{"id":4502,"date":"2015-03-24T08:50:25","date_gmt":"2015-03-24T07:50:25","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=4502"},"modified":"2015-03-24T11:26:18","modified_gmt":"2015-03-24T10:26:18","slug":"jak-pospolita-mewa-osiwiala","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2015\/03\/24\/jak-pospolita-mewa-osiwiala\/","title":{"rendered":"Jak pospolita mewa osiwia\u0142a"},"content":{"rendered":"

\"800px-Prankenbaer-drawing\"<\/a>Jednym z wcze\u015bniejszych moich wspomnie\u0144 telewizyjnych jest filmik, kt\u00f3ry po latach identyfikuj\u0119 jako jedn\u0105 z \u201eTakich sobie bajeczek\u201d Kiplinga. Tam w konwencji bajki wyja\u015bniono, dlaczego zwierz\u0119ta sawanny maj\u0105 takie umaszczenie, jakie maj\u0105. A jak mog\u0142aby brzmie\u0107 taka sobie bajeczka o pandzie wielkiej?
\n<\/p>\n

Dawno temu, moi drodzy, panda wielka mia\u0142a dwie wersje umaszczenia. (Umaszczenie to po prostu kolor w\u0142os\u00f3w, ale doro\u015bli lubi\u0105 u\u017cywa\u0107 d\u0142ugich s\u0142\u00f3w). By\u0142y pandy bia\u0142e i czarne. \u017by\u0142y one w osobnych stadach i dzieli\u0142y mi\u0119dzy siebie bambusowe lasy. A\u017c pewnego razu do ich krainy przyby\u0142 Cz\u0142owiek. Cz\u0142owiek nie lubi\u0142 bambusowych las\u00f3w i wycina\u0142 je, zamieniaj\u0105c w pola ry\u017cowe. Przy tym polowa\u0142 na pandy, m\u00f3wi\u0105c: \u201eBia\u0142e pandy wygl\u0105daj\u0105 dostojnie, a czarne z\u0142owrogo. Mo\u017cna z nich zdj\u0105\u0107 du\u017ce futro i samemu wygl\u0105da\u0107 dostojnie albo gro\u017anie\u201d. <\/p>\n

Wkr\u00f3tce bambusowych las\u00f3w zosta\u0142o tak ma\u0142o, \u017ce nieliczne ocala\u0142e pandy musia\u0142y si\u0119 gnie\u015b\u0107. Bia\u0142e Pandy m\u00f3wi\u0142y przy tym: \u201eWygl\u0105damy dostojnie, ale Cz\u0142owiek nas nie szanuje\u201d. Czarne Pandy m\u00f3wi\u0142y: \u201eWygl\u0105damy gro\u017anie, ale Cz\u0142owiek nas si\u0119 nie boi\u201d. Nie wiedzia\u0142y jednak, co zrobi\u0107. Posz\u0142y wi\u0119c do Makaka, najm\u0105drzejszego zwierz\u0119cia w bambusowym lesie, po rad\u0119. Makak pomy\u015bla\u0142 i powiedzia\u0142: \u201eCz\u0142owiek jest niegodny i s\u0142aby, ale chce uchodzi\u0107 za najgodniejszego i najgro\u017aniejszego. Dlatego nie uzna was ani za godniejsze, ani gro\u017aniejsze od siebie. Jednak Cz\u0142owiek ma pewn\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107: lubi s\u0142odkie zwierzaczki, kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 zabawnie i nieporadnie. Lubi \u0142aciate szczeniaczki i puchate kurczaczki. Nawet Ork\u0119, kt\u00f3ra zabija wszystkie wodne stworzenia opr\u00f3cz Wieloryba, uwa\u017ca za s\u0142odk\u0105. Gdy nie ma pod r\u0119k\u0105 szczeniaczka czy kurczaczka, potrafi nawet zrobi\u0107 sztucznego pluszaka. Je\u017celi nie umiecie si\u0119 przed Cz\u0142owiekiem obroni\u0107, nie umiecie go wystrychn\u0105\u0107 na dudka, ani nie macie dok\u0105d przed nim uciec, musicie przekona\u0107 go, \u017ce jeste\u015bcie s\u0142odkie\u201d.<\/p>\n

Pandy pos\u0142ucha\u0142y Makaka. Bia\u0142e Pandy i Czarne Pandy zacz\u0119\u0142y si\u0119 krzy\u017cowa\u0107 mi\u0119dzy sob\u0105, a ich potomstwo urodzi\u0142o si\u0119 czarno-bia\u0142e. Gdy nast\u0119pnym razem Cz\u0142owiek poszed\u0142 na polowanie do bambusowego lasu, zobaczy\u0142 nowe, \u0141aciate Pandy i pomy\u015bla\u0142: \u201eAle\u017c to s\u0142odkie misie! Nie mog\u0119 ich wyt\u0119pi\u0107 i od dzi\u015b obejm\u0119 je ochron\u0105\u201d. I tak to, moi drodzy, po dzi\u015b dzie\u0144 wszystkie pandy wygl\u0105daj\u0105 jak pluszowe \u0142aciate misie i s\u0105 symbolem ochrony zwierz\u0105t.<\/p><\/blockquote>\n

Ta historyjka jest rozbudowanym \u017cartem kr\u0105\u017c\u0105cym w internecie – o tym, jak wygl\u0105d pandy wielkiej okaza\u0142 si\u0119 ewolucyjn\u0105 preadaptacj\u0105, kt\u00f3ra – cho\u0107by na jaki\u015b czas – uchroni j\u0105 przed zag\u0142ad\u0105, mimo \u017ce wszystkie inne cechy (bardzo w\u0105ska tolerancja ekologiczna, s\u0142aba rozrodczo\u015b\u0107) ku tej zag\u0142adzie j\u0105 pchaj\u0105. W ka\u017cdej bajce jednak jest ziarno prawdy.<\/p>\n

Do ochrony pewnych gatunk\u00f3w \u0142atwiej przekona\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo ni\u017c do innych. W ochronie przyrody nazywa si\u0119 je charyzmatycznymi. \u0141atwiej rozczuli\u0107 obrazkiem ma\u0142ej bia\u0142ej foczki zabijanej pa\u0142k\u0105 ni\u017c jakiej\u015b niewyr\u00f3\u017cniaj\u0105cej si\u0119 jaszczurki czy ryby gin\u0105cej od abstrakcyjnej fragmentacji siedlisk. I nie s\u0105 to odkrycia nowe. <\/p>\n

Na pierwszych listach polskich ro\u015blin chronionych opr\u00f3cz bardzo rzadkich i zagro\u017conych pojawi\u0142y si\u0119 gr\u0105\u017cel \u017c\u00f3\u0142ty i grzybienie bia\u0142e, czyli popularne lilie wodne. Od czasu do czasu mo\u017ce i kto\u015b je zrywa\u0142 na bukiety (zw\u0142aszcza po lekturze albo ogl\u0105dni\u0119ciu \u201eNocy i dni\u201d), ale tak naprawd\u0119 nigdy nie by\u0142y zbytnio zagro\u017cone wygini\u0119ciem. Jednak tw\u00f3rcy tych list uznali, \u017ce do ludzi bardziej przem\u00f3wi potrzeba ochrony \u201enenufar\u00f3w\u201d ni\u017c jakich\u015b badylk\u00f3w o nieznanej nazwie. <\/p>\n

Dzi\u015b pospolity gr\u0105\u017cel \u017c\u00f3\u0142ty zosta\u0142 skre\u015blony z list, a nieco tylko rzadsze grzybienie bia\u0142e przesz\u0142y pod ochron\u0119 cz\u0119\u015bciow\u0105. Za to na li\u015bcie gatunk\u00f3w chronionych wi\u0119kszo\u015bci pozycji nie by\u0142bym w stanie rozpozna\u0107, a wiele nazw, zw\u0142aszcza mch\u00f3w, znam tylko z tych list.<\/p>\n

Charyzmatyczno\u015b\u0107 to nie tylko s\u0142odkie oczka w futerku. To tak\u017ce patriotyzm. Dzi\u015b \u017cubr nie jest zagro\u017cony, ale gdyby kto\u015b spr\u00f3bowa\u0142 go wpisa\u0107 na list\u0119 zwierz\u0105t \u0142ownych, zosta\u0142by zlinczowany. (Notabene, pewna liczba \u017cubr\u00f3w jest odstrzeliwana). Kilka razy przeprowadzono ankiet\u0119 w\u015br\u00f3d Amerykan\u00f3w na temat potrzeby ochrony pewnych gatunk\u00f3w. Zapytano\u00a0 o potrzeb\u0119 ochrony dw\u00f3ch spokrewnionych gatunk\u00f3w – jednym razem soko\u0142\u00f3w, a innym wydr. <\/p>\n

Spo\u0142ecze\u0144stwo laik\u00f3w uzna\u0142o, \u017ce bardziej warte ochrony s\u0105 gatunki o nazwach sympatyczniejszych (wydra futrzanonosa bardziej ni\u017c wydra ostroszponiasta), a jeszcze bardziej o szlachetniejszych lub patriotycznych (wydra ameryka\u0144ska bardziej ni\u017c wydra w\u0142ochatonosa, a sok\u00f3\u0142 patriotyczny ni\u017c sok\u00f3\u0142 zab\u00f3jczy). Sk\u0105d wiadomo, \u017ce to wyb\u00f3r podyktowany skojarzeniami semantycznymi, a nie rzeczywist\u0105 znajomo\u015bci\u0105 zagro\u017cenia gatunk\u00f3w? Wszystkie nazwy zosta\u0142y zmy\u015blone.<\/p>\n

W tej sytuacji nietrudno o to, \u017ceby decydenci – staj\u0105c przed konfliktem interes\u00f3w albo cho\u0107by problemem za kr\u00f3tkiej ko\u0142dry – wybierali nie ochron\u0119 gatunk\u00f3w bardziej zagro\u017conych, a bardziej charyzmatycznych. Mo\u017ce dlatego ornitolodzy z komisji faunistycznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego kilka lat temu zaproponowali, aby mewa – zwana dot\u0105d pospolit\u0105 – zosta\u0142a przemianowana na siw\u0105. Siwa to wci\u0105\u017c ma\u0142o charyzmatyczna nazwa, ale przynajmniej nie sugeruje, \u017ce gatunek ten mo\u017cna spotka\u0107 nad co drug\u0105 rzek\u0105. Zatem mo\u017cna wymy\u015bli\u0107 kolejn\u0105 bajk\u0119, jak mewa sta\u0142a si\u0119 siwa.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

ilustracja: Friedrich Wilhelm Kuhnert, domena publiczna<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jednym z wcze\u015bniejszych moich wspomnie\u0144 telewizyjnych jest filmik, kt\u00f3ry po latach identyfikuj\u0119 jako jedn\u0105 z \u201eTakich sobie bajeczek\u201d Kiplinga. Tam w konwencji bajki wyja\u015bniono, dlaczego zwierz\u0119ta sawanny maj\u0105 takie umaszczenie, jakie maj\u0105. A jak mog\u0142aby brzmie\u0107 taka sobie bajeczka o pandzie wielkiej?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2,55],"tags":[163,76],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4502"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4502"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4502\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4517,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4502\/revisions\/4517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}