![\"DSCF6551\"](\"\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/DSCF6551-1024x768.jpg\")
Zakwity glonowe w\u00f3d kojarz\u0105 si\u0119 z dwoma skutkami ludzkiego zanieczyszczania \u015brodowiska – antropogeniczn\u0105 eutrofizacj\u0105 w\u00f3d i antropogenicznym globalnym ociepleniem. Tak jest – te dwa zjawiska sprzyjaj\u0105 zakwitom, ale zakwity wyst\u0119powa\u0142y bez tego. Dane paleolimnologiczne wskazuj\u0105 na \u015blady masowych zakwit\u00f3w z g\u0142\u0119bokiej przesz\u0142o\u015bci. A dane historyczne?<\/p>\n
Historyczne dane limnologiczne nie\u0142atwo interpretowa\u0107. Opisy powodzi i wyschni\u0119\u0107 oczywi\u015bcie si\u0119 zachowa\u0142y – zar\u00f3wno w mitach, jak i w przekazach bardziej konkretnych. Jednak opisy zakwit\u00f3w – nie za bardzo. W pewnych regionach zakwity mog\u0142y by\u0107 tak cz\u0119ste, \u017ce nie wzbudza\u0142y wi\u0119kszego zainteresowania. W innych jednak sytuacja, gdy woda, zwykle przejrzysta, pokrywa si\u0119 barwn\u0105 mas\u0105, powinna budzi\u0107 co najmniej ciekawo\u015b\u0107. Sytuacja za\u015b, gdy taka woda na dodatek okazuje si\u0119 truj\u0105ca – tym bardziej. Tyle \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 zakwit\u00f3w nie jest toksyczna.<\/p>\n
Naukowcy jednego z najstarszych opis\u00f3w zakwitu dopatruj\u0105 si\u0119 w Biblii – chodzi o jedn\u0105 z plag egipskich. Staro\u017cytnym masowy pojaw czerwono zabarwionych glon\u00f3w m\u00f3g\u0142 si\u0119 wyda\u0107 zamian\u0105 wody w krew. Zawiesina glon\u00f3w sprawia wra\u017cenie zag\u0119szczenia wody. Je\u015bli to by\u0142 zakwit toksyczny, wra\u017cenie plagi musia\u0142o by\u0107 tym silniejsze.<\/p>\n
S\u0105 te\u017c zapisy u Grek\u00f3w, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c sugeruj\u0105 opis zakwitu, ale przyznajmy – interpretacje staro\u017cytnych opis\u00f3w zjawisk przyrodniczych s\u0105 zawsze cho\u0107by uzasadnionymi, ale spekulacjami. Opisy masowych pojaw\u00f3w glon\u00f3w znane s\u0105 w zasadzie od pocz\u0105tku fykologii. Za pierwszy naukowy opis toksycznego zakwitu sinicowego uznaje si\u0119 artyku\u0142 George’a Francisa „Poisonous Australian Lake”, opublikowany w „Nature” w maju 1878 r. Ten opis dotyczy\u0142 zatru\u0107 zwierz\u0105t gospodarczych, opisy zatru\u0107 ludzi s\u0105 p\u00f3\u017aniejsze.<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce jednak Francis i jezioro Alexandrina musz\u0105 ust\u0105pi\u0107 pierwsze\u0144stwa innemu autorowi i jezioru. Niedawno John Hutson przegl\u0105daj\u0105c bardzo archiwalne egzemplarze Philosophical Transactions of the Royal Society natkn\u0105\u0142 si\u0119 na artyku\u0142 „Account of an Inland Sea (or Lake) near Dantzick, yielding at a certain season of the year a Green substance, which causes certain Death; with an Observation on White Amber”, b\u0119d\u0105cego listem do redakcji niejakiego pana Kirkby’ego z 16 grudnia 1671 r.<\/p>\n
Nazwa w tytule brzmi znajomo. Owszem, Christopher Kirkby bywa\u0142 w Gda\u0144sku i okolicach, a co tam ciekawszego zauwa\u017cy\u0142, opisywa\u0142. Mi\u0119dzy innymi opisa\u0142 niezwyk\u0142y bia\u0142y bursztyn wy\u0142owiony z jeziora przy wsi Tuckum. Wszystko wskazuje, \u017ce chodzi o Tuchom i Jezioro Tuchomskie pod Gda\u0144skiem. Ale nie mia\u0142o by\u0107 o bursztynie, tylko zakwitach.<\/p>\n
W tym samym jeziorze Kirkby zaobserwowa\u0142 jeszcze co\u015b innego. Og\u00f3lnie woda z Jeziora Tuchomskiego by\u0142a uwa\u017cana za zdrow\u0105. Brzeg by\u0142 piaszczysty, a nie mulisty, a p\u0142ywa\u0142y w niej liczne i szlachetne ryby. Jednak rok w rok od czerwca do sierpnia w czasie suszy woda zielenia\u0142a. W zielonej wodzie za\u015b pojawia\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zielony „w\u0142ochaty wykwit”. Gdy wiatr przywiewa\u0142 t\u0119 substancj\u0119 na brzeg, pij\u0105ce wod\u0119 z tym wykwitem zwierz\u0119ta gin\u0119\u0142y \u015bmierci\u0105 nag\u0142\u0105 i pewn\u0105. Dotyczy\u0142o to byd\u0142a, ps\u00f3w i drobiu. Kirkby’emy pewna godna zaufania osoba zrelacjonowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c sytuacj\u0119, gdy psy pij\u0105ce zielon\u0105 wod\u0119 pad\u0142y, a konie, kt\u00f3re przep\u0119dzono poza zasi\u0119g plamy, napojono bez niepo\u017c\u0105danych skutk\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c woda w strumieniach wyp\u0142ywaj\u0105cych z jeziora, nie b\u0119d\u0105c zielona, by\u0142a zdrowa.<\/p>\n
To pozwoli\u0142o Kirkby’emu wysun\u0105\u0107 wniosek, \u017ce to w\u0142a\u015bnie \u00f3w zielony, w\u0142ochaty nalot jest \u017ar\u00f3d\u0142em trucizny. W por\u00f3wnaniu z artyku\u0142em Francisa, z kt\u00f3rego wiadomo, o jaki gatunek sinicy chodzi, artyku\u0142 – list Kirkby’ego jest bardzo nieprecyzyjny i nie m\u00f3wi wprost o glonach. Jednak te dwa artyku\u0142y dzieli dwie\u015bcie lat. Linneusz kilkadziesi\u0105t lat po Kirkbym wymieni\u0142 zaledwie kilka gatunk\u00f3w glon\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci du\u017cych i widocznych go\u0142ym okiem. Zatem artyku\u0142 ten jest poniek\u0105d czym\u015b pomi\u0119dzy opisami mitycznymi a w pe\u0142ni naukowymi. Jednak opublikowano go w pi\u015bmie naukowym i nie da si\u0119 go zignorowa\u0107.<\/p>\n
Ludzie, kt\u00f3rych relacje pos\u0142u\u017cy\u0142y do jego powstania, kilkana\u015bcie lat wcze\u015bniej prze\u017cyli Potop Szwedzki, a gdy list Kirkby’ego w\u0119drowa\u0142 do Londynu, pod Kamieniec Podolski w\u0119drowa\u0142a armia turecka. Wychodzi na to, \u017ce pierwszy naukowy opis toksycznego zakwitu (i to niejednego) pochodzi z naszego Pojezierza Pomorskiego z czas\u00f3w Trylogii.<\/p>\n
Piotr Panek<\/strong><\/p>\n fot. Piotr Panek, licencja CC BY-SA 4.0<\/a><\/em><\/p>\n
![\"ResearchBlogging.org\"](\"http:\/\/www.researchblogging.org\/public\/citation_icons\/rb2_large_gray.png\")
<\/a><\/span>