{"id":4042,"date":"2014-10-20T08:51:53","date_gmt":"2014-10-20T06:51:53","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=4042"},"modified":"2016-07-08T12:50:47","modified_gmt":"2016-07-08T10:50:47","slug":"diatoma-bardzo-problematica","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/10\/20\/diatoma-bardzo-problematica\/","title":{"rendered":"Diatoma bardzo problematica"},"content":{"rendered":"

\"okrzemki\"<\/a>Niedawno pisa\u0142em o odkrywaniu nowych stanowisk przypadkiem czy przy okazji inwentaryzacji przyrodniczych na potrzeby ocen oddzia\u0142ywania przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 na \u015brodowisko. Jest jeszcze jedna taka okazja – monitoring jako\u015bci w\u00f3d.
\n
\nJak ju\u017c wspomina\u0142em, wsp\u00f3\u0142czesny monitoring jako\u015bci w\u00f3d znacznie r\u00f3\u017cni si\u0119 od jeszcze dziesi\u0119\u0107 lat temu stosowanego monitoringu ich czysto\u015bci. Jednym z jego sk\u0142adnik\u00f3w jest monitoring stanu ekologicznego. Na ten sk\u0142ada si\u0119 monitoring element\u00f3w biologicznych wspierany do pewnego stopnia przez monitoring element\u00f3w fizyczno-chemicznych i hydromorfologicznych. Jednym za\u015b z monitorowanych element\u00f3w biologicznych jest stan okrzemek bentosowych.<\/p>\n

Okrzemki to grupa jednokom\u00f3rkowych glon\u00f3w do\u015b\u0107 blisko spokrewniona m.in. z brunatnicami tworz\u0105cymi na wybrze\u017cach ocean\u00f3w lasy wodorost\u00f3w (w Ba\u0142tyku to tylko \u0142\u0105ki morszczyn\u00f3w). Nieco dalej spokrewniona natomiast z orz\u0119skami (tam jest szkolny pantofelek) czy ple\u015bniowatymi l\u0119gniowcami. Okrzemki fotosyntezuj\u0105 (s\u0105 z tej linii, kt\u00f3ra niegdy\u015b wch\u0142on\u0119\u0142a chloroplasty z krasnorost\u00f3w), wi\u0119c fizjologicznie z kolei przypominaj\u0105 ro\u015bliny i s\u0105 zaliczane do fitoplanktonu (gdy unosz\u0105 si\u0119 w toni) lub fitobentosu (gdy \u015blizgaj\u0105 si\u0119 po pod\u0142o\u017cu). Polska nazwa bierze si\u0119 st\u0105d, \u017ce ich cia\u0142a okryte s\u0105 skorupkami zbudowanymi z krzemionki.<\/p>\n

Krzemionkowe okrywy s\u0105 urze\u017abione i w\u0142a\u015bnie to urze\u017abienie pozwala na rozr\u00f3\u017cnianie gatunk\u00f3w. Krzemionka to trwa\u0142y materia\u0142, wi\u0119c w odr\u00f3\u017cnieniu od wielu innych glon\u00f3w z okrzemek \u0142atwo robi si\u0119 trwa\u0142e preparaty mikroskopowe, co u\u0142atwia potem ich gromadzenie i por\u00f3wnywanie. Skorupki zachowuj\u0105 si\u0119 w osadach (zanim utworz\u0105 ziemi\u0119 okrzemkow\u0105, czyli diatomit), przez co, znaj\u0105c wsp\u00f3\u0142czesne wymagania ekologiczne danego gatunku, mo\u017cna wnioskowa\u0107 o warunkach historycznych danego zbiornika, analizuj\u0105c zachowane szcz\u0105tki. Dlatego ta grupa wzbudza zainteresowanie ekolog\u00f3w i paleoekolog\u00f3w, kt\u00f3rzy stosunkowo nie\u017ale zbadali wymagania poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w. St\u0105d nie dziwi wyb\u00f3r tej grupy do oceny stanu ekologicznego rzek i jezior.<\/p>\n

Od paru lat w krajach Unii Europejskiej bada si\u0119 wi\u0119c m.in. sk\u0142ad zbiorowisk okrzemek. Tak\u017ce w Polsce. Stosunkowo cz\u0119sto jest tak, \u017ce ocena na podstawie okrzemek jest wy\u017csza ni\u017c na podstawie ryb (kt\u00f3rych stan jest zani\u017cany przez przekszta\u0142cenia morfologiczne koryta) czy bezkr\u0119gowc\u00f3w. Jednak potoki i rzeki tatrza\u0144skie i beskidzkie wy\u0142ama\u0142y si\u0119 z tej zasady. Pr\u00f3by okrzemek zebrane przez nowos\u0105deckich inspektor\u00f3w ochrony \u015brodowiska zdominowane s\u0105 przez przedstawicieli rodzaju Diatoma<\/em>. Biolodzy z WIO\u015a to jednak nie s\u0105 specjali\u015bci od okrzemek. W istocie musz\u0105 umie\u0107 oznacza\u0107 ro\u015bliny, zwierz\u0119ta i glony z niemal ca\u0142ego spektrum wyst\u0119puj\u0105cego w wodzie. Na pocz\u0105tku wdra\u017cania nowych metod oceny pobrane pr\u00f3by by\u0142y w zwi\u0105zku z tym wysy\u0142ane specjalistom do weryfikacji. No i niekt\u00f3re nowos\u0105deckie pr\u00f3by po takiej weryfikacji mia\u0142y wynik m\u00f3wi\u0105cy, \u017ce s\u0105 zdominowane przez Diatoma moniliformis<\/em> i Diatoma problematica<\/em>. <\/p>\n

S\u0105 to gatunki wskazuj\u0105ce na wody eutroficzne, a administracyjnie rzecz ujmuj\u0105c, na III klas\u0119 jako\u015bci – umiarkowany stan ekologiczny. Wynik taki nie dziwi\u0142by dla jakiej\u015b rzeczki p\u0142yn\u0105cej przez silnie nawo\u017cone pola. Jednak co by nie m\u00f3wi\u0107 o opr\u00f3\u017cnianiu szamb do tatrza\u0144skich potok\u00f3w (niestety, to si\u0119 zdarza), to jednak nie mo\u017cna ich trwa\u0142ego stanu okre\u015bla\u0107 jako zanieczyszczony, nawet umiarkowanie, zw\u0142aszcza pod k\u0105tem eutrofizacji. Dlatego sprawa ta nie dawa\u0142a spokoju inspektorom i podzielili si\u0119 problemem z kolejn\u0105 polsk\u0105 diatomolo\u017ck\u0105, Ma\u0142gorzat\u0105 B\u0105k. Ona za\u015b podzieli\u0142a si\u0119 z jednym z czo\u0142owych wsp\u00f3\u0142czesnych diatomolog\u00f3w – Horstem Lange-Bertalotem (oboje obecnie pracuj\u0105 w Szczecinie). Ci specjali\u015bci przyznali, \u017ce to \u017caden z podejrzanych gatunk\u00f3w. Co wi\u0119cej, sprawa zaowocowa\u0142a opisaniem zupe\u0142nie nowego dla nauki gatunku \u2013 Diatoma polonica<\/em>. Naukowcy zachowali si\u0119 fair i do wsp\u00f3\u0142autorstwa publikacji zaprosili inspektor\u00f3w.<\/p>\n

Naukowy happy end<\/em> niestety dla administracji jest tylko po\u0142owicznym sukcesem. Wiadomo, \u017ce najcz\u0119stszy gatunek flory okrzemkowej kawa\u0142ka Dunajca i okolicznych rzek nie jest gatunkiem wskazuj\u0105cym \u015brednie zanieczyszczenie. Ale nie wiadomo nic ponadto. Nowy gatunek jest opisany anatomicznie, ale nie zbadano jego autekologii, wi\u0119c nie wiadomo, czy jego wyst\u0119powanie w miejscu odkrycia wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym, \u017ce lubi wody niezanieczyszczone, czy z czym\u015b zupe\u0142nie innym. R\u00f3wnie dobrze mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce wyst\u0119puje nie tylko w czystym Dunajcu, ale te\u017c np. w brudnej Przemszy, tylko nikt go w niej jeszcze nie rozpozna\u0142. Sam Lange-Bertalot znalaz\u0142 ju\u017c podobne okazy w zbiorach z Cypru, co mo\u017ce oznacza\u0107, \u017ce gatunek ten wcale nie jest ograniczony do Karpat, tylko dot\u0105d jego przedstawiciele byli myleni z innymi gatunkami. Co pozostaje wi\u0119c nowos\u0105deckiej inspekcji \u015brodowiska? Uzna\u0107, \u017ce ocena okrzemkowa jest niewykonalna i pozosta\u0107 przy wynikach oceny na podstawie bezkr\u0119gowc\u00f3w, makrofit\u00f3w i ewentualnie ryb.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

ilustracja: Adolf Schmidt, domena publiczna (prawa autorskie wygas\u0142y)<\/em>
\n\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span>
\nB\u0105k, M., Lange-Bertalot, H., Nosek, J., Jakubowska, Z., & Kie\u0142basa, M. (2014). Diatoma polonica sp. nov. \u2014 a new diatom (Bacillariophyceae) species from rivers and streams of southern Poland Oceanological and Hydrobiological Studies, 43<\/span> (2), 114-122 DOI: 10.2478\/s13545-014-0123-1<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niedawno pisa\u0142em o odkrywaniu nowych stanowisk przypadkiem czy przy okazji inwentaryzacji przyrodniczych na potrzeby ocen oddzia\u0142ywania przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 na \u015brodowisko. Jest jeszcze jedna taka okazja – monitoring jako\u015bci w\u00f3d.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43,65],"tags":[221,114,85,72],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4042"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4042"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4042\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4172,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4042\/revisions\/4172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4042"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4042"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4042"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}