{"id":4747,"date":"2015-08-25T08:38:14","date_gmt":"2015-08-25T06:38:14","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=4747"},"modified":"2015-08-25T10:18:30","modified_gmt":"2015-08-25T08:18:30","slug":"podreczniki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2015\/08\/25\/podreczniki\/","title":{"rendered":"Podr\u0119czniki"},"content":{"rendered":"

\"twardowski\"<\/a>Jedn\u0105 z pierwszych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re pozna\u0142em, zg\u0142\u0119biaj\u0105c filozofi\u0119, jest wiekopomny podr\u0119cznik W\u0142adys\u0142awa Tatarkiewicza \u201eHistoria filozofii\u201d.
\n
\nNad pierwsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tej pracy, obejmuj\u0105cej dwa pierwsze tomy, Tatarkiewicz pracowa\u0142 oko\u0142o pi\u0119ciu lat. Trzeci tom powsta\u0142 w trakcie wojny, ale r\u0119kopis sp\u0142on\u0105\u0142 i Tatarkiewicz musia\u0142 go pisa\u0107 jeszcze raz – z pami\u0119ci. Inn\u0105 tego typu prac\u0105 by\u0142y \u201eElementy teorii poznania, metodologii nauk i logiki\u201d pi\u00f3ra Tadeusza Kotarbi\u0144skiego oraz \u201eLogika\u201d Kazimierza Ajdukiewicza czy te\u017c poznane przeze mnie nieco p\u00f3\u017aniej \u201eWprowadzenie do metafizyki, jej zagadnie\u0144 i kierunk\u00f3w\u201d Tadeusza Cze\u017cowskiego.<\/p>\n

A przecie\u017c nie mo\u017cna sko\u0144czy\u0107 tylko na tych ksi\u0105\u017ckach. Bardzo pomocne by\u0142y \u201ePodstawy nauki o moralno\u015bci\u201d Marii Ossowskiej, \u201eLogika\u201d Cze\u017cowskiego, \u201eHistoria estetyki\u201d Tatarkiewicza. Doda\u0107 do tego trzeba dialogi Platona t\u0142umaczone przez W\u0142adys\u0142awa Witwickiego. To tylko pierwsze wa\u017cne ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re przychodz\u0105 mi do g\u0142owy, a kt\u00f3re maj\u0105 jedn\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0119 – wszystkie one s\u0105 napisane przez filozof\u00f3w z kr\u0119gu Szko\u0142y Lwowsko-Warszawskiej, to jest przez uczni\u00f3w (b\u0105d\u017a uczni\u00f3w uczni\u00f3w) i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Kazimierza Twardowskiego.<\/p>\n

Wspominam o tym, poniewa\u017c przegl\u0105daj\u0105c po raz kolejny bardzo ciekaw\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c historyka filozofii (a w zasadzie filozof\u00f3w) Ryszarda Jadczaka \u201eMistrz i jego uczniowie\u201d, natrafi\u0142em na tak\u0105 opini\u0119 jednego z jego uczni\u00f3w, Mieczys\u0142awa Kreutza:<\/p>\n

Zagadk\u0105 jest dla mnie, dlaczego \u015bw. pami\u0119ci Twardowski tak ma\u0142o pisa\u0142, cho\u0107 by\u0142 pracowity – ca\u0142y dzie\u0144 przesiadywa\u0142 na Uniwersytecie. Odpowied\u017a, \u017ce by\u0142 sceptykiem – a nie chcia\u0142 tego szerzy\u0107 – lub \u017ce nie mia\u0142 tw\u00f3rczych pomys\u0142\u00f3w, jest niewystarczaj\u0105ca. M\u00f3g\u0142 wydawa\u0107 swoje wyk\u0142ady np. logik\u0119 mia\u0142 ca\u0142kowicie opracowan\u0105, podobnie etyk\u0119. A zreszt\u0105 m\u00f3g\u0142 t\u0142umaczy\u0107, streszcza\u0107… (…). Nie pisa\u0142, bo robi\u0142 co innego – zajmowa\u0142 si\u0119 mn\u00f3stwem spraw. <\/p>\n

I tak Towarzystwo Nauczycieli Szk\u00f3\u0142 Wy\u017cszych, wyk\u0142ady popularne, administracja uniwersytetu, redakcja Ruchu Filozoficznego, olbrzymia korespondencja, Towarzystwo Filozoficzne i mn\u00f3stwo spraw pedagogicznych. To istotnie nie zostawia\u0142o czasu na pisanie prac naukowych. A to wszystko mija bez wi\u0119kszego znaczenia, podczas gdy praca zostaje. Gdyby by\u0142 wyda\u0142 szereg podr\u0119cznik\u00f3w, z kt\u00f3rych studenci musieliby si\u0119 uczy\u0107, mia\u0142by znacznie wi\u0119kszy i trwalszy wp\u0142yw\u201d. (R. Jadczak, Mistrz i jego uczniowie, Warszawa 1997, s. 145).<\/p><\/blockquote>\n

Opinia Kreutza jest bardzo mocna. Czy s\u0142uszna? Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107. Z jednej strony trzeba by m\u00f3c oceni\u0107, jakie rezultaty przynios\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacyjna (tak to nazwijmy) Twardowskiego. Trudno si\u0119 zgodzi\u0107, \u017ce by\u0142a ona bezu\u017cyteczna, a jej rezultaty s\u0142abe i bez znaczenia. Kreutz pomija, \u017ce bez tej pracy Twardowskiego podr\u0119czniki i ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re wysz\u0142y spod r\u0119ki jego uczni\u00f3w, mog\u0142y si\u0119 nie ukaza\u0107 lub ukaza\u0107 si\u0119 w zupe\u0142nie innym kszta\u0142cie.<\/p>\n

Z drugiej strony – jest jednak w tym sporo racji. Twardowski \u015bwiadomie po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 tej dzia\u0142alno\u015bci – kosztem swojej pracy naukowej – poniewa\u017c od pocz\u0105tku swojej pracy pedagogicznej widzia\u0142 ogromne zaniedbania w tej dziedzinie. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce kiedy przyjecha\u0142 do Lwowa, by obj\u0105\u0107 katedr\u0119 filozofii na Uniwersytecie Jana Kazimierza, uczelnia ta nie posiada\u0142a nawet w\u0142asnej biblioteki filozoficznej i Twardowski sprezentowa\u0142 jej w\u0142asny, bogaty ksi\u0119gozbi\u00f3r.<\/p>\n

Skutkiem jego pracy organizacyjnej jest to, \u017ce wykszta\u0142ci\u0142 ogromn\u0105 rzesz\u0119 student\u00f3w – kilkudziesi\u0119ciu obroni\u0142o doktoraty, a kilkunastu zosta\u0142o profesorami. To rzeczywi\u015bcie pozostawia\u0142o ma\u0142o czasu na \u015bcis\u0142\u0105 prac\u0119 naukow\u0105. I dlatego jedyne, co dziwi, to fakt, \u017ce m.in. przygotowanych wyk\u0142ad\u00f3w (np. z etyki) Twardowski nie wyda\u0142 w swoim czasie jako podr\u0119cznik\u00f3w.<\/p>\n

Nie dziwi wi\u0119c te\u017c, \u017ce zas\u0142ugi Twardowskiego s\u0105 cz\u0119sto poza gronem specjalist\u00f3w nieznane, a przez to jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 mocno niedoceniona. Cz\u0119\u015bciej si\u0119 s\u0142yszy nazwiska wymienione przeze mnie wcze\u015bniej: Tatarkiewicza, Kotarbi\u0144skiego, Cze\u017cowskiego czy Witwickiego ni\u017c w\u0142a\u015bnie Twardowskiego. I w tym Kreutz ma racj\u0119. Wniosek z tego taki, \u017ce autorzy podr\u0119cznik\u00f3w maj\u0105 o wiele wi\u0119ksze szanse na pozostanie w pami\u0119ci kolejnych pokole\u0144.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong>
\nIlustracja: skan z ksi\u0105\u017cki K. Twardowski, \u201cWybrane pisma filozoficzne\u201d, PWN, Warszawa 1965.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jedn\u0105 z pierwszych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re pozna\u0142em, zg\u0142\u0119biaj\u0105c filozofi\u0119, jest wiekopomny podr\u0119cznik W\u0142adys\u0142awa Tatarkiewicza \u201eHistoria filozofii\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,6,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4747"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4747"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4747\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4750,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4747\/revisions\/4750"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4747"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4747"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4747"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}