chemiczny noblista z roku 2006 Roger Kornberg.<\/p>\n

<\/em>
\nPisz\u0119 o tych podobie\u0144stwach z jednego powodu. Ot\u00f3\u017c pokazuj\u0105 one wsp\u00f3lne mianowniki \u017cycia na Ziemi. Tegoroczny noblista Jack Szostak wierzy nie tylko w jedno\u015b\u0107 \u017cycia, ale s\u0105dzi, i\u017c mo\u017cna eksperymentalnie dowie\u015b\u0107 jak \u017cycie si\u0119 zacz\u0119\u0142o. Prowadzone obecnie w jego laboratorium w Harvardzie badania, je\u015bli uwie\u0144czone b\u0119d\u0105 sukcesem, co jest bardzo prawdopodobne, doprowadz\u0105 go zapewne do kolejnego Nobla. Wcze\u015bniej jednak pewnie dostan\u0105 go Gurdon i Yamanaka.<\/p>\n

Jacek Kubiak<\/strong><\/p>\n

Na zdj\u0119ciu: Narodziny Wenus (z morskiej piany), Sandro Botticelli, 1485.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W naukach medycznych wszystko obecnie kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 tych samych kluczowych zagadnie\u0144 : czym jest \u017cycie, jak dzia\u0142aj\u0105 mechanizmy biologiczne i jakie cz\u0105steczki s\u0105 w te procesy zaanga\u017cowane. Tegoroczni medyczni nobli\u015bci : Elizabeth Blackburn, Carol Greider i Jack Szostak – odkrywcy telomerow i telomerazy – zadaj\u0105 sobie takie w\u0142a\u015bnie pytania. W poprzednim wpisie pisa\u0142em o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,6,1,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/397"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=397"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/397\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2443,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/397\/revisions\/2443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=397"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=397"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=397"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}