{"id":476,"date":"2010-01-06T11:10:18","date_gmt":"2010-01-06T10:10:18","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=476"},"modified":"2013-02-13T19:26:43","modified_gmt":"2013-02-13T18:26:43","slug":"sokratejskosc-sokratesa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/01\/06\/sokratejskosc-sokratesa\/","title":{"rendered":"Sokratejsko\u015b\u0107 Sokratesa"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

1 stycznia wieczorem zamkn\u0119li\u015bmy imprez\u0119 sylwestrow\u0105 graj\u0105c wsp\u00f3lnie ze znajomymi, z kt\u00f3rymi si\u0119 wcze\u015bniej bawili\u015bmy, w Scrabble. W tym sk\u0142adzie grali\u015bmy po raz pierwszy, nadto niekt\u00f3rzy z nas grali pierwszy raz w \u017cyciu. Dlatego na pocz\u0105tku powsta\u0142 problem, kt\u00f3re wyrazy mieszcz\u0105 si\u0119 w grze, a kt\u00f3re ju\u017c nie. Oczywi\u015bcie jasne by\u0142o, \u017ce w gr\u0119 wchodz\u0105 s\u0142owa tylko z j\u0119zyka polskiego w r\u00f3\u017cnych formach. Sp\u00f3r powsta\u0142 tylko wok\u00f3\u0142 rzeczownik\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

W ich wypadku mamy do czynienia z dwiema kategoriami. Jedn\u0105 z nich s\u0105 tak zwane nazwy generalne, drug\u0105 za\u015b nazwy indywidualne. Te pierwsze mog\u0105 by\u0107 u\u017cyte w grze, te drugie jako imiona w\u0142asne ju\u017c nie. Ale jak odr\u00f3\u017cni\u0107 co jest nazw\u0105 generaln\u0105, a co nazw\u0105 indywidualn\u0105?<\/p>\n

Wszyscy u\u017cywamy r\u00f3\u017cnych imion w\u0142asnych na oznaczenie r\u00f3\u017cnych konkretnych przedmiot\u00f3w: S\u0142o\u0144ce, Ksi\u0119\u017cyc, Sokrates, Platon, Burek, Zuzia itp. S\u0105 one okre\u015blane jako nazwy indywidualne. Ich przeciwie\u0144stwem s\u0105 nazwy generalne. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi ma charakter szczeg\u00f3lny, kt\u00f3ry najlepiej zilustrowa\u0107 na przyk\u0142adzie nazw generalnych.<\/p>\n

Nazwa „kwadrat” jest przyk\u0142adem nazwy generalnej. Posiada ona do\u015b\u0107 wyra\u017ane znaczenie, takie \u017ce rozumienie tego znaczenia pozwala u\u017cytkownikom j\u0119zyka na klasyfikowanie czy co\u015b jest desygnatem nazwy, czy nie. Rozumiem nazw\u0119 kwadrat i wiem, \u017ce ksi\u0105\u017cka kt\u00f3ra le\u017cy obok mnie nie jest kwadratem, ani kszta\u0142tu kwadratowego, a ok\u0142adka od p\u0142yty le\u017c\u0105ca obok ksi\u0105\u017cki ju\u017c pod nazw\u0119 kwadrat mo\u017ce podpada\u0107, bo ma mniej wi\u0119cej taki kszta\u0142t.<\/p>\n

W przeciwie\u0144stwie do nazw generalnych nazwy indywidualne nie posiadaj\u0105 znaczenia. Jakie znaczenie wi\u0105za\u0107 z nazw\u0105 Sokrates? Wiem z historii, \u017ce \u017cy\u0142 taki cz\u0142owiek oznaczony t\u0105 nazw\u0105, ale nazwa ta zosta\u0142a mu nadana jako jego imi\u0119 w\u0142asne. Gdyby kto\u015b mi na przyk\u0142ad powiedzia\u0142, \u017ce w pokoju jest Abacki, to dop\u00f3ki wszyscy by si\u0119 nie przedstawili, nie wiedzia\u0142bym, kt\u00f3ry to z nich. Ale gdyby zamiast „Abacki”, kto\u015b powiedzia\u0142 „wysoki m\u0119\u017cczyzna z d\u0142ug\u0105 brod\u0105”, wiedzia\u0142bym o kogo mo\u017ce chodzi\u0107, a gdyby tam by\u0142a tylko jedna osoba spe\u0142niaj\u0105ca te kryteria, wiedzia\u0142bym, \u017ce na pewno chodzi o ni\u0105.<\/p>\n

Poniewa\u017c nazwy indywidualne nie maj\u0105 znaczenia, nie mo\u017cna na podstawie tego znaczenia wyci\u0105gn\u0105\u0107 cech, kt\u00f3re spe\u0142niaj\u0105 wszystkie desygnaty tej nazwy. Przez to r\u00f3wnie\u017c na podstawie znajomo\u015bci znaczenia s\u0142\u00f3w, nie mo\u017cna wskazywa\u0107 oznaczonych nimi desygnat\u00f3w. Wiem, co to jest kwadratowo\u015b\u0107 i na podstawie tego mog\u0119 stworzy\u0107 zbi\u00f3r kwadratowych przedmiot\u00f3w w moim pokoju. Ale nie spos\u00f3b okre\u015bli\u0107, co to jest „Abacko\u015b\u0107”, a przez to przedmiot\u00f3w b\u0119d\u0105cych w moim pokoju nie mo\u017cna sklasyfikowa\u0107 z tego punktu widzenia.<\/p>\n

Innymi s\u0142owy, w przypadku nazw generalnych mo\u017cna postawi\u0107 pyta\u0144: jakie cechy maj\u0105 desygnaty danej nazwy? Na podstawie jakich cech dany obiekt jest klasyfikowany jako desygnat danej nazwy? W przypadku nazw indywidualnych na takie pytania nie ma odpowiedzi. Nazwy te oznaczaj\u0105 dane obiekty, jako ich imiona w\u0142asne bez zwi\u0105zku z cechami tych obiekt\u00f3w.<\/p>\n

Nie mo\u017cna wi\u0119c pyta\u0107: jakie cechy ma Sokrates, \u017ce jest nazywany Sokratesem? Jakie cechy musz\u0105 mie\u0107 obiekty, by by\u0107 Sokratesem? A w przypadku nazw generalnych mo\u017cna takie pytania postawi\u0107: jakie cechy musz\u0105 mie\u0107 obiekty, by by\u0107 uznane za np. kwadrat, ko\u0142o, czy samoch\u00f3d?<\/p>\n

Proste pytanie typu: „jakie cechy musz\u0105 mie\u0107 obiekty, by oznaczy\u0107 je dan\u0105 nazw\u0105?”, rozwi\u0105zuje problem z nazwami indywidualnymi. Je\u015bli na takie pytanie mo\u017cna odpowiedzie\u0107, wskazuj\u0105c na cechy spe\u0142niane przez obiekty oznaczone dan\u0105 nazw\u0105, mamy do czynienia z nazw\u0105 generaln\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna u\u017cy\u0107 w grze. Je\u015bli za\u015b na takie pytanie nie da si\u0119 odpowiedzie\u0107, to z tak\u0105 nazw\u0105 nie mamy do czynienia i nie mo\u017cna jej u\u017cy\u0107 w grze.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. <\/em>origami_madness, Flickr (CC SA)<\/em>
\n<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1 stycznia wieczorem zamkn\u0119li\u015bmy imprez\u0119 sylwestrow\u0105 graj\u0105c wsp\u00f3lnie ze znajomymi, z kt\u00f3rymi si\u0119 wcze\u015bniej bawili\u015bmy, w Scrabble. W tym sk\u0142adzie grali\u015bmy po raz pierwszy, nadto niekt\u00f3rzy z nas grali pierwszy raz w \u017cyciu. Dlatego na pocz\u0105tku powsta\u0142 problem, kt\u00f3re wyrazy mieszcz\u0105 si\u0119 w grze, a kt\u00f3re ju\u017c nie. Oczywi\u015bcie jasne by\u0142o, \u017ce w gr\u0119 wchodz\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,6,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/476"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=476"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2263,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/476\/revisions\/2263"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}