{"id":500,"date":"2010-02-07T10:34:06","date_gmt":"2010-02-07T09:34:06","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=500"},"modified":"2013-02-13T19:25:42","modified_gmt":"2013-02-13T18:25:42","slug":"byt-i-dobro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/02\/07\/byt-i-dobro\/","title":{"rendered":"Byt i dobro"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Pewne stwierdzenia chodz\u0105 czasem za cz\u0142owiekiem przez d\u0142ugi czas, nie daj\u0105c spokoju. Czterna\u015bcie lat temu, gdy poznawa\u0142em my\u015bl francuskiego zakonnika i paleobiologia Pierre’a Teilharda de Chardin, taki syndrom rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 te\u017c i u mnie.<\/p>\n

<\/p>\n

Zacytuj\u0119 tutaj d\u0142u\u017cszy fragment, chocia\u017c b\u0119dzie on wyrwany z szerszego kontekstu jego docieka\u0144. W eseju „M\u00f3j wszech\u015bwiat” Teilhard tak pisa\u0142:<\/p>\n

„Zasad\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 z\u00a0logicznego i\u00a0psychologicznego punktu widzenia, jest g\u0142\u0119bokie przekonanie, \u017ce byt jest dobrem, tzn., \u017ce:
\na) byt jest lepszy od niebytu,
\nb) byt pe\u0142niejszy jest lepszy od niepe\u0142nego.<\/p>\n

Gdy przyjmiemy jako zasad\u0119 pomocnicz\u0105, \u017ce bytem pe\u0142nym jest byt \u015bwiadomy, mo\u017cemy nada\u0107 wy\u017cej sformu\u0142owanej zasadzie posta\u0107 konkretniejsz\u0105 i\u00a0ja\u015bniejsz\u0105, a\u00a0mianowicie:<\/p>\n

a) byt \u015bwiadomy jest wi\u0119kszym dobrem od nie\u015bwiadomego,
\nb) wy\u017csza \u015bwiadomo\u015b\u0107 jest wi\u0119kszym dobrem od ni\u017cszej.”<\/p><\/blockquote>\n

Pomin\u0119 my\u015bli zawarte w drugiej cz\u0119\u015bci tego cytatu, poniewa\u017c s\u0105 one bardziej charakterystyczne dla Teilharda i jego wizji rzeczywisto\u015bci. Zatrzyma\u0107 si\u0119 chcia\u0142bym na pierwszej cz\u0119\u015bci, poniewa\u017c takie lub podobne twierdzenia mo\u017cna znale\u017a\u0107 tak\u017ce u innych filozof\u00f3w. Powt\u00f3rz\u0119 trzy istotne my\u015bli:
\n1. Byt jest dobrem.
\n2. Byt jest lepszy od niebytu.
\n3. Lepiej by\u0107 ni\u017c nie by\u0107.<\/p>\n

Dwa ostatnie twierdzenia s\u0105 powt\u00f3rzeniem tezy wyj\u015bciowej, \u017ce byt jest dobrem. Teza ta, co najmniej od czas\u00f3w Davida Hume’a i jego zarzutu znanego jako gilotyna Hume’a, jest problematyczna. Nie b\u0119d\u0119 tutaj streszcza\u0142 tej argumentacji, odsy\u0142aj\u0105c do mojego dawnego wpisu na ten temat<\/a>. Argumentacji Hume’a trudno co\u015b zarzuci\u0107, a wobec tego nie spos\u00f3b przyjmowa\u0107 wyj\u015bciowego twierdzenia, \u017ce byt jest dobrem.<\/p>\n

Poniewa\u017c dobro jest jedn\u0105 z warto\u015bci, a zdaniem wielu my\u015blicieli warto\u015bci\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105, argumentacja Hume’a wskazuje po\u015brednio, \u017ce dobro (a wi\u0119c i warto\u015bci) istniej\u0105 i funkcjonuj\u0105 inaczej ni\u017c byt. Powstaje wobec tego pytanie, czym jest dobro i w og\u00f3le, czym s\u0105 warto\u015bci, skoro nie s\u0105 one bytem. Dlatego, je\u017celi z bardzo du\u017cym uproszczeniem patrze\u0107 na dzieje filozofii Zachodniej, mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce oddzielenie dobra od bytu le\u017cy u podstaw aksjologii, jako odr\u0119bnej dyscypliny filozoficznej. Wy\u0142oni\u0142a si\u0119 ona dopiero w drugiej po\u0142owie XIX wieku.<\/p>\n

Powstanie aksjologii zwi\u0105zane jest z nadaniem s\u0142owu „warto\u015b\u0107” interpretacji filozoficznej i uczynieniem z niej jednej z kategorii filozoficznych. Dziwne jest to, \u017ce wcze\u015bniej zwi\u0105zek bytu i warto\u015bci nie by\u0142 kwestionowany, a wobec tego odr\u0119bna dziedzina filozoficzna badaj\u0105ca warto\u015bci, nie wydawa\u0142a si\u0119 potrzebna. O ile s\u0142owo „byt” bardzo ch\u0119tnie by\u0142o u\u017cywane niemal od pocz\u0105tku filozofii, o tyle „warto\u015b\u0107” jako taka by\u0142a kompletnie pomini\u0119ta.<\/p>\n

Dzi\u015b wreszcie mog\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do my\u015bli, \u017ce byt jest dobrem i zbada\u0107 nieco dok\u0142adniej, co to znaczy? Jak dosz\u0142o do rozdzielenia bytu i warto\u015bci, i jak mo\u017cna by to po\u0142\u0105czenie przywr\u00f3ci\u0107, o ile jest to mo\u017cliwe? My\u015bl\u0119, \u017ce w najbli\u017cszym czasie b\u0119d\u0119 do tego cz\u0119\u015bciej powraca\u0142.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. No\u00f6sfera<\/a>, szklana rze\u017aba Yvesa Jeansona<\/a>, oparta na pracy Zanisa Waldheimsa<\/a>.\u00a0hexodus…<\/a>, Flickr (CC SA)<\/em>
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pewne stwierdzenia chodz\u0105 czasem za cz\u0142owiekiem przez d\u0142ugi czas, nie daj\u0105c spokoju. Czterna\u015bcie lat temu, gdy poznawa\u0142em my\u015bl francuskiego zakonnika i paleobiologia Pierre’a Teilharda de Chardin, taki syndrom rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 te\u017c i u mnie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,6,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/500"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=500"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/500\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2261,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/500\/revisions\/2261"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=500"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=500"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=500"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}