{"id":4794,"date":"2015-09-29T11:17:27","date_gmt":"2015-09-29T09:17:27","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=4794"},"modified":"2015-09-29T12:25:48","modified_gmt":"2015-09-29T10:25:48","slug":"stare-ale-jare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2015\/09\/29\/stare-ale-jare\/","title":{"rendered":"Stare, ale jare"},"content":{"rendered":"

\"upload_-1<\/a>O ile dobrze pami\u0119tam, Thomas Kuhn w \u201eStrukturze rewolucji naukowych\u201d napisa\u0142, \u017ce rewolucje z biegiem czasu staj\u0105 si\u0119 niewidzialne. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce kolejne pokolenia nowych adept\u00f3w nauki zg\u0142\u0119biaj\u0105 tajniki wiedzy z nowych podr\u0119cznik\u00f3w. Opanowuj\u0105 wi\u0119c nowe paradygmaty, nie maj\u0105c w og\u00f3le poj\u0119cia o tym, jak aktualne paradygmaty wygl\u0105da\u0142y wcze\u015bniej oraz jak wygl\u0105da\u0142y paradygmaty dawniejsze, a dzi\u015b ju\u017c zarzucone.
\n
\nNie wiem, ile w tym racji, poniewa\u017c zajmuj\u0119 si\u0119 dyscyplin\u0105, w kt\u00f3rej mnogo\u015b\u0107 paradygmat\u00f3w i ich konflikt jest jej sol\u0105 i chlebem powszednim. Jednak ta my\u015bl nieustannie gdzie\u015b mi pobrzmiewa\u0142a w g\u0142owie, gdy por\u00f3wnywa\u0142em cztery podr\u0119czniki do logiki – trzech autor\u00f3w: Tadeusza Kotarbi\u0144skiego, Kazimierza Ajdukiewicza oraz Tadeusza Cze\u017cowskiego. W przypadku Kotarbi\u0144skiego mia\u0142em dwie pozycje tego typu.<\/p>\n

Sk\u0142oni\u0142o mnie do tego banalne zagadnienie – kiedy przestano uwa\u017ca\u0107 wyra\u017cenia normatywne oraz warto\u015bciuj\u0105ce za wypowiedzi poddaj\u0105ce si\u0119 kwalifikacji logicznej w kategoriach prawdy i fa\u0142szu? M\u00f3wi\u0105c nieco inaczej – ka\u017cdemu adeptowi logiki wbija si\u0119 do g\u0142owy formu\u0142\u0119, \u017ce zdaniem jest wypowied\u017a, kt\u00f3ra jest albo prawdziwa, albo fa\u0142szywa. Ca\u0142a reszta nie jest zdaniem. Ta formu\u0142a jest oczywi\u015bcie pewnym uproszczeniem, ale oddaj\u0105cym sedno sprawy. Zapomina si\u0119, \u017ce ca\u0142a reszta wypowiedzi oczywi\u015bcie jest zdaniami (np. pytania), ale tylko z punktu widzenia regu\u0142 sk\u0142adni j\u0119zyka, ale nie z punktu widzenia logiki formalnej. Ale to tak na marginesie. Tymczasem w jednym z artyku\u0142\u00f3w Kazimierza Twardowskiego z prze\u0142omu XIX i XX wieku znalaz\u0142em pogl\u0105d, \u017ce wyra\u017cenia oceniaj\u0105ce oraz normatywne s\u0105 prawdami, podlegaj\u0105 wi\u0119c, w pewnym sensie, kwalifikacji logicznej. I tu pojawi\u0142o mi si\u0119 pytanie: kiedy zacz\u0119to uwa\u017ca\u0107 inaczej i jak to uzasadniano?<\/p>\n

Zadanie moje jest wi\u0119c bardzo szczeg\u00f3\u0142owe i by\u0107 mo\u017ce nie ma w tym nic nadzwyczajnego, ale mnie to akurat ciekawi\u0142o. I dlatego si\u0119gn\u0105\u0142em do dawnych podr\u0119cznik\u00f3w. Nie ma ich jeszcze wszystkich, wi\u0119c \u015bledztwo nie jest zako\u0144czone.<\/p>\n

W ka\u017cdym razie t\u0142o historyczne tego pytania jest takie, \u017ce Twardowski by\u0142 jednym z pierwszych nauczycieli logiki wsp\u00f3\u0142czesnej na ziemiach polskich. To jego studentem by\u0142 np. Jan \u0141ukasiewicz, p\u00f3\u017aniejszy badacz logiki Arystotelesa i tw\u00f3rca logiki wielowarto\u015bciowej. Pewnych podstaw logiki nauczy\u0142 si\u0119 on w\u0142a\u015bnie u Twardowskiego. To u Twardowskiego wykszta\u0142cenie m.in. w tych kwestiach zdoby\u0142 Tadeusz Kotarbi\u0144ski, autor kilku podr\u0119cznik\u00f3w do logiki. Podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a i z Cze\u017cowskim, i z Ajdukiewiczem. Ajdukiewicz zreszt\u0105 p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 zi\u0119ciem Twardowskiego.<\/p>\n

Przegl\u0105daj\u0105c te ksi\u0105\u017cki, por\u00f3wnywa\u0142em je z tym, czego mnie nauczono na studiach. Wszak podr\u0119czniki te pisane s\u0105 w latach, kiedy nast\u0119puje bujny rozkwit bada\u0144 logicznych, pojawia si\u0119 wiele nowych twierdze\u0144, regu\u0142, zmienia si\u0119 spos\u00f3b rozumienia tej dyscypliny. Wszystko to znajduje odzwierciedlenie w podr\u0119cznikach, w kt\u00f3rych w pewnym momencie np. zmienia si\u0119 notacja z polskiej<\/a> \u00a0<\/a>na t\u0119 aktualnie przyj\u0119t\u0105 w logice. Inna zmiana dotyczy terminologii, w kt\u00f3rej ostatecznie rezygnuje si\u0119 na przyk\u0142ad z kategorii \u201es\u0105du\u201d jako zbyt psychologicznej – na rzecz \u201ezdania\u201d. To zreszt\u0105 efekt szerszego trendu, w kt\u00f3rym rezygnowano z wszelkich kategorii psychologicznych na rzecz bada\u0144 formalnych. Szybko si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce taka zmiana przynosi rezultaty i ogromny post\u0119p w badaniach nad struktur\u0105 j\u0119zyka.<\/p>\n

Takich rzeczy jest znacznie wi\u0119cej. S\u0105 one interesuj\u0105ce z historycznego punktu widzenia, ale maj\u0105c ich \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u0142atwiej dostrzec pewne zmiany (rewolucje), jakie w ci\u0105gu ostatnich stu lat zasz\u0142y. Zauwa\u017cy je jednak tylko kto\u015b, kto do tych starych podr\u0119cznik\u00f3w zajrzy. Mnie osobi\u015bcie mocno przypad\u0142 do gustu podr\u0119cznik Tadeusza Cze\u017cowskiego, wydany w 1947 roku. Oto mam przed sob\u0105 blisko 70-letni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, napisan\u0105 przez blisko 60-letniego wtedy autora. Mam j\u0105 fizycznie przed sob\u0105, co wzbudza we mnie te\u017c pewn\u0105 refleksj\u0119: tyle si\u0119 zmieni\u0142o i na \u015bwiecie, i w logice, a jednak jest to rzecz na tyle dobrze napisana, \u017ce niewiele straci\u0142a na aktualno\u015bci.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong>
\nZdj\u0119cie: Grzegorz Pacewicz\u00a0(CC BY-ND 2.0)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O ile dobrze pami\u0119tam, Thomas Kuhn w \u201eStrukturze rewolucji naukowych\u201d napisa\u0142, \u017ce rewolucje z biegiem czasu staj\u0105 si\u0119 niewidzialne. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce kolejne pokolenia nowych adept\u00f3w nauki zg\u0142\u0119biaj\u0105 tajniki wiedzy z nowych podr\u0119cznik\u00f3w. Opanowuj\u0105 wi\u0119c nowe paradygmaty, nie maj\u0105c w og\u00f3le poj\u0119cia o tym, jak aktualne paradygmaty wygl\u0105da\u0142y wcze\u015bniej oraz jak wygl\u0105da\u0142y paradygmaty […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,52,43,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4794"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4794"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4794\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4806,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4794\/revisions\/4806"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4794"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4794"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4794"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}