{"id":5116,"date":"2016-04-22T18:11:06","date_gmt":"2016-04-22T16:11:06","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5116"},"modified":"2016-04-22T18:42:47","modified_gmt":"2016-04-22T16:42:47","slug":"czytam-podreczniki-do-logiki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2016\/04\/22\/czytam-podreczniki-do-logiki\/","title":{"rendered":"Czytam podr\u0119czniki do logiki"},"content":{"rendered":"

\"traktor\"Przez d\u0142ugi czas fascynowa\u0142a mnie tzw. gilotyna Hume\u2019a. Jest to teza, kt\u00f3r\u0105 wyra\u017anie postawi\u0142 David Hume, \u017ce mi\u0119dzy faktami a powinno\u015bciami, czy te\u017c faktami a warto\u015bciami, jest przepa\u015b\u0107, a wobec tego wywodzenie warto\u015bci i powinno\u015bci z fakt\u00f3w b\u0105d\u017a te\u017c ich uzasadnianie w ten spos\u00f3b jest niepoprawne.
\n
\nCzy tak jest w istocie, to rzecz dyskusyjna, ale ostatnimi czasy przyszed\u0142 mi do g\u0142owy prosty pomys\u0142, by twierdzenie takie zweryfikowa\u0107 w oparciu o historyczne i ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesne podr\u0119czniki do logiki. Wzi\u0105\u0142em wi\u0119c podr\u0119czniki Jana \u0141ukasiewicza, Tadeusza Kotarbi\u0144skiego, Kazimierza Ajdukiewicza, Tadeusza Cze\u017cowskiego i wreszcie Zygmunta Ziembi\u0144skiego. Sprawdza\u0142em najpierw definicj\u0119 zdania, a potem czy w takiej definicji mieszcz\u0105 si\u0119 zdania warto\u015bciuj\u0105ce. I oto co mi wysz\u0142o.<\/p>\n

Mi\u0119dzy autorami istnia\u0142a generalna zgoda, \u017ce zdaniem jest wypowied\u017a stwierdzaj\u0105ca jakie\u015b fakty, a wobec tego mo\u017ce by\u0107 ona prawdziwa lub fa\u0142szywa. Warto\u015bci te wykluczaj\u0105 si\u0119 i tak dalej. W sumie nic nowego. Ale czy w takiej definicji mieszcz\u0105 si\u0119 wyra\u017cenia warto\u015bciuj\u0105ce? Tutaj zaczynaj\u0105 si\u0119 schody, jak to si\u0119 popularnie m\u00f3wi.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 autor\u00f3w nie wik\u0142a\u0142a si\u0119 w takie rozwa\u017cania: Cze\u017cowski, Ajdukiewicz i \u0141ukasiewicz unikaj\u0105 j\u0119zyka i okre\u015ble\u0144 negatywnych. Zgodnie z zasadami definiowania lepiej m\u00f3wi\u0107 czym\u015b, co jest, ni\u017c czym\u015b, co nie jest. Nadto interesuje ich przede wszystkim poprawny system formalny i jego prezentacja, a czy ten system stosuje si\u0119 do wyra\u017ce\u0144 warto\u015bciuj\u0105cych czy nie, to jest o ju\u017c kwestia odr\u0119bna.<\/p>\n

Natomiast Kotarbi\u0144ski i Ziembi\u0144ski pokazuj\u0105, \u017ce jest to kwestia interpretacji takich wypowiedzi i rzecz bardziej z\u0142o\u017cona. Je\u015bli m\u00f3wi\u0119: „ten cukierek jest smaczny (dobry)\u201d, to mog\u0119 wypowiadaj\u0105c te s\u0142owa, k\u0142ama\u0107 lub m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119. Nie do ko\u0144ca rzecz tu dotyczy wypowiedzi warto\u015bciuj\u0105cych, a bardziej zgodno\u015bci mi\u0119dzy s\u0142owami a jakimi\u015b wewn\u0119trznymi przekonaniami tego, kto je wypowiada.<\/p>\n

Ale mog\u0119 te\u017c na przyk\u0142ad powiedzie\u0107 takie zdanie: „w Szczytnie s\u0105 \u0142adne, niebieskie tramwaje\u201d. Znowu – takie zdanie jest fa\u0142szywe, ale nie dlatego, \u017ce one nie s\u0105 \u0142adne, ale dlatego, \u017ce w Szczytnie nie ma tramwaj\u00f3w.<\/p>\n

Wreszcie mo\u017cna wzi\u0105\u0107 takie zdanie: „ten budynek jest \u0142adny\u201d. W takim wypadku uroda budynku jest kwesti\u0105 zgodno\u015bci jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci z pewnymi, og\u00f3lnie przyj\u0119tymi kanonami pi\u0119kna. Wtedy wypowied\u017a taka ma sens: „ten budynek jest \u0142adny zdaniem wi\u0119kszo\u015bci uznanych architekt\u00f3w\u201d. Taka wypowied\u017a mo\u017ce by\u0107 prawdziwa lub fa\u0142szywa.<\/p>\n

Dalej wypowiedzi, kt\u00f3re maj\u0105 pewien charakter utylitarny, to jest wskazuj\u0105ce na pewn\u0105 odpowiednio\u015b\u0107 \u015brodka do celu, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c prawdziwe lub fa\u0142szywe. Odniesieniem jest tutaj dost\u0119pna nam wiedza. „Spacery s\u0105 dobre\u201d jest wypowiedzi\u0105 warto\u015bciuj\u0105c\u0105, ale je\u015bli zale\u017cy nam na dobrej kondycji fizycznej, to s\u0105 faktycznie dobre na jej popraw\u0119.<\/p>\n

Jak wida\u0107,\u00a0s\u0105 takie konteksty, w kt\u00f3rych wypowiedzi warto\u015bciuj\u0105ce s\u0105, w jakim\u015b sensie czy stopniu, prawdziwe lub fa\u0142szywe. Ale koniec ko\u0144c\u00f3w okazuje si\u0119, \u017ce w stanie czystym, je\u015bli tak wolno powiedzie\u0107, nie s\u0105 one prawdziwe ani fa\u0142szywe. M\u00f3wi\u0105c: „to mi si\u0119 podoba\u201d, nie stwierdzam \u017cadnego faktu. A wobec tego nie jest to zdanie ani prawdziwe, ani fa\u0142szywe.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong>
\nZdj\u0119cie: Karolina Kabat, flickr.com\u00a0(CC BY-ND 2.0)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przez d\u0142ugi czas fascynowa\u0142a mnie tzw. gilotyna Hume\u2019a. Jest to teza, kt\u00f3r\u0105 wyra\u017anie postawi\u0142 David Hume, \u017ce mi\u0119dzy faktami a powinno\u015bciami, czy te\u017c faktami a warto\u015bciami, jest przepa\u015b\u0107, a wobec tego wywodzenie warto\u015bci i powinno\u015bci z fakt\u00f3w b\u0105d\u017a te\u017c ich uzasadnianie w ten spos\u00f3b jest niepoprawne.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,55,52],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5116"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5116"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5122,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5116\/revisions\/5122"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}