{"id":50,"date":"2007-03-06T13:24:42","date_gmt":"2007-03-06T12:24:42","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=50"},"modified":"2013-02-11T19:53:41","modified_gmt":"2013-02-11T18:53:41","slug":"oko-wielkiego-zegarmistrza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2007\/03\/06\/oko-wielkiego-zegarmistrza\/","title":{"rendered":"Oko Wielkiego Zegarmistrza"},"content":{"rendered":"

\"darwin_200.gif\"Czy mizerna, \u015blepa meksyka\u0144ska rybka podwa\u017ca dorobek Karol Darwina?<\/strong><\/p>\n

Jednym z najstarszych punkt\u00f3w spornych w dysputach mi\u0119dzy ewolucjonistami i kreacjonistami jest kwestia pochodzenia oka kregowc\u00f3w. Czego\u015b r\u00f3wnie g\u0142upiego nie m\u00f3g\u0142 wymy\u015bli\u0107 wszechwiedz\u0105cy i wszechogarniaj\u0105cy Wielki Zegarmistrz (to r\u00f3wnie\u017c wielki problem dla zwolennik\u00f3w tzw. Inteligentnego Projektu). Ot\u00f3\u017c w oku kr\u0119gowc\u00f3w kom\u00f3rki reaguj\u0105ce na \u015bwiat\u0142o skierowane s\u0105 do jego wn\u0119trza<\/a>, w przeciwie\u0144stwie do oka np. g\u0142owonog\u00f3w. W dodatku, na samym \u015brodku siatk\u00f3wki znajduje si\u0119 sporych rozmiar\u00f3w plamka \u015blepa (punkt, w kt\u00f3rym nerw wzrokowy opuszcza ga\u0142k\u0119 oczn\u0105<\/a>). Tak jakby nie mo\u017cna by\u0142o wyprowadzi\u0107 go z boku, jak u o\u015bmiornicy. Zaprogramowanie tak dziwnego tworu graniczy z szale\u0144stwem (cho\u0107 nieznane s\u0105 przecie\u017c wyroki boskie). \u0141atwo natomiast wyobrazi\u0107 sobie, i\u017c powsta\u0107 m\u00f3g\u0142 on w wyniku dzia\u0142ania \u015blepych – nomen omen – si\u0142 natury.<\/p>\n

R\u00f3wnie k\u0142opotliwe dla kreacjonist\u00f3w jest powszechne wyst\u0119powanie organ\u00f3w szcz\u0105tkowych. Przyk\u0142ady mo\u017cna mno\u017cy\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107, ale wspomnijmy tu tylko najbardziej znane. S\u0105 to zupe\u0142nie nieprzydatne do lotu skrzyd\u0142a strusia<\/a>, czy wr\u0119cz niewidoczne na zewn\u0105trz cia\u0142a u kazuara<\/a> lub nielota kiwi<\/a>. Podobnie jest ze skrzyde\u0142kami lub zro\u015bni\u0119tymi pokrywami skrzyde\u0142 (nad dobrze zachowanymi skrzyd\u0142ami, co ca\u0142kowicie uniemo\u017cliwia lot) chrz\u0105szczy \u017cyj\u0105cych na wyspach: \u015bwietnym przyk\u0142adem jest Apterocyclus honolulensis<\/em><\/a>. Dalej – nasze wyrostki robaczkowe<\/a> lub ko\u015bci ogonowe<\/a>. W ko\u0144cu, aby pozosta\u0107 przy oczach, niefunkcjonalne i uwstecznione oczy jaskiniowych p\u0142az\u00f3w<\/a> i ryb, wyst\u0119puj\u0105cych zreszt\u0105 w wielu regionach \u015bwiata np. w Afryce lub w Meksyku<\/a>. Genez\u0119 takich organ\u00f3w najlepiej t\u0142umacz\u0105 ewolucyjne zmiany uwsteczniaj\u0105ce budow\u0119 cz\u0119\u015bci cia\u0142a, kt\u00f3re trac\u0105 sw\u0105 pierwotn\u0105 funkcj\u0119. Co wi\u0119cej, rozpowszechnienie uwstecznienia np. budowy oka u bardzo r\u00f3\u017cnych zwierz\u0105t zamieszkuj\u0105cych jaskinie \u015bwiadczy dobitnie o uniwersalno\u015bci tego zjawiska i jego ewolucyjnym charakterze. Jaki\u017c kreator bawi\u0142by si\u0119 w o\u015blepianie traszek, salamander i poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w ryb wybieraj\u0105cych jaskiniowy tryb \u017cycia?<\/p>\n

<\/p>\n

Jednak identyfikacja si\u0142 ewolucyjnych uwsteczniaj\u0105cych organizacj\u0119 budowy oka zwierz\u0105t jaskiniowych sprawia ewolucjonistom od dawna wiele k\u0142opot\u00f3w. Sam Darwin w\u0105tpi\u0142 w udzia\u0142 naturalnej selekcji w tym procesie. W roku 1859 w „O pochodzeniu gatunk\u00f3w?” pisa\u0142: „Poniewa\u017c trudno wyobrazi\u0107 sobie, by oczy, cho\u0107 bezu\u017cyteczne, mog\u0142y w jakikolwiek spos\u00f3b przynosi\u0107 szkod\u0119 \u017cyj\u0105cym w [ca\u0142kowitej] ciemno\u015bci zwierz\u0119tom, to ich utrat\u0119 w pe\u0142ni przypisuj\u0119 ich nieu\u017cywaniu”.<\/p>\n

Badania koordynowane przez Richarda Borowsky’ego<\/a> z New York University opublikowane w\u0142a\u015bnie w „Current Biology”<\/a> online wykaza\u0142y, \u017ce Darwin m\u00f3g\u0142 si\u0119 powa\u017cnie myli\u0107.<\/p>\n

Naukowcy krzy\u017cowali ze sob\u0105 ryby z tego samego gatunku Astyanax mexicanus<\/em> \u017cyj\u0105ce na powierzchni, w rzekach (maj\u0105 one normalnie rozwini\u0119te oczy) z \u017cyj\u0105cymi w jaskiniach Pach\u00f3n<\/a> (posiadaj\u0105 one uwstecznione, \u015blepe oczy) w p\u00f3\u0142nocno-wschodnim Meksyku<\/a>. Ich potomstwo mia\u0142o oczywi\u015bcie po\u015brednie cechy rodzic\u00f3w, m.in. rozmiary oczu i ich soczewek, jak i liczb\u0119 melanocyt\u00f3w odpowiedzialnych za zabarwienie sk\u00f3ry. W\u0142a\u015bnie analiza genetyczna tych cech (dok\u0142adniej za\u015b gen\u00f3w, kt\u00f3re mutowa\u0142y w populacji jaskiniowej) dostarczy\u0142a argument\u00f3w przeciwko wy\u017cej wspomnianemu twierdzeniu Darwina.<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce geny zwi\u0105zane z morfologi\u0105 oczu zachowuj\u0105 si\u0119 zgodnie z modelem ewolucji kierowanej naturaln\u0105 selekcj\u0105 – obserwowano wzrost liczby zmutowanych gen\u00f3w „jaskiniowych”. Natomiast geny zwi\u0105zane z pigmentacj\u0105 sk\u00f3ry nosi\u0142y cechy ewolucji zale\u017cnej od innego mechanizmu, a dok\u0142adniej, dryfu genetycznego, czyli przypadkowych i zgodnych ze statystycznym modelem chaotycznych fluktuacji liczby alleli (czyli form gen\u00f3w) obserwowanych w stosunkowo niewielkich populacjach (w tym wypadku izolowanych w jaskiniach).<\/p>\n

Badania te nie odpowiadaj\u0105 bezpo\u015brednio na pytanie, jakie czynniki determinuj\u0105 takie lub inne zachowanie si\u0119 gen\u00f3w odpowiedzialnych za zanik oczu u Astyanax mexicanus<\/span>. Ale dzi\u0119ki tym wynikom naukowcy mog\u0105 stawia\u0107 nowe hipotezy. Jedn\u0105 z nich sugerowa\u0107 mog\u0105 informacje dotycz\u0105ce regulacji formowania si\u0119 uwstecznionych oczu w trakcie rozwoju tej ryby.<\/p>\n

Badania Billa Jeffery (notabene zapalonego speleologa, u kt\u00f3rego swego czasu pobiera\u0142em nauki w Marine Biological Laboratory w Woods Hole w USA, i kt\u00f3ry podkrada\u0142 mi papierosy, do czego przyzna\u0142 si\u0119 bez bicia kilka lat p\u00f3\u017aniej przy piwie w paryskiej braserii) sprzed kilku lat wykaza\u0142y, \u017ce zar\u00f3wno rozmiary oczu, jak i szcz\u0119k ryb jaskiniowych zale\u017c\u0105 (ale nie w ten sam spos\u00f3b) od gen\u00f3w z rodziny PAX regulowanych przez dwa bia\u0142ka z grupy Hedgehog: Sonic hedgehog i Tiggy-winkle Hedgehog. Wzrost rozmiar\u00f3w szcz\u0119k (u\u0142atwiaj\u0105cy od\u017cywianie w ubogim \u015brodowisku jaskiniowym) sterowany przez bia\u0142ka Hedgehog jest zwi\u0105zany z automatycznym zmniejszaniem rozmiar\u00f3w oczu. A wi\u0119c wi\u0119ksza sprawno\u015b\u0107 w pozyskiwaniu po\u017cywienia mog\u0142a by\u0107 w przypadku ryb jaskiniowych okupiona zmniejszeniem rozmiar\u00f3w oczu.<\/p>\n

Szczeg\u00f3\u0142y fizjologii funkcjonowania oczu zwierz\u0105t \u017cyj\u0105cych w permanentnych ciemno\u015bciach sugeruj\u0105 jeszcze inn\u0105 hipotez\u0119, dobitniej podkre\u015blaj\u0105c\u0105 pozytywny efekt uwstecznienia budowy oka. Ot\u00f3\u017c kom\u00f3rki \u015bwiat\u0142oczu\u0142e oczu zu\u017cywaj\u0105 bardzo du\u017co energii. Co wi\u0119cej, energoch\u0142onno\u015b\u0107 ich dzia\u0142ania gwa\u0142townie wzrasta w s\u0142abym o\u015bwietleniu. Jednym s\u0142owem ryby \u017cyj\u0105ce w permanentnej ciemno\u015bci powinny mie\u0107 z zaniku siatk\u00f3wki oka ca\u0142kiem wymierne korzy\u015bci energetyczne. Dzi\u0119ki temu mog\u0105 bowiem znacznie ograniczy\u0107 ilo\u015b\u0107 spo\u017cywanego pokarmu. A w ubogim \u015brodowisku jaskiniowym s\u0105 to korzy\u015bci szczeg\u00f3lnie po\u017c\u0105dane. Wbrew w\u0105tpliwo\u015bciom Darwina \u015blepe ryby w jaskiniach by\u0142yby faworyzowane przez dob\u00f3r naturalny w stosunku do posiadaj\u0105cych sprawne oczy i zu\u017cywaj\u0105cych na ich funkcjonowanie du\u017co energii. Wyniki bada\u0144 Borowsky’ego sugeruj\u0105 wi\u0119c, \u017ce Darwin nie by\u0142 dostatecznie przenikliwym ewolucjonist\u0105. \ud83d\ude09<\/p>\n

To oczywi\u015bcie \u017cart. S\u0105dz\u0119 bowiem, \u017ce w panuj\u0105cej dzi\u015b atmosferze irracjonalnego negacjonizmu ewolucji tylko \u017cart mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 odpowiedni\u0105 reakcj\u0119. Albowiem nie o bosk\u0105 cze\u015b\u0107 dla Darwina tu chodzi. Mizerna, \u015blepa meksyka\u0144ska rybka nie jest w stanie pomniejszy\u0107 miary geniuszu tego uczonego. Po prostu myli\u0142 si\u0119 on w swych s\u0105dach, tak jak myl\u0105 si\u0119 wszyscy naukowcy, gdy brak im wynik\u00f3w. A sk\u0105d Darwin mia\u0142 wiedzie\u0107 w roku 1859 o energetycznym zapotrzebowaniu oka ryby lub regulacji jego rozmiar\u00f3w w trakcie rozwoju?<\/p>\n

Jacek Kubiak<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy mizerna, \u015blepa meksyka\u0144ska rybka podwa\u017ca dorobek Karol Darwina? Jednym z najstarszych punkt\u00f3w spornych w dysputach mi\u0119dzy ewolucjonistami i kreacjonistami jest kwestia pochodzenia oka kregowc\u00f3w. Czego\u015b r\u00f3wnie g\u0142upiego nie m\u00f3g\u0142 wymy\u015bli\u0107 wszechwiedz\u0105cy i wszechogarniaj\u0105cy Wielki Zegarmistrz (to r\u00f3wnie\u017c wielki problem dla zwolennik\u00f3w tzw. Inteligentnego Projektu). Ot\u00f3\u017c w oku kr\u0119gowc\u00f3w kom\u00f3rki reaguj\u0105ce na \u015bwiat\u0142o skierowane s\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=50"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2209,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50\/revisions\/2209"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=50"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=50"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=50"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}