{"id":5050,"date":"2016-03-10T12:23:18","date_gmt":"2016-03-10T11:23:18","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5050"},"modified":"2016-03-14T13:30:11","modified_gmt":"2016-03-14T12:30:11","slug":"miedzy-przyczynami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2016\/03\/10\/miedzy-przyczynami\/","title":{"rendered":"Mi\u0119dzy przyczynami"},"content":{"rendered":"

\"lukas\"<\/a>Jan \u0141ukasiewicz, o kt\u00f3rym wspomina\u0142em ostatnio<\/a>, od pocz\u0105tku swojej pracy naukowej zajmowa\u0142 si\u0119 zagadnieniem przyczynowo\u015bci.
\n
\nSamo poj\u0119cie przyczyny zawiera w sobie pewn\u0105 ciekaw\u0105 trudno\u015b\u0107: je\u015bli y jest przyczyn\u0105 x, to y ma r\u00f3wnie\u017c przyczyn\u0119 w np. z, zatem czy z jest r\u00f3wnie\u017c przyczyn\u0105 y?<\/p>\n

A je\u015bli tak, to trzeba by te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce po pierwsze, taki ci\u0105g przyczyn mo\u017cna mno\u017cy\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107, co grozi regresem, a po wt\u00f3re – taki ci\u0105g przyczyn mo\u017cna te\u017c dzieli\u0107 na coraz mniejsze cz\u0119\u015bci, co grozi tym samym. To zaczyna nas wi\u0119zi\u0107 w kr\u0119gu przyczynowo\u015bci – skoro wszystko ma swoj\u0105 przyczyn\u0119, to r\u00f3wnie\u017c gdzie\u015b jest przyczyna tego, \u017ce teraz siedz\u0119 i to pisz\u0119, a nawet przyczyna tego, \u017ce pisz\u0119 to, co pisz\u0119, czyni\u0105c taki, a nie inny szyk zda\u0144, u\u017cywaj\u0105c takich, a nie innych zwrot\u00f3w itp.<\/p>\n

Kt\u00f3\u017c z nas nie mia\u0142 takich my\u015bli\u2026 Wszystko ma swoj\u0105 przyczyn\u0119, gdzie\u017c wi\u0119c wolno\u015b\u0107? A poza tym co w ko\u0144cu jest przyczyn\u0105, skoro to nie jedno zdarzenie, ale ca\u0142y ich niesko\u0144czony ci\u0105g. \u0141atwo w tym si\u0119 pogubi\u0107…<\/p>\n

W doskona\u0142ym artykule \u201eO determinizmie\u201d* \u0141ukasiewicz przedstawia to rozumowanie. A jednocze\u015bnie wpuszcza nieco \u015bwiat\u0142a wolno\u015bci. No bo je\u015bli wszystko w \u015bwiecie ma swoj\u0105 przyczyn\u0119, to da si\u0119 to zredukowa\u0107 tylko do przyczyny pierwszej, a reszta jest tylko tego konsekwencj\u0105. Tymczasem mi\u0119dzy przyczyn\u0105 a skutkiem mo\u017ce by\u0107 milion ogniw po\u015brednich, ale jednocze\u015bnie mi\u0119dzy przyczyn\u0105 a jakim\u015b stanem wcze\u015bniejszym mo\u017ce nie by\u0107 ogniwa po\u015bredniego. Przyczyna bez przyczyny. O to zdaje si\u0119 chodzi\u0107 w tym tek\u015bcie.<\/p>\n

\u0141ukasiewicz proponuje mi\u0119dzy innymi takie rozumowanie: wyobra\u017amy sobie czas jako prost\u0105, na kt\u00f3rej wyznaczamy przedzia\u0142 (0,1). Tera\u017aniejszo\u015bci odpowiada 0, a jakiej\u015b chwili przysz\u0142ej – 1. Chwila z punktu 1 ma swoj\u0105 przyczyn\u0119 w chwilach wcze\u015bniejszych, ale wyznaczonych przez liczby rzeczywiste, wi\u0119ksze od \u00bd. Przy takiej konstrukcji mo\u017cna utrzyma\u0107 jednocze\u015bnie dwie rzeczy: 1 ma swoje przyczyny wcze\u015bniejsze i jest ich niesko\u0144czenie wiele, a jednocze\u015bnie nie ma ono pierwszej przyczyny, poniewa\u017c musia\u0142aby nim by\u0107 liczba, kt\u00f3ra jest najmniejsz\u0105 liczb\u0105 rzeczywist\u0105 wi\u0119ksz\u0105 od \u00bd. A takiej liczby nie ma.<\/p>\n

Taka konstrukcja pozwala utrzymywa\u0107, \u017ce ka\u017cdy fakt ma swoj\u0105 przyczyn\u0119 w fakcie wcze\u015bniejszym, a jednocze\u015bnie – \u017ce nie ka\u017cdy ci\u0105g przyczyn si\u0119ga tera\u017aniejszo\u015bci, poniewa\u017c ci\u0105g przyczyn nie przekracza \u00bd. Przyczyna jakiego\u015b faktu przysz\u0142ego r\u00f3wnie\u017c le\u017cy w przysz\u0142o\u015bci. \u0141ukasiewicz nie w\u0105tpi, \u017ce pewne fakty przysz\u0142e maj\u0105 swoje przyczyny ju\u017c teraz, takie jak np. za\u0107mienia S\u0142o\u0144ca czy Ksi\u0119\u017cyca, kt\u00f3re ju\u017c teraz dok\u0142adnie mo\u017cna przewidzie\u0107. Ale jednocze\u015bnie nie mo\u017cna przewidzie\u0107, \u017ce jaki\u015b komar ugryzie mnie w lipcu, powiedzmy 7 wieczorem o 19.30, poniewa\u017c komar ten jeszcze nie istnieje i trudno przypuszcza\u0107 wobec tego, \u017ce zdarzenie to jest ju\u017c teraz wyznaczone przez jaki\u015b ci\u0105g przyczyn.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b \u0141ukasiewicz stara si\u0119 w ca\u0142ym tym rozumowaniu przemyci\u0107 te\u017c pogl\u0105d, kt\u00f3ry zachowuje wolno\u015b\u0107 jako jedn\u0105 z zasad ludzkiego dzia\u0142ania: wschody i zachody S\u0142o\u0144ca w najbli\u017cszy weekend ju\u017c s\u0105 przes\u0105dzone, ale to, czy odwiedz\u0119 moich krewnych, jeszcze nie. Czy takie rozumowanie jest trafne, to ju\u017c niech czytelnik rozs\u0105dzi.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong>
\nZdj\u0119cie: R\u00e9gion \u00cele-de-France, flickr.com (CC BY-NC 2.0)<\/em><\/p>\n

J. \u0141ukasiewicz, O determinizmie, w: ten\u017ce, Z zagadnie\u0144 logiki i filozofii, PWN, Warszawa 1961, s. 114-126.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jan \u0141ukasiewicz, o kt\u00f3rym wspomina\u0142em ostatnio, od pocz\u0105tku swojej pracy naukowej zajmowa\u0142 si\u0119 zagadnieniem przyczynowo\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,6,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5050"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5050"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5050\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5055,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5050\/revisions\/5055"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5050"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5050"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5050"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}