{"id":4204,"date":"2014-11-13T08:30:53","date_gmt":"2014-11-13T07:30:53","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=4204"},"modified":"2014-11-13T10:26:56","modified_gmt":"2014-11-13T09:26:56","slug":"jak-drewno-w-wode","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2014\/11\/13\/jak-drewno-w-wode\/","title":{"rendered":"Jak drewno w wod\u0119"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Martwe drewno to wbrew pozorom bardzo \u017cywy temat. Zdarza mi si\u0119 by\u0107 na spotkaniach dotycz\u0105cych ochrony przyrody, gdzie dyskusja jako\u015b niemrawo sobie idzie, a\u017c dojdzie do kwestii martwego drewna. Ekologom wtedy przed oczami staje co najmniej parkowa cz\u0119\u015b\u0107 Puszczy Bia\u0142owieskiej, gdzie drzewa rosn\u0105, a\u017c padn\u0105, a dno lasu pe\u0142ne jest opad\u0142ych ga\u0142\u0119zi i zwalonych pni. Le\u015bnikom z kolei staje niemal plantacja, gdzie nie ma szans na zgnicie czy spr\u00f3chnienie cho\u0107by ga\u0142\u0105zki, co by\u0142oby nie tylko marnotrawstwem, ale i matecznikiem kornik\u00f3w.
\n
\nR\u00f3\u017cni ekolodzy te\u017c zreszt\u0105 maj\u0105 r\u00f3\u017cn\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 negocjacyjn\u0105. Specjali\u015bci od niekt\u00f3rych owad\u00f3w i grzyb\u00f3w zadowoliliby si\u0119 nawet martwym drewnem w postaci chrustu i pniak\u00f3w. Botanicy jednak podkre\u015blaj\u0105, \u017ce to zwalone pnie stanowi\u0105 os\u0142on\u0119 dla siewek przed zgryzaniem. Ornitolodzy z kolei mniej zajmuj\u0105 si\u0119 drewnem na ziemi, bo ich interesuje g\u0142\u00f3wnie martwe drewno jeszcze stoj\u0105ce – idealne na kucie dziupli. <\/p>\n

W\u015br\u00f3d owad\u00f3w drewno\u017cernych (ksylofagicznych) jest te\u017c grupa takich, kt\u00f3re te\u017c wol\u0105 lata\u0107 wysoko ni\u017c biega\u0107 po ziemi. Le\u015bnikom naj\u0142atwiej oczywi\u015bcie doj\u015b\u0107 do kompromisu z pierwsz\u0105 grup\u0105. (Swoj\u0105 drog\u0105 argument o os\u0142onowej roli zwalonych pni podwa\u017ca potrzeb\u0119 pracy le\u015bnik\u00f3w w szk\u00f3\u0142kach le\u015bnych). Do zgody \u0142atwiej doj\u015b\u0107 w przypadku suchych bor\u00f3w, zwanych chrobotkowymi, gdzie stanem po\u017c\u0105danym przez ekolog\u00f3w jest ubogie siedlisko, kt\u00f3re zwa\u0142y martwego drewna mog\u0142yby prze\u017cy\u017ani\u0107. <\/p>\n

Tyle \u017ce taki b\u00f3r mo\u017ce cieszy\u0107 le\u015bnika-przyrodnika, ale dla le\u015bnika-hodowcy jest prawie nieu\u017cytkiem. W ka\u017cdym razie liczba publikacji naukowych i nienaukowych o martwym drewnie w lasach jest du\u017ca. Jako ostatni przyk\u0142ad mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 praca polskich le\u015bnik\u00f3w (naukowc\u00f3w i praktyk\u00f3w), oparta na danych z nadle\u015bnictwa Strzelce Opolskie, por\u00f3wnuj\u0105ca ilo\u015b\u0107 martwego drewna w lasach o r\u00f3\u017cnych funkcjach i typach siedliskowych (namiary w przypisach).<\/p>\n

Stali czytelnicy tego bloga wiedz\u0105, \u017ce ja lubi\u0119 bardziej mokre tematy. Wbrew pozorom martwe drewno dotyczy te\u017c hydrobiologii. Par\u0119 miesi\u0119cy temu opublikowano prac\u0119 o tym, \u017ce im wi\u0119kszy udzia\u0142 las\u00f3w w pokryciu teren\u00f3w nadrzecznych, tym lepsza kondycja zamieszkuj\u0105cych te rzeki ryb. Nie chodzi tu o \u017cadne walory krajobrazowe las\u00f3w, a w\u0142a\u015bnie o martwe drewno. Wpadaj\u0105ce do rzeki ga\u0142\u0119zie i pnie tworz\u0105 swoiste mikrosiedlisko (ekolodzy lubuj\u0105 si\u0119 w tworzeniu termin\u00f3w – takie siedlisko wodne nazywa si\u0119 ksylal). Siedlisko to zamieszkuj\u0105 r\u00f3\u017cne bezkr\u0119gowce, kt\u00f3rymi z kolei \u017cywi\u0105 si\u0119 ryby. Wed\u0142ug bada\u0144 w ich ciele kilkadziesi\u0105t procent materii pochodzi z l\u0105du.<\/p>\n

Niedawno z kolei opisano kilka nowych gatunk\u00f3w (a nawet nowy rodzaj) zmieraczkowatych. Do\u015b\u0107 dobrze znane s\u0105 zmieraczki \u017cyj\u0105ce na pla\u017cy (takie siedlisko mokrego piasku te\u017c ma swoj\u0105 nazw\u0119: psammal). \u017byj\u0105 one troch\u0119 w piasku, troch\u0119 na piasku i zjadaj\u0105, co si\u0119 da – najch\u0119tniej jakie\u015b szcz\u0105tki glon\u00f3w, ale te\u017c butwiej\u0105ce drewno. S\u0105 to do\u015b\u0107 ma\u0142e stworzenia, nieco podobne do krewetek i kie\u0142\u017cy, wi\u0119c ma\u0142o kto je zauwa\u017ca. <\/p>\n

Ja na przyk\u0142ad nie jestem \u015bwiadom, abym zmieraczka widzia\u0142. Bardziej tajemniczy ich kuzyni \u017cyj\u0105 w morzu. A te nowe gatunki ni mniej ni wi\u0119cej, a na dryfuj\u0105cym, wi\u0119c martwym drewnie. Ksylofauna (czyli zwierz\u0119ta \u017cyj\u0105ce w\/na drewnie) l\u0105dowa jest nie\u017ale poznana, przynajmniej ta europejska, ale ksylofauna morska wci\u0105\u017c niezbyt. Zmieraczkowate np. do niedawna by\u0142y zagadk\u0105 w kwestii rozmna\u017cania i dyspersji. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 morskich i wiele s\u0142odkowodnych bezkr\u0119gowc\u00f3w wytwarza mn\u00f3stwo jaj, a powsta\u0142e z nich postacie larwalne cz\u0119sto s\u0105 bardziej migruj\u0105ce ni\u017c postacie doros\u0142e (skrajnym przyk\u0142adem s\u0105 ma\u0142\u017ce czy koralowce). <\/p>\n

Tymczasem te stworzenia zachowuj\u0105 si\u0119 podobnie jak rozwielitki – sk\u0142adaj\u0105 naraz tylko kilka jaj i to nie w to\u0144 wodn\u0105 czy w\u015br\u00f3d ro\u015blinno\u015bci, ale we wn\u0119k\u0119 pod pancerzykiem – k\u0142adk\u0119 jajow\u0105. Tam jaja si\u0119 rozwijaj\u0105 i po pewnym czasie matka \u201erodzi” m\u0142ode – ca\u0142kiem podobne do rodzic\u00f3w, wcale nieskore do d\u0142ugodystansowego p\u0142ywania. Z kolei na r\u00f3\u017cnych wyspach, nieraz silnie izolowanych, mo\u017cna spotka\u0107 r\u00f3\u017cne gatunki zmieraczkowatych \u017cyj\u0105cych na l\u0105dzie. Wszystko wskazuje na to, \u017ce te l\u0105dowe gatunki maj\u0105 przodk\u00f3w, kt\u00f3rzy \u017cyli na dryfuj\u0105cym drewnie, wi\u0119c warto b\u0119dzie prze\u015bledzi\u0107 ich ewolucj\u0119, bo mog\u0105 si\u0119 okaza\u0107 swoistym odpowiednikiem zi\u0119b Darwina.<\/p>\n

Jak wi\u0119c wida\u0107, martwe drewno mo\u017ce by\u0107 pe\u0142ne \u017cycia. I dotyczy to nie tylko las\u00f3w, ale tak\u017ce w\u00f3d.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

fot. Piotr Panek, licencja GNU Free Documentation License<\/a> i Creative Commons BY-SA 3.0<\/a><\/em><\/p>\n

\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span><\/p>\n