{"id":4188,"date":"2014-10-28T08:57:22","date_gmt":"2014-10-28T07:57:22","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=4188"},"modified":"2015-01-03T20:25:08","modified_gmt":"2015-01-03T19:25:08","slug":"slowa-slowa-slowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/10\/28\/slowa-slowa-slowa\/","title":{"rendered":"S\u0142owa, s\u0142owa, s\u0142owa…"},"content":{"rendered":"

\"bruckner\"<\/a>M\u00f3j poprzedni wpis podparty tym, co przeczyta\u0142em w \u201eOceanological and Hydrobiological Studies”, zosta\u0142 skwitowany stwierdzeniem, \u017ce jest zbyt specjalistyczny. Faktycznie, szczeg\u00f3\u0142y oceny jako\u015bci w\u00f3d niewielu obchodz\u0105 (nawet gdy obchodzi sama ocena). Przyznaj\u0119 si\u0119 wi\u0119c do b\u0142\u0119du i tym razem napisa\u0142em tekst na podstawie artyku\u0142u w \u201eLondon Evening Standard”.
\n
\nW gazecie tej – mi\u0119dzy artyku\u0142em o niemieckiej wolontariuszce potr\u0105conej \u015bmiertelnie przez ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119 a artyku\u0142em o tym, \u017ce jaka\u015b celebrytka o ormia\u0144sko brzmi\u0105cym, cho\u0107 ameryka\u0144sko zapisywanym nazwisku, o\u015bwiadczy\u0142a, \u017ce po\u015ble swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119 do pracy – znalaz\u0142em tekst o nowym wydaniu s\u0142ownika Collinsa.<\/p>\n

Nowe wydanie s\u0142ownika to za\u015b nowy zestaw s\u0142\u00f3w oficjalnie uznanych za utrwalone w j\u0119zyku. \u017bycie j\u0119zyka przejawia si\u0119 m.in. w\u0142\u0105czaniem do niego nowych s\u0142\u00f3w. Moim zdaniem o prawdziwym \u017cyciu j\u0119zyka \u015bwiadcz\u0105 przede wszystkim zmiany w gramatyce i fonologii, ale te nast\u0119puj\u0105 powoli i nie zawsze s\u0105 \u0142atwo zauwa\u017calne. <\/p>\n

Natomiast s\u0142ownictwo jest zauwa\u017cane od razu tak\u017ce przez laik\u00f3w. We\u017amy j\u0119zyk polski: gdy zapyta\u0107 kogo\u015b o r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy polszczyzn\u0105 krakowianina i warszawiaka, to ma\u0142o kto powie o r\u00f3\u017cnicach w ud\u017awi\u0119cznianiu i ubezd\u017awi\u0119cznianiu (mazowiecki \u201esok m<\/em>alinowy” kontra ma\u0142opolski \u201esog m<\/em>alinowy”), o r\u00f3\u017cnicach w nos\u00f3wkach s\u0105siaduj\u0105cych z e ruchomym (mazowiecka \u201ei r\u0119ka Irenki” kontra ma\u0142opolska \u201ei r\u0119ka Ir\u0119ki”). Ewentualnie kto\u015b wspomni o ma\u0142opolskim braku r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy \u201etrzy” a \u201eczy”. <\/p>\n

Wiele os\u00f3b jednak skojarzy, \u017ce krakowiak je bor\u00f3wki na polu, podczas gdy warszawiak je jagody na dworze. Wyra\u017ane r\u00f3\u017cnice fonetyczne – obecnie raczej wyst\u0119puj\u0105ce mi\u0119dzy miastem a wsi\u0105 w obr\u0119bie regionu, a nie mi\u0119dzy regionami, s\u0105 oczywi\u015bcie zauwa\u017cane, ale dominuje s\u0142ownictwo. <\/p>\n

Gdy ludzie niezwi\u0105zani z j\u0119zykoznawstwem por\u00f3wnuj\u0105 j\u0119zyki, por\u00f3wnuj\u0105 raczej s\u0142owniki ni\u017c podr\u0119czniki gramatyki, czyli co\u015b, co w\u0142a\u015bnie zajmuje j\u0119zykoznawc\u00f3w por\u00f3wnawczych. Kiedy pojawiaj\u0105 si\u0119 rozwa\u017cania, jaka jest minimalna efektywna znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka obcego, to m\u00f3wi si\u0119 np. o znajomo\u015bci tysi\u0105ca s\u0142\u00f3w, a nie tylu-a-tylu regu\u0142 gramatycznych. Dlatego czasem s\u0142ysz\u0119 od znajomych stwierdzenia, \u017ce najbardziej podobnym do polskiego j\u0119zykiem jest ukrai\u0144ski, kt\u00f3ry przecie\u017c nale\u017cy do innego zespo\u0142u j\u0119zyk\u00f3w ni\u017c zachodnios\u0142owia\u0144ski, gdzie s\u0105 polski, kaszubski, \u0142u\u017cyckie, czeski i s\u0142owacki. <\/p>\n

Bierze si\u0119 to w\u0142a\u015bnie z podobnego s\u0142ownictwa \u2013 spotka\u0142em si\u0119 np. z obrazowym stwierdzeniem, \u017ce ukrai\u0144ski to rosyjski z polskim s\u0142ownictwem. No i dalej, kiedy m\u00f3wi si\u0119 o zalewie – niegdy\u015b francuszczyzny, potem niemczyzny i ruszczyzny, a ostatnio angielszczyzny – m\u00f3wi si\u0119 g\u0142\u00f3wnie o zapo\u017cyczeniach leksykalnych, a nie gramatycznych (a np. pod wp\u0142ywem angielskiej gramatyki m\u00f3g\u0142by od\u017cy\u0107 czas zaprzesz\u0142y). R\u00f3wnie\u017c kiedy niekt\u00f3re narody odradzaj\u0105ce swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 stara\u0142y si\u0119 rugowa\u0107 z j\u0119zyka przede wszystkim obce s\u0142owa (np. niemieckie z czeskiego czy s\u0142owia\u0144skie i w\u0119gierskie z rumu\u0144skiego).<\/p>\n

Zatem nowe s\u0142owa w s\u0142owniku znalaz\u0142y zainteresowanie \u201eEvening Standard”. Jest ich ok. 50 000. Z tej liczby najwi\u0119ksze za\u015b znalaz\u0142y s\u0142owa \u201etwerking\u201d, \u201eadorkable\u201d i \u201ephotobomb\u201d. \u015arodkowe s\u0142owo to zgodnie z definicj\u0105 wersji internetowej tego s\u0142ownika \u201e(slang) socially inept or unfashionable in a charming or endearing way\u201d. Powsta\u0142o ono jako zmieszanie s\u0142\u00f3w \u201eadorable\u201d i \u201edork, a wi\u0119c jest troch\u0119 gr\u0105 s\u0142\u00f3w i nie wiadomo, czy znajdzie polski odpowiednik. Za to \u201etwerking\u201d i \u201ephotobomb\u201d oznaczaj\u0105 zupe\u0142nie nowe poj\u0119cia, a wi\u0119c skoro pojawi\u0142 si\u0119 desygnat, to pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej musi znale\u017a\u0107 si\u0119 i s\u0142owo okre\u015blaj\u0105ce go te\u017c w j\u0119zyku polskim. Wyszukiwarka internetowa ju\u017c znajduje s\u0142owa \u201etwerkowanie\u201d i \u201efotobomba\u201d, wi\u0119c mo\u017ce w nast\u0119pnym wydaniu s\u0142ownika PWN te\u017c si\u0119 znajd\u0105.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

ilustracja: fragment \u201eS\u0142ownika etymologicznego j\u0119zyka polskiego”, Aleksander Br\u00fcckner, Krak\u00f3w, Krakowska Sp\u00f3\u0142ka Wydawnicza, 1927. Skan z repozytorium Polona<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u00f3j poprzedni wpis podparty tym, co przeczyta\u0142em w \u201eOceanological and Hydrobiological Studies”, zosta\u0142 skwitowany stwierdzeniem, \u017ce jest zbyt specjalistyczny. Faktycznie, szczeg\u00f3\u0142y oceny jako\u015bci w\u00f3d niewielu obchodz\u0105 (nawet gdy obchodzi sama ocena). Przyznaj\u0119 si\u0119 wi\u0119c do b\u0142\u0119du i tym razem napisa\u0142em tekst na podstawie artyku\u0142u w \u201eLondon Evening Standard”.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,55,47,135],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4188"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4188"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4188\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4196,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4188\/revisions\/4196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}