{"id":4389,"date":"2015-02-08T14:17:05","date_gmt":"2015-02-08T13:17:05","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=4389"},"modified":"2015-02-08T14:31:42","modified_gmt":"2015-02-08T13:31:42","slug":"zywa-nieskamienialosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2015\/02\/08\/zywa-nieskamienialosc\/","title":{"rendered":"\u017bywa nieskamienia\u0142o\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>

Skrzyp\u0142ocz<\/p><\/div>\n

\u017bywa skamienia\u0142o\u015b\u0107 to oksymoron. Jest jak chimera z bestiariusza \u0142\u0105cz\u0105ca cechy z dw\u00f3ch domen. Takie zjawiska zawsze wzbudza\u0142y zainteresowanie, wi\u0119c i teraz s\u0105 wdzi\u0119cznym tematem powracaj\u0105cym od czasu do czasu w \u015bwiecie popularnonaukowym (cho\u0107by w \u201eThe Scienti\u015bcie” z 2 kwietnia 2013<\/a>).
\n
\nNiedawny powr\u00f3t wzi\u0105\u0142 si\u0119 z publikacji w PNAS dotycz\u0105cej bakterii siarkowych, kt\u00f3rych skamienia\u0142o\u015bci sprzed 1,8 mld i 2,3 mld niedawno odkryto w z\u0142o\u017cach Australii. Wydaje si\u0119, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne bakterie \u017cyj\u0105ce w osadach przy brzegach Ameryki P\u0142d. s\u0105 identyczne. Same skamienia\u0142o\u015bci dzieli p\u00f3\u0142 miliarda lat (to wi\u0119cej ni\u017c od wyj\u015bcia \u017cycia na l\u0105d), co daje d\u0142ugi okres bez zmian, a istnienie dzi\u015b podobnych organizm\u00f3w dzia\u0142a na wyobra\u017ani\u0119 jeszcze mocniej.<\/p>\n

Istnienie \u017cywych skamienia\u0142o\u015bci bywa wysuwane przez kreacjonist\u00f3w jako argument przeciwko ewolucji. Jak wszystkie argumenty kreacjonist\u00f3w (inne ni\u017c po prostu religijne), wynikaj\u0105 one z niezrozumienia teorii ewolucji. Owszem, istnienie \u017cywych skamienia\u0142o\u015bci podwa\u017ca niekt\u00f3re z modeli ewolucyjnych, zar\u00f3wno przed-, jak i podarwninowskich. Wczesny, jeszcze \u015bredniowieczny ewolucjonizm opiera\u0142 si\u0119 na koncepcji drabiny byt\u00f3w i w og\u00f3le nie zak\u0142ada\u0142 bezpo\u015bredniej przemiany gatunk\u00f3w. <\/p>\n

P\u00f3\u017aniejszy ewolucjonizm Lamarcka (dla gatunk\u00f3w organizm\u00f3w) i Spencera (dla spo\u0142ecze\u0144stw) wyr\u00f3s\u0142 z tej samej wizji hierarchicznego doskonalenia. Dlatego nie tylko istnienie \u017cywych skamienia\u0142o\u015bci, ale w og\u00f3le jakichkolwiek organizm\u00f3w \u201enisko uorganizowanych\u201d by\u0142o w lamarkizmie problemem, kt\u00f3ry trzeba by\u0142o obej\u015b\u0107, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 np. do samor\u00f3dztwa i ci\u0105g\u0142ego powstawania na nowo \u201eprymitywnych\u201d form.<\/p>\n

Gdy teoria Darwina i Wallace\u2019a odrzuci\u0142a baga\u017c rozwoju dzi\u0119ki parciu ku absolutnej doskona\u0142o\u015bci na rzecz doboru naturalnego, mo\u017cna by\u0142oby si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce sprawa zniknie. Niestety, podej\u015bcia Spencera uto\u017csamiaj\u0105cego ewolucj\u0119 z kierunkowym rozwojem nie uda\u0142o si\u0119 ca\u0142kiem pozby\u0107. Z trzech rodzaj\u00f3w doboru (rozrywaj\u0105cy, stabilizuj\u0105cy i kierunkowy) niekt\u00f3rzy najbardziej skupili si\u0119 na tym ostatnim, cho\u0107by dlatego, \u017ce daje on \u0142adne przyk\u0142ady. Posuni\u0119ciem do skrajno\u015bci, co a\u017c ostatecznie sta\u0142o si\u0119 sprzeczne z esencj\u0105 darwinizmu, by\u0142a koncepcja ortogenezy. <\/p>\n

Wed\u0142ug niej raz rozpocz\u0119ty kierunek rozwoju pewnej cechy si\u0142\u0105 jakiej\u015b bezw\u0142adno\u015bci posuwa si\u0119 do przodu, a\u017c nowe nabytki ewolucyjne oka\u017c\u0105 si\u0119 zab\u00f3jcze dla samych ich nosicieli. Tak t\u0142umaczono np. zwi\u0119kszanie rozmiar\u00f3w cia\u0142 dinozaur\u00f3w czy zwi\u0119kszanie si\u0119 rozmiar\u00f3w k\u0142\u00f3w u tygrys\u00f3w szabloz\u0119bnych. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce w tym ostatnim przypadku pocz\u0105tkowy wzrost rozmiar\u00f3w k\u0142\u00f3w da\u0142 przewag\u0119 ewolucyjn\u0105 nad innymi drapie\u017ccami, co wyzwoli\u0142o mechanizm ortogenetycznego powi\u0119kszania tych k\u0142\u00f3w w kolejnych pokoleniach, a\u017c wreszcie biedne tygrysy szabloz\u0119bne nie by\u0142y w stanie rozewrze\u0107 szcz\u0119k w wystarczaj\u0105cym stopniu – i wygin\u0119\u0142y. Taki mechanizm bezw\u0142adno\u015bci nie istnieje i nie do\u015b\u0107, \u017ce nie wynika z teorii Darwina, to jest z ni\u0105 sprzeczny, nawet je\u015bli nie zauwa\u017caj\u0105 tego odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do jakiej\u015b elan vitale<\/em> filozofowie spod znaku Bergsona czy Teilharda de Chardin.<\/p>\n

Mimo to wci\u0105\u017c np. ewolucj\u0119 koniowatych przedstawia si\u0119 w popularnych opracowaniach (nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c podr\u0119cznik\u00f3w) jako kierunkowy ci\u0105g zmian od niewielkich stworze\u0144 o kilku palcach i ma\u0142ych z\u0119bach do znanych nam os\u0142\u00f3w, koni i zebr, kt\u00f3re s\u0105 do\u015b\u0107 du\u017ce, maj\u0105 po jednym palcu i maj\u0105 wysokie korony z\u0119b\u00f3w, ignoruj\u0105c fakt, \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie \u017cy\u0142o wiele koniowatych, kt\u00f3re ewoluowa\u0142y w innych kierunkach. To tak jakby drog\u0119 z po\u0142udnia na p\u00f3\u0142noc Polski zacz\u0105\u0107 w Sanoku, potem jecha\u0107 przez Krosno, Rzesz\u00f3w, Kielce, Radom, Bydgoszcz i sko\u0144czy\u0107 w Gda\u0144sku, twierdz\u0105c, \u017ce jest to dow\u00f3d na to, \u017ce miasta na po\u0142udniu Polski s\u0105 mniejsze ni\u017c na p\u00f3\u0142nocy.<\/p>\n

Dob\u00f3r kierunkowy jest spektakularny, ale tak naprawd\u0119 na co dzie\u0144 mamy do czynienia z doborem stabilizuj\u0105cym, kt\u00f3ry faworyzuje osobniki najbardziej typowe dla populacji. Niekt\u00f3rzy posuwaj\u0105 si\u0119 stawiania tez, \u017ce ewolucja zachodzi tylko w kr\u00f3tkich, porozrzucanych w historii \u017cycia okresach oddzielonych d\u0142ugimi okresami stazy. Jest to jak najbardziej zgodne z teori\u0105 Darwina – gdy \u015brodowisko si\u0119 nie zmienia, nie ma \u017cadnego mechanizmu, kt\u00f3ry mia\u0142by prowadzi\u0107 do doboru naturalnego. Zatem istnienie organizm\u00f3w, kt\u00f3re w zasadzie nie ewoluuj\u0105, jest potwierdzeniem tego, \u017ce to model Darwina jest bli\u017cszy prawdy ni\u017c np. model ortogenezy.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie \u015bwiat jest bardziej skomplikowany i nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u015brodowiskiem organizm\u00f3w s\u0105 nie tylko woda, powietrze i gleba. Co wi\u0119cej, nie tylko s\u0105 to paso\u017cyty i drapie\u017ccy. \u015arodowiskiem s\u0105 te\u017c pobratymcy. Dlatego ci\u0119\u017cko jest znale\u017a\u0107 populacje, kt\u00f3re by nie podlega\u0142y takiemu czy innemu doborowi kierunkowemu (cho\u0107 zdarza si\u0119, \u017ce warunki wymuszaj\u0105ce dob\u00f3r w kierunku + po kilku pokoleniach zmieniaj\u0105 si\u0119 na warunki preferuj\u0105ce kierunek – i z perspektywy kilkunastu pokole\u0144 zmiany s\u0105 niewidoczne). Ponadto niekt\u00f3re zmiany, zw\u0142aszcza na poziomie DNA, mog\u0105 by\u0107 po prostu neutralne – nie dawa\u0107 przewagi, ale te\u017c nie upo\u015bledza\u0107, a wi\u0119c mog\u0105 si\u0119 utrwali\u0107 mimo braku dzia\u0142ania doboru.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do \u017cywych skamienia\u0142o\u015bci. Termin ten jest wcale nie taki jednoznaczny, jakby si\u0119 mog\u0142o wydawa\u0107 (wi\u0119cej o tym cho\u0107by w listopadowo-grudniowym numerze \u201eAmerican Scientist”<\/a>). Gdy ju\u017c si\u0119 jednak um\u00f3wimy, \u017ce np. latimeria czy hatteria to wystarczaj\u0105co dobrzy przedstawiciele \u017cywych skamienia\u0142o\u015bci, to oka\u017ce si\u0119, \u017ce wcale nie s\u0105 one takie znowu\u017c niezmienne na przestrzeni milion\u00f3w lat. Do\u015b\u0107 wspomnie\u0107, \u017ce latimerie \u017cyj\u0105 w wodach s\u0142onych, a ich przodkowie \u017cyli w wodach s\u0142odkich, co oznacza, \u017ce musieli mie\u0107 kompletnie inn\u0105 fizjologi\u0119 gospodarki wod\u0105 i elektrolitami. Na dodatek s\u0105 te\u017c jakie\u015b r\u00f3\u017cnice w budowie szkieletu. <\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c hatterie wsp\u00f3\u0142czesne i kopalne r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 jakimi\u015b szczeg\u00f3\u0142ami uz\u0119bienia. Co ciekawsze, badania molekularne wskazuj\u0105, \u017ce DNA hatterii podlega najgwa\u0142towniejszym w\u015br\u00f3d (zbadanych) kr\u0119gowc\u00f3w zmianom. Jak wi\u0119c wida\u0107, stagnacja morfologiczna mo\u017ce zupe\u0142nie rozje\u017cd\u017ca\u0107 si\u0119 z ewolucj\u0105 fizjologiczn\u0105 i molekularn\u0105. Lepszym terminem ni\u017c \u201e\u017cywa skamienia\u0142o\u015b\u0107\u201d mo\u017ce zatem by\u0107 \u201estabilomorf\u201d, termin ukuty przez Kina i B\u0142a\u017cejowskiego przy okazji odkrycia, \u017ce pewne skrzyp\u0142ocze wygl\u0105daj\u0105 mniej wi\u0119cej tak samo od 150 mln lat.<\/p>\n

A bakterie siarkowe? Czy s\u0105 \u017cywymi skamienia\u0142o\u015bciami? To zale\u017cy od definicji i interpretacji. Autorzy artyku\u0142u w PNAS pisz\u0105, \u017ce sprawa wymaga dalszych bada\u0144, ale podobna morfologia i podobne siedlisko wskazuj\u0105 na to, \u017ce bakterie te pewnie w istocie niezbyt si\u0119 zmieni\u0142y przez te z g\u00f3r\u0105 2 miliardy lat, od kiedy nast\u0105pi\u0142a tzw. katastrofa tlenowa, kt\u00f3ra spowodowa\u0142a wymarcie ca\u0142ej masy \u00f3wczesnego, beztlenowego \u017cycia. W tym sensie ich istnienie potwierdza mechanizm darwinowski, gdzie dob\u00f3r stabilizuj\u0105cy dzia\u0142a, dop\u00f3ki \u015brodowisko si\u0119 nie zmienia. <\/p>\n

O ewolucji na poziomie DNA wol\u0105 si\u0119 nie wypowiada\u0107, bo jej \u015blad\u00f3w w skamienia\u0142o\u015bciach nie ma. Pewne serwisy popularnonaukowe podsumowuj\u0105 to za\u015b jako odkrycie organizm\u00f3w, kt\u00f3re nie ewoluuj\u0105 od miliard\u00f3w lat (w\u015br\u00f3d nich ten, o kt\u00f3rym ju\u017c pisa\u0142em w podobnych duchu<\/a>). Na szcz\u0119\u015bcie inne nie zapominaj\u0105 o tym, \u017ce ewolucja nie ogranicza si\u0119 do zmian morfologicznych.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

fot. Pos Robert, zdj\u0119cie udost\u0119pnione przez administracj\u0119 USA do domeny publicznej<\/em>
\n\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span>
\nKin, A., & B\u0142a\u017cejowski, B. (2014). The Horseshoe Crab of the Genus Limulus: Living Fossil or Stabilomorph? PLoS ONE, 9<\/span> (10) DOI: 10.1371\/journal.pone.0108036<\/a><\/span><\/p>\n

Schopf, J., Kudryavtsev, A., Walter, M., Van Kranendonk, M., Williford, K., Kozdon, R., Valley, J., Gallardo, V., Espinoza, C., & Flannery, D. (2015). Sulfur-cycling fossil bacteria from the 1.8-Ga Duck Creek Formation provide promising evidence of evolution’s null hypothesis Proceedings of the National Academy of Sciences<\/span> DOI: 10.1073\/pnas.1419241112<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bywa skamienia\u0142o\u015b\u0107 to oksymoron. Jest jak chimera z bestiariusza \u0142\u0105cz\u0105ca cechy z dw\u00f3ch domen. Takie zjawiska zawsze wzbudza\u0142y zainteresowanie, wi\u0119c i teraz s\u0105 wdzi\u0119cznym tematem powracaj\u0105cym od czasu do czasu w \u015bwiecie popularnonaukowym (cho\u0107by w \u201eThe Scienti\u015bcie” z 2 kwietnia 2013).<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2,65],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4389"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4389"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4389\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4394,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4389\/revisions\/4394"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}