{"id":5066,"date":"2016-04-01T00:01:21","date_gmt":"2016-03-31T22:01:21","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5066"},"modified":"2016-04-01T08:39:02","modified_gmt":"2016-04-01T06:39:02","slug":"dyskurs-ludzi-renesansu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2016\/04\/01\/dyskurs-ludzi-renesansu\/","title":{"rendered":"Dyskurs ludzi renesansu"},"content":{"rendered":"

\"anatomical-studies\"Nie tak dawno GP pisa\u0142 o hejcie<\/a>. To neologizm, zapo\u017cyczenie, kt\u00f3re niedok\u0142adnie odpowiada angielskiemu pierwowzorowi, bo oznacza nie sam\u0105 nienawi\u015b\u0107, ale jej specyficzn\u0105 manifestacj\u0119 w czasie dyskusji. A jak dyskutowali nasi przodkowie?
\n
\nW swojej \u201eHistorii j\u0119zyka polskiego” Zenon Klemensiewicz podaje przyk\u0142ad pewnej dysputy szesnastowiecznych intelektualist\u00f3w. W po\u0142owie XVI wieku polska kultura prze\u017cywa\u0142a rozkwit. Tworzyli wtedy Rej i Kochanowski, ale nie tylko. W\u015br\u00f3d literat\u00f3w o s\u0142abszym, ale wci\u0105\u017c licz\u0105cym si\u0119 pi\u00f3rze, byli m.in. liczni w\u00f3wczas propagatorzy luteranizmu, tacy jak Jan Malecki-Sandecki, Jan Seklucjan czy Stanis\u0142aw Murzynowski. O ile tw\u00f3rcy katoliccy mogli tradycyjnie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 \u0142acin\u0105, cho\u0107 przyk\u0142ad Kochanowskiego czy G\u00f3rnickiego pokazuje, \u017ce nie musieli, o tyle protestanci u\u017cywali przede wszystkim j\u0119zyka narodowego.<\/p>\n

U\u017cywaj\u0105c j\u0119zyka polskiego, tw\u00f3rcy, o coraz lepszym wyczuciu j\u0119zykowym, mogli czu\u0107 kompleksy wobec \u0142aciny czy greki, a nawet j\u0119zyk\u00f3w s\u0105siedzkich o wcze\u015bniejszych tradycjach kodyfikacji, jak czeski czy niemiecki. Dlatego te\u017c praktycznie ka\u017cdy z wy\u017cej wymienionych mia\u0142 swoje pomys\u0142y na ortografi\u0119 i na to, jak j\u0119zyk polski nale\u017cy kszta\u0142towa\u0107. Pojawi\u0142a si\u0119 krytyka niepotrzebnych zapo\u017cycze\u0144, w\u00f3wczas g\u0142\u00f3wnie bohemizm\u00f3w, taka sama jak wsp\u00f3\u0142czesna dyskusja nad anglicyzmami, takimi jak \u201ehejt”. Tak zacz\u0119\u0142o si\u0119 rodzi\u0107 polskie j\u0119zykoznawstwo. I zacz\u0105\u0142 si\u0119 rodzi\u0107 polski dyskurs naukowo-intelektualny.<\/p>\n

Pogl\u0105dy na kszta\u0142t literackiego j\u0119zyka polskiego mi\u0119dzy Murzynowskim, m\u0142odym wilkiem polskiej \u00f3wczesnej humanistyki, a jej ju\u017c w\u00f3wczas weteranem Sandeckim, by\u0142y rozbie\u017cne. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, nie znam szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, ale mniejsza dzi\u015b o to. Dzi\u015b chc\u0119 si\u0119 skupi\u0107 na formie dyskursu, do kt\u00f3rego w pewnym momencie w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 Seklucjan.<\/p>\n

Zatem przedstawiam pr\u00f3bk\u0119 argumentacji, jak\u0105 stosowali ojcowie polskiego intelektualizmu nied\u0142ugo po wyrwaniu si\u0119 z okow\u00f3w kr\u0119puj\u0105cej formy dysputy scholastycznej:<\/p>\n

Seklucjan: Prawys dupa, mi\u0142y yanie<\/p>\n

Sandecki: Prawas brednia (nie rzek\u0119 pierdo\u0142a) mi\u0142y panie. Bo nie wiesz, czo bredzisz.<\/p><\/blockquote>\n

(\u201ePrawy” oznacza \u201eprawdziwy”. Nie jestem stuprocentowo pewien, ale \u201epierdo\u0142a” te\u017c chyba znaczy nie \u201esafandu\u0142a”, jak dzi\u015b, tylko mniej wi\u0119cej to samo, co rzek\u0142 Seklucjan). Ciekawostk\u0105 lingwistyczn\u0105 jest, \u017ce Sekclucjan podporz\u0105dkowa\u0142 rodzaj gramatyczny rodzajowi naturalnemu, a Sandecki zachowa\u0142 zgodno\u015b\u0107 rodzaj\u00f3w gramatycznych – wbrew naturalnemu.<\/p>\n

Tak samo jest w dzisiejszej polszczy\u017anie. M\u00f3wimy o biednym, a nie biednej ch\u0142opinie. W przypadku kobiet to jednak nie dzia\u0142a, bo jest wredny, a nie wredna babsztyl. Rodzaj nijaki za\u015b zwykle zachowuje si\u0119 niezale\u017cnie od p\u0142ci, bo zar\u00f3wno ch\u0142opiec, jak i dziewczyna to mo\u017ce by\u0107 niez\u0142e ladaco, a nie niez\u0142y czy niez\u0142a.<\/p>\n

Wpis jest nieprzypadkowo zaplanowany na pierwszego\u00a0kwietnia, ale mimo frywolnej tre\u015bci nie jest zmy\u015blony. Z okazji tego dnia \u017cycz\u0119 wi\u0119c nam, \u017ceby\u015bmy umieli si\u0119 tak pi\u0119knie r\u00f3\u017cni\u0107. Jak nasi przodkowie.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong>
\nilustracja – Leonardo da Vinci, domena publiczna (prawa autorskie wygas\u0142y)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie tak dawno GP pisa\u0142 o hejcie. To neologizm, zapo\u017cyczenie, kt\u00f3re niedok\u0142adnie odpowiada angielskiemu pierwowzorowi, bo oznacza nie sam\u0105 nienawi\u015b\u0107, ale jej specyficzn\u0105 manifestacj\u0119 w czasie dyskusji. A jak dyskutowali nasi przodkowie?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,11,55,111,5,47,30],"tags":[213],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5066"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5066"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5066\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5102,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5066\/revisions\/5102"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5066"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5066"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5066"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}