{"id":5152,"date":"2016-06-04T08:43:47","date_gmt":"2016-06-04T06:43:47","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5152"},"modified":"2022-07-15T10:51:58","modified_gmt":"2022-07-15T08:51:58","slug":"rozdziobiemy-kruki-wrony","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2016\/06\/04\/rozdziobiemy-kruki-wrony\/","title":{"rendered":"Rozdzi\u00f3biemy kruki, wrony"},"content":{"rendered":"
\"czarnowron\"

czarnowron<\/p><\/div>\n

O ile ptaki budz\u0105 generalnie w miar\u0119 pozytywne uczucia, o tyle krukowate s\u0105 kontrowersyjne. Dla biolog\u00f3w krukowate to ptasia elita intelektualna, dla przeci\u0119tnego cz\u0142owieka za\u015b to cz\u0119sto ha\u0142a\u015bliwe szkodniki. Krukowate s\u0105 do\u015b\u0107 du\u017ce i mog\u0105 budzi\u0107 podziw swoist\u0105 elegancj\u0105, ale kojarzone s\u0105 te\u017c z padlin\u0105 i \u015bmierci\u0105.
\n
\nW kulturze raczej przewa\u017ca niech\u0119\u0107 do krukowatych. Du\u017co by o tym pisa\u0107, ale do\u015b\u0107 wspomnie\u0107 skojarzenie z \u017beromskiego, kt\u00f3re sparafrazowa\u0142em w tytule wpisu. Czarne ptaki \u017cywi\u0105ce si\u0119 padlin\u0105 albo, co gorsza, \u017cywi\u0105ce si\u0119 fragmentami cia\u0142a, nie czekaj\u0105c na \u015bmier\u0107 ofiary, co wykorzystywano w torturach. Przy tym nies\u0142awa sroki – z\u0142odziejki (ostatnio sfalsyfikowana odpowiednimi badaniami) to tylko ma\u0142y przyczynek, a historia o s\u00f3jce, rzekomo niemog\u0105cej si\u0119 wybra\u0107 za morze, to ju\u017c zupe\u0142ny drobiazg. (OK, s\u00f3jk\u0119 z reszt\u0105 krukowatych pewnie ma\u0142o kto kojarzy). Z\u0142e omeny itp. skojarzenia to kolejne pole, w kt\u00f3rym krukowatym towarzysz\u0105 sowy.<\/p>\n

Co do s\u00f3w, to one przynajmniej maj\u0105 s\u0142aw\u0119 ptak\u00f3w m\u0105drych, wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 chyba z kultu Ateny. Tyle \u017ce, jak to z wieloma ludowymi przekonaniami si\u0119gaj\u0105cymi staro\u017cytno\u015bci, ta s\u0142awa jest niezbyt zas\u0142u\u017cona. Co innego krukowate – one naprawd\u0119 s\u0105 inteligentne. To mi\u0119dzy innymi za badania nad etologi\u0105 kawek Konrad Lorenz dosta\u0142 wyj\u0105tkowego Nobla (wyj\u0105tkowego, bo nie za badania mniej lub bardziej laboratoryjne). A od tego czasu co chwila ukazuje si\u0119 kolejna publikacja opisuj\u0105ca kolejny eksperyment, z kt\u00f3rego okazuje si\u0119, \u017ce kt\u00f3ry\u015b krukowaty przejawia cechy dot\u0105d przypisywane tylko psom, delfinom czy ma\u0142pom. <\/p>\n

Umiej\u0119tno\u015b\u0107 przewidywania, u\u017cywania narz\u0119dzi, rozgrywania intryg spo\u0142ecznych czy chocia\u017cby bezinteresownej zabawy to cechy, kt\u00f3rymi ma\u0142o kt\u00f3re zwierz\u0119 mo\u017ce si\u0119 pochwali\u0107. Otwierania butelek ze \u015bmietan\u0105 mog\u0142y si\u0119 nauczy\u0107 i sikorki. Inne potem mog\u0142y si\u0119 tego nauczy\u0107 przez na\u015bladownictwo (co samo w sobie ju\u017c jest jedn\u0105 z najwy\u017cszych p\u00f3\u0142ek w \u015bwiecie zwierz\u0105t). Ale to krukowate otwieraj\u0105 orzechy spuszczaj\u0105c je przed przeje\u017cd\u017caj\u0105ce samochody. Wyci\u0105ganie jedzenia ze \u015bmietnika to jest do\u015b\u0107 prosta umiej\u0119tno\u015b\u0107, ale na to, \u017ceby dosta\u0107 si\u0119 do jedzenia, ci\u0105gn\u0105c za sznurek czy podci\u0105gaj\u0105c worek ze \u015bmieciami, innym ptakom nie udaje si\u0119 wpa\u015b\u0107.<\/p>\n

Ta jednak inteligencja przysparza im wrog\u00f3w. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce pl\u0105drowanie koszy na \u015bmieci jest w ich przypadku efektywne, ale pozostawia ba\u0142agan na trawnikach. Minus u mi\u0142o\u015bnik\u00f3w estetyki. Znana jest anegdota o tym, jak ornitolodzy oznakowywali gniazda jakich\u015b ptak\u00f3w \u0142\u0105kowych kijem ustawionym w pewnej odleg\u0142o\u015bci. Dla lis\u00f3w czy norek takie kije by\u0142y nic nieznacz\u0105cym elementem krajobrazu, dla wron jednak okaza\u0142y si\u0119 drogowskazem do jajecznicy. <\/p>\n

Minus u mi\u0142o\u015bnik\u00f3w\u00a0mniejszych ptak\u00f3w. Ten minus ro\u015bnie, gdy wejdzie si\u0119 w\u015br\u00f3d mi\u0142o\u015bnik\u00f3w miejskiej przyrody. Wrony i sroki s\u0105 uwa\u017cane przez wielu za g\u0142\u00f3wny czynnik odpowiadaj\u0105cy za \u015bmiertelno\u015b\u0107 ma\u0142ych ptak\u00f3w (niezale\u017cnie od roli kot\u00f3w czy systematycznego niszczenia miejsc gniazdowania ma\u0142ych ptak\u00f3w przez remonty elewacji czy miejsc \u017cerowania przez koszenie trawnik\u00f3w do go\u0142ej ziemi co dwa tygodnie). Na dodatek kolonie gawron\u00f3w nad parkowymi alejami to miejsce, gdzie \u0142atwo zosta\u0107 ofajdanym. A co z mi\u0142o\u015bnikami du\u017cych ptak\u00f3w? No c\u00f3\u017c, sam widzia\u0142em kruki atakuj\u0105ce siedz\u0105cego przy\u00a0gnie\u017adzie bielika i tego typu akcje s\u0105 do\u015b\u0107 powszechnie opisywane.<\/p>\n

Innym ptakom r\u00f3\u017cne rzeczy si\u0119 wybacza, bo s\u0105 mniejsze (a wi\u0119c zostawiaj\u0105 mniej odchod\u00f3w i odpadk\u00f3w), bo zjadaj\u0105 uci\u0105\u017cliwe owady i – przede wszystkim – bo wdzi\u0119cznie \u015bpiewaj\u0105. Krakanie czy przypominaj\u0105cy zabawkowy karabin maszynowy stukot srok ci\u0119\u017cko uzna\u0107 za \u0142adne. (Podobny g\u0142os ma kwiczo\u0142, ale po pierwsze, jest jednak cichszy, po drugie za\u015b – kto wie, co to kwiczo\u0142 i jaki g\u0142os wydaje?).<\/p>\n

Krukowate maj\u0105, owszem, swoich mi\u0142o\u015bnik\u00f3w w\u015br\u00f3d amator\u00f3w klimatu gotyckiego horroru. To jednak do\u015b\u0107 niszowa popularno\u015b\u0107 i niekoniecznie ostatecznie pozytywna. T\u0119 dwoist\u0105 natur\u0119 w obecnej kulturze popularnej troch\u0119 ilustruje chocia\u017cby pozycja kruk\u00f3w w sadze „Pie\u015bni ognia i lodu” (dla nieczytaj\u0105cych – „Gra o tron”). Tam maj\u0105 one zwi\u0105zek z czasami i si\u0142ami przedludzkimi, a w \u015bwiecie ludzi sta\u0142y si\u0119 inteligentniejszym odpowiednikiem go\u0142\u0119bi pocztowych. Poniewa\u017c za\u015b niesione przez nie wiadomo\u015bci cz\u0119sto nie s\u0105 dobre, autor nawet wprowadzi\u0142\u00a0przys\u0142owie „Dark wings – dark words”.<\/p>\n

Krukowate z bardziej pospolitych gatunk\u00f3w d\u0142ugo by\u0142y uwa\u017cane za szkodniki. W gruncie rzeczy ci\u0119\u017cko powiedzie\u0107, dlaczego. Owszem, sroka czy wrona mo\u017ce czasem porwa\u0107 kurcz\u0119. Gawrony rozgrzebuj\u0105c ziemi\u0119 w poszukiwaniu du\u017cych bezkr\u0119gowc\u00f3w, mog\u0105 zniszczy\u0107 troch\u0119 zasiewu. Kawki zak\u0142adaj\u0105c gniazda, zatykaj\u0105 szyby wentylacyjne lub kominy. Jednak w szerszym kontek\u015bcie ci\u0119\u017cko te szkody uzna\u0107 za wielkie. <\/p>\n

W miar\u0119 czasu w Polsce ochron\u0105 obejmowano kolejne gatunki ptak\u00f3w, ale z krukowatymi nie by\u0142o tak \u0142atwo. Oczywi\u015bcie, nie by\u0142o kontrowersji z gatunkami\u00a0rzadkimi jak orzech\u00f3wka, nie m\u00f3wi\u0105c o co najwy\u017cej zalatuj\u0105cych. Przyzna\u0107 trzeba, \u017ce gawron, kruk i kawka by\u0142y chronione przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 PRL, ale prawo swoj\u0105 drog\u0105, a praktyka swoj\u0105.\u00a0W latach 80. ochron\u0119 zdj\u0119to z gawrona i cz\u0119\u015bciowo z kawki, p\u00f3\u017aniej przywr\u00f3cono okresy ochronne, rozszerzaj\u0105c je na wron\u0119 i tak dalej. Status r\u00f3\u017cnych krukowatych zatem co chwila si\u0119 zmienia\u0142, co wynika z przepychanek mi\u0119dzy zwolennikami ich ochrony i zwalczania. Tu nawet mniej chodzi o klasyczny sp\u00f3r mi\u0119dzy ochron\u0105 a \u0142owiectwem, bo krukowate tyle z czarnej nomen omen s\u0142awy mia\u0142y, \u017ce nie za bardzo by\u0142y \u0142owne.<\/p>\n

W ka\u017cdym razie krukowate, mniejsza ju\u017c o rozr\u00f3\u017cnianie gatunk\u00f3w, s\u0105 raczej zauwa\u017calnym elementem naszego \u015bwiata. Cz\u0119sto spotykam si\u0119 ze stwierdzeniem, \u017ce jest ich coraz wi\u0119cej. Po\u015br\u00f3d og\u00f3lnego narzekania, \u017ce ptak\u00f3w ubywa – mniejsza z jego prawdziwo\u015bci\u0105 w szczeg\u00f3\u0142ach – pojawia si\u0119 cz\u0119sto zastrze\u017cenie: „tylko srok i wron jest coraz wi\u0119cej”. Przekonanie takie jest powszechne. Powszechne jest w miastach i na wsi. Tymczasem moje obserwacje wydaj\u0105 si\u0119 przeciwne. Wcale nie wydaje mi si\u0119, \u017ceby by\u0142o ich wi\u0119cej, a w przypadku gawron\u00f3w wydaje si\u0119, \u017ce jest ich mniej. Mam te\u017c inne obserwacje – dwadzie\u015bcia lat temu gawron i wrona wygl\u0105da\u0142y mi na gatunki prawie wikaryzuj\u0105ce – pierwsze widzia\u0142em g\u0142\u00f3wnie w miastach, drugie na wsi. Teraz jest odwrotnie, w mie\u015bcie widz\u0119 g\u0142\u00f3wnie wrony, a \u017ceby zobaczy\u0107 stado gawron\u00f3w poza zimowaniem musz\u0119 by\u0107 na wsi.<\/p>\n

Wzrost liczebno\u015bci kruk\u00f3w, wron i gawron\u00f3w jest jednak zauwa\u017cany powszechnie i co jaki\u015b czas do organ\u00f3w ochrony przyrody wp\u0142ywaj\u0105 wnioski o pozwolenie na odstrza\u0142 jakiej\u015b ich liczby. Ostatnio jaka\u015b organizacja rolnicza zg\u0142osi\u0142a wniosek do ministerstwa o zdj\u0119cie z nich ochrony w\u0142a\u015bnie z tak\u0105 argumentacj\u0105. Jak to wi\u0119c jest z t\u0105 liczebno\u015bci\u0105?<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c wcale nie musimy polega\u0107 na w\u0142asnych wra\u017ceniach. Nie musimy te\u017c przegl\u0105da\u0107 lokalnych czasopism przyrodniczych odnotowuj\u0105cych bardziej metodyczne obserwacje, kt\u00f3re jednak maj\u0105 maj\u0105 zasadnicz\u0105 wad\u0119 – opisuj\u0105 zwykle do\u015b\u0107 przypadkowo wybrane lata na do\u015b\u0107 ograniczonym obszarze. A mo\u017ce z jednego miasta gawrony si\u0119 wynios\u0142y, ale jednocze\u015bnie zasiedli\u0142y inne?<\/p>\n

Od pocz\u0105tku XXI w. w Polsce\u00a0w ramach Pa\u0144stwowego Monitoringu \u015arodowiska\u00a0prowadzony jest regularny monitoring ptak\u00f3w<\/a>. Nie obejmuje on wszystkich gatunk\u00f3w, ale akurat za\u0142apa\u0142a si\u0119 wrona siwa, sroka, gawron, kruk, kawka, a tak\u017ce nieco odbiegaj\u0105ca od reszty s\u00f3jka.<\/p>\n

Czasem r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi latami s\u0105 do\u015b\u0107 du\u017ce. Np. odnotowana liczebno\u015b\u0107 wrony mi\u0119dzy rokiem 2000 a 2002 spad\u0142a o po\u0142ow\u0119, a sroki mi\u0119dzy 2000 a 2001 o po\u0142ow\u0119 wzros\u0142a. Na takie skoki mo\u017ce jaki\u015b wp\u0142yw mia\u0142o dopiero docieranie si\u0119 systemu, ale patrz\u0105c na kilkana\u015bcie lat danych, mo\u017cna zobaczy\u0107 bardziej wiarygodny obraz. <\/p>\n

I jakie s\u0105 te wyniki? Ot\u00f3\u017c sroka, kt\u00f3ra pono\u0107 jest w ekspansji, co zreszt\u0105 potwierdzi\u0142 pierwszy rok obserwacji, tak naprawd\u0119 pozostaje na poziomie stabilnym. Od 2004 r. jest jej praktycznie co rok mniej wi\u0119cej o 1\/3 wi\u0119cej ni\u017c w roku 2000 i r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi latami s\u0105 w\u0142a\u015bciwie niezauwa\u017calne. Wrona siwa – w zasadzie tak samo. Po tym pocz\u0105tkowym spadku przez kolejne kilkana\u015bcie lat jej stan to mniej wi\u0119cej 0,5-0,7 stanu z 2000 r. Kruka chyba rzeczywi\u015bcie nieco przybywa. Przez ca\u0142y okres monitoringu jego stan jest wy\u017cszy ni\u017c w 2000 r. Raz jest wi\u0119kszy wzrost, innym razem jest spadek i dzi\u015b jest go\u00a0nieca\u0142e dwa razy\u00a0wi\u0119cej. Wzrost liczebno\u015bci kawki jest r\u00f3wnie niestabilny, tak \u017ce przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 obserwacji oscyluje wok\u00f3\u0142 stanu z roku 2000, a dzi\u015b jest on wy\u017cszy o 1\/3.\u00a0Z tego obrazu zupe\u0142nie wy\u0142amuje si\u0119 gawron. Jego stan nie wykazuje spektakularnych skok\u00f3w, ale za to do\u015b\u0107 konsekwentnie maleje i dzi\u015b jest o po\u0142ow\u0119 mniejszy.<\/p>\n

Zatem nie ma sensu polega\u0107 na subiektywnych wra\u017ceniach jednego czy drugiego obserwatora. Tym bardziej nie nale\u017cy bra\u0107 na wiar\u0119 deklaracji stron, kt\u00f3re w zawy\u017caniu liczebno\u015bci maj\u0105 jaki\u015b interes. Prowadzony na du\u017c\u0105 skal\u0119 od kilkunastu lat monitoring ptak\u00f3w wskazuje jednoznacznie, \u017ce bardziej trwa\u0142y jest tylko wzrost liczebno\u015bci kruka, a wi\u0119c gatunku, kt\u00f3ry jeszcze nie tak dawno by\u0142 zagro\u017cony i jest to wzrost z poziomu do\u015b\u0107 niskiego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pospolitych krukowatych ma sytuacj\u0119 stabiln\u0105, ale niezwy\u017ckow\u0105, a liczebno\u015b\u0107 gawrona niestety stale maleje.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong>
\nfot. Piotr Panek licencja CC BY-SA 4.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O ile ptaki budz\u0105 generalnie w miar\u0119 pozytywne uczucia, o tyle krukowate s\u0105 kontrowersyjne. Dla biolog\u00f3w krukowate to ptasia elita intelektualna, dla przeci\u0119tnego cz\u0142owieka za\u015b to cz\u0119sto ha\u0142a\u015bliwe szkodniki. Krukowate s\u0105 do\u015b\u0107 du\u017ce i mog\u0105 budzi\u0107 podziw swoist\u0105 elegancj\u0105, ale kojarzone s\u0105 te\u017c z padlin\u0105 i \u015bmierci\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43],"tags":[951,72,76],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5152"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5152"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5152\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8596,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5152\/revisions\/8596"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}