{"id":5224,"date":"2016-08-22T22:29:15","date_gmt":"2016-08-22T20:29:15","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5224"},"modified":"2017-03-24T13:53:32","modified_gmt":"2017-03-24T12:53:32","slug":"dobrze-zorganizowane-niebywale-ekspansywne-i-juz-dzis-gotowe-na-wszystko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2016\/08\/22\/dobrze-zorganizowane-niebywale-ekspansywne-i-juz-dzis-gotowe-na-wszystko\/","title":{"rendered":"Dobrze zorganizowane, niebywale ekspansywne i ju\u017c dzi\u015b gotowe na wszystko"},"content":{"rendered":"

\"mem\"C\u00f3\u017c ciekawego mo\u017ce by\u0107 w sinicach!? Wod\u0119 w g\u0119st\u0105 \u017cybur\u0119 zmieni\u0105, inspektor k\u0105pielisko zamknie, a \u015bmia\u0142k\u00f3w czekaj\u0105 sk\u00f3rne wypryski. Kolejne zepsute wakacje…
\n
\n\u201ePrymitywne organizmy\u201d- napisano o nich bez ogr\u00f3dek w moim podr\u0119czniku do biologii. Trudno si\u0119 z tym nie zgodzi\u0107. Gdy wytwory ich aktywno\u015bci, licz\u0105ce przesz\u0142o 3,5 mld lat stromatolity, wpisywano na list\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO, sinice nawet nie raczy\u0142y zjawi\u0107 si\u0119 na uroczystej gali i podzi\u0119kowa\u0107 wspania\u0142omy\u015blnej ludzko\u015bci. I co z tego, \u017ce trwa\u0142o\u015b\u0107 dzie\u0142 tych prostackich budowniczych deklasuje wszystko, cokolwiek i kiedykolwiek stworzy\u0142 cz\u0142owiek. Ten przecie\u017c posiada m\u00f3zg, wi\u0119c i prawo do wielokrotnego si\u0119 mylenia.<\/p>\n

Mo\u017ce i nawet da\u0142oby si\u0119 sinice jako\u015b tolerowa\u0107, ale, do diaska, gdyby sobie siedzia\u0142y gdzie\u015b cicho! A te panosz\u0105 si\u0119 dumnie i pusz\u0105 na wszystkich kontynentach i we wszystkich typach w\u00f3d. A jakie wymagania maj\u0105! Jedna taka, Synechococcus<\/em> lividus<\/em>, to \u017cyczy sobie k\u0105pieli w wodzie o temperaturze od 63\u00b0C do 67\u00b0C. Przymknie oko na lekk\u0105 niedok\u0142adno\u015b\u0107, ale biada temu, kto sch\u0142odzi j\u0105 poni\u017cej 54\u00b0C lub podgrzeje powy\u017cej 72\u00b0C! \u017beby chocia\u017c nagie ska\u0142y oszcz\u0119dzi\u0142y te wstr\u0119tne sinice\u2026 wr\u0119cz przeciwnie, nawet popio\u0142y wulkaniczne porastaj\u0105\u2026. Kto zdrowy na umy\u015ble chcia\u0142by mieszka\u0107 na pod\u0142o\u017cu tak piekielnie toksycznym?!<\/p>\n

Ale ju\u017c absolutnym szczytem szczyt\u00f3w jest to, by cz\u0142owiek najzwyczajniej w \u015bwiecie zasn\u0105\u0107 w spokoju bez sinic nie m\u00f3g\u0142. No bo przecie\u017c wiecie Pa\u0144stwo, \u017ce niekt\u00f3re z nich zupe\u0142nie nieproszone wtargn\u0119\u0142y w nasze trzewia i postanowi\u0142y na sta\u0142e w nich zamieszka\u0107? I zdaje si\u0119, \u017ce wiedz\u0105 o nas wi\u0119cej ni\u017c my o nich. Nie dziwi to zreszt\u0105, trudno je wszak w tych ciemno\u015bciach podejrze\u0107.<\/p>\n

No i ta sinic okropna \u017car\u0142oczno\u015b\u0107. Samo\u017cywno\u015b\u0107 fotosyntetyczn\u0105 jeszcze jako\u015b mo\u017cna prze\u0142kn\u0105\u0107, w ko\u0144cu z czego\u015b musz\u0105 \u017cy\u0107. Ale krn\u0105brne musia\u0142y zn\u00f3w si\u0119 wywy\u017cszy\u0107 i cz\u0119\u015b\u0107 z nich wymy\u015bli\u0142a sobie specjalne kom\u00f3rki przyswajaj\u0105ce azot cz\u0105steczkowy. Kiedy ca\u0142e fitoplanktonowe towarzystwo zachodzi w g\u0142ow\u0119, sk\u0105d wytrzasn\u0105\u0107 kolejne pok\u0142ady rozpuszczonych w wodzie nieorganicznych form azotu (na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie cz\u0142owiek od czasu do czasu co\u015b tam im spu\u015bci), sinice pas\u0105 si\u0119 do woli, \u015bmiej\u0105c si\u0119 reszcie w twarz. \u201eUbogi \u017cywi si\u0119 jak mo\u017ce, a bogaty jako chce\u201d.<\/p>\n

A na domiar z\u0142ego jeszcze te sinic toksyny. Dla jakiego\u015b perwersyjnego hydrobiologia to pewnie i wisienka na torcie, ale dla normalnego Kowalskiego to n\u00f3\u017c w plecy, prosz\u0119 Pa\u0144stwa! Od jednych mo\u017cna nabawi\u0107 si\u0119 wysypki na sk\u00f3rze albo b\u00f3lu brzucha, od innych mo\u017cna si\u0119 nawet udusi\u0107, jeszcze inne s\u0105 potencjalnie kancerogenne. S\u0105 i takie, kt\u00f3re wyt\u0119pi\u0105 ka\u017cdy rodzaj ludzkich kom\u00f3rek, przynajmniej w warunkach in vitro<\/em>. Taka na przyk\u0142ad cylindrospermopsyna. Dla maj\u0105cych problem z wymow\u0105: CY-LIN-DRO-SPER-MO-PSY-NA. To nie jaka\u015b ulepszona wersja enzymu trawiennego pepsyny, ale zwyczajowa nazwa alkaloidu pochodz\u0105ca od nazwy pierwszego gatunku sinicy, u kt\u00f3rej odkryto jego produkcj\u0119. Nazywa si\u0119 on Cylindrospermopsis<\/em> raciborskii<\/em>, a skojarzenia z synonimem nasienia s\u0105 tu jak najbardziej na miejscu, bowiem to w\u0142a\u015bnie znaczy z greki s\u0142owo \u201espermum\u201d. A kom\u00f3rki przetrwalnikowe tej sinicy, tzw. akinety, maj\u0105 kszta\u0142t cylindryczny. Ot, ca\u0142a tajemnica.<\/p>\n

Dzi\u0119ki akinetom niekt\u00f3re z tych niezno\u015bnych sinic mog\u0105 przetrzyma\u0107 niekorzystny czas, a gdy tylko odmieni si\u0119 los \u2013 odtworzy\u0107 z nich kom\u00f3rki wegetatywne. Zwalczanie sinic nie nale\u017cy zatem do spraw \u0142atwych. Wiedz\u0105 o tym od rekultywacji spece, kt\u00f3rzy od lat rw\u0105 na g\u0142owie sobie w\u0142osy wymy\u015blaj\u0105c coraz to bardziej zmy\u015blne sposoby upodlania im \u017cycia. Mo\u017ce czas by si\u0119 pogodzi\u0107? Nie by\u0142o nas, by\u0142 las\u2026 A ku \u015bcis\u0142o\u015bci, sinice by\u0142y tu, zanim las przyszed\u0142 Kr\u00f3lowej Ewolucji cho\u0107by na my\u015bl.<\/p>\n

Pal licho, jedn\u0105 tak\u0105 sinice to jeszcze da si\u0119 jako\u015b znie\u015b\u0107. S\u0142ucham? Prosz\u0119? \u017be co? \u017be bractwa tego z talentem produkcji cylindrospermopsyny jest wi\u0119cej? Tak, prosz\u0119 Pa\u0144stwa. Na tyle du\u017co, \u017ce toksyn\u0119 t\u0119 wykryto w wodach powierzchniowych Ameryki Po\u0142udniowej i P\u00f3\u0142nocnej, Azji, Australii, Europy czy niedawno Antarktydy, a pewnie kwesti\u0105 czasu i intensywno\u015bci bada\u0144 naukowych jest jej stwierdzenie na kontynencie afryka\u0144skim. Ostatnio doniesiono, \u017ce i niekt\u00f3re sinice zamieszka\u0142e w glebie mog\u0105 j\u0105 wytwarza\u0107. Strze\u017ccie si\u0119 boso po ziemi st\u0105paj\u0105cy celebryci!<\/p>\n

Na mi\u0142o\u015b\u0107 bosk\u0105, ale po co w og\u00f3le sinicom te toksyny?! Czy\u017cby wzi\u0119\u0142y sobie za cel swoich dzia\u0142a\u0144 kontrol\u0119 liczebno\u015bci populacji ludzkiej? No c\u00f3\u017c, chyba jednak nie, bo zaprawd\u0119 nigdy nie spotka\u0142em sinic czyhaj\u0105cych na ludzkie \u017cycie \u2013 co najwy\u017cej sytuacj\u0119 odwrotn\u0105. Mo\u017ce to wi\u0119c jakie\u015b zwi\u0105zki sygnalizuj\u0105ce, takie prokariotyczne \u015bwiece dymne? A mo\u017ce substancje zniech\u0119caj\u0105ce potencjalnych konsument\u00f3w? A mo\u017ce, a mo\u017ce\u2026 g\u0142owi\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni badacze. Polecam \u2013 czas up\u0142ywa milej na takich rozwa\u017caniach. I w nosie mam czy maj\u0105 jak\u0105\u015b warto\u015b\u0107 aplikacyjn\u0105 i czy warto je finansowa\u0107 z ministerialnego bud\u017cetu. Wybieram ch\u0142opi\u0119c\u0105 ciekawo\u015b\u0107. Jej niestraszna \u017cadna przeszkoda.<\/p>\n

Co zatem z t\u0105 cylindrospermopsyn\u0105? Ustalono, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do wielu innych sinicowych metabolit\u00f3w jest dosy\u0107 odporna na degradacj\u0119, dobrze rozpuszczalna w wodzie i wydzielana przez \u017cywe kom\u00f3rki sinic. Czy\u017cby mia\u0142by to by\u0107 jaki\u015b ordynarny ekskrement, niepotrzebny produkt przemiany materii? A sk\u0105d\u017ce, Panie Kochany. Za biosyntez\u0119, regulacj\u0119 i transport cylindrospermopsyny odpowiada a\u017c 15 gen\u00f3w. Wystarczy, by w sinicowym \u015bwiecie nada\u0107 jej funkcji odpowiednio wysok\u0105 rang\u0119. Po co wi\u0119c tak ch\u0119tnie si\u0119 jej pozbywaj\u0105?<\/p>\n

Odpowied\u017a zdaje si\u0119 tkwi\u0107 w organizmach, kt\u00f3re towarzysz\u0105 radosnym producentom tego zwi\u0105zku. I wcale nie rozchodzi si\u0119 o drobne skorupiaczki, kt\u00f3re przypadkiem wpad\u0142y na pomys\u0142 skosztowania pod\u0142u\u017cnych sinicowych nici. Cylindrospermopsyna mo\u017ce by\u0107 dla nich toksyczna, ale w st\u0119\u017ceniach znacznie wy\u017cszych ni\u017c stwierdzane w \u015brodowisku naturalnym. \u201eUff…\u201d – odetchn\u0119\u0142y z ulg\u0105 dafnie. W przeciwie\u0144stwie do fitoplanktonu, bo to w\u0142a\u015bnie z nim cylindrospermopsyna wyczynia\u0107 mo\u017ce istne cuda. Pod jej wp\u0142ywem takie przyk\u0142adowo zielenice, dumni posiadacze j\u0105dra kom\u00f3rkowego i chloroplast\u00f3w, zachowuj\u0105 si\u0119 tak jakby w\u0142a\u015bnie zabrano im spod nosa ca\u0142y biodost\u0119pny fosfor, co w rzeczywisto\u015bci wcale nie musi mie\u0107 miejsca. Wyprowadzone na manowce, podejmuj\u0105 walk\u0119 z rzekomym g\u0142odem fosforu, nie przebieraj\u0105 w \u015brodkach, chwytaj\u0105 si\u0119 ostatniej deski ratunku, produkuj\u0105 i wydzielaj\u0105 enzym zwany alkaliczn\u0105 fosfataz\u0105. To dla nich ogromny wysi\u0142ek, marzenia o podziale musz\u0105 wi\u0119c prze\u0142o\u017cy\u0107 na inny termin. Alkaliczna fosfataza dzia\u0142a znakomicie \u2013 od\u0142\u0105cza grupy fosforanowe z organicznych zwi\u0105zk\u00f3w, zwi\u0119kszaj\u0105c biologicznie czynn\u0105 pul\u0119 fosforu.<\/p>\n

No cacy, czy\u017cby zielenice uratowane? A sk\u0105d\u017ce znowu! Korzysta na tym tylko sinicowy tyran. Gdy skrz\u0119tnie pracowa\u0142y dla niego zielenice, podkr\u0119ci\u0142 sobie do maksimum wydajno\u015b\u0107 systemu odpowiadaj\u0105cego za pobieranie fosforu. Azotem si\u0119 nie martwi, prawda? W ko\u0144cu potrafi przyswaja\u0107 go w formie cz\u0105steczkowej, o czym reszta fitoplanktonu mo\u017ce jedynie pomarzy\u0107. Wycie\u0144czona zielenica jest tu tylko pionkiem w jego grze, oszukanym i zniewolonym. To wykalkulowana strategia \u2013 produkcja cylindrospermopsyny kosztuje sinice mniej ni\u017c zabawa w wydzielanie alkalicznej fosfatazy. C\u00f3\u017c za perfidia tkwi w tym ujarzmieniu \u2013 na sam\u0105 my\u015bl przebiega mnie s\u0142odki dreszcz wspomnie\u0144 moich by\u0142ych \u017cyciowych partnerek\u2026 To nie ja by\u0142em wtedy sinic\u0105.<\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce ten zniewalaj\u0105cy mechanizm producenci cylindrospermopsyny mog\u0105 wykorzystywa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w konkurowaniu z krewniaczymi sinicami, kt\u00f3re nie posiad\u0142y mocy jej syntezy. Te jednak mog\u0105 produkowa\u0107 inne, bardzo intryguj\u0105ce zwi\u0105zki b\u0105d\u017a przejawia\u0107 szczeg\u00f3lne cechy adaptacyjne, ale\u2026 o tym nast\u0119pnym razem. Od nadmiaru sinicowej indoktrynacji jeszcze got\u00f3w rozbole\u0107 Czytelnika g\u0142owa.<\/p>\n

Jakim cudem te sinicowe prymitywy sta\u0142y si\u0119 tak wyspecjalizowane w wy\u015bcigu zbroje\u0144? Przecie\u017c, do diaska, nawet j\u0105dra kom\u00f3rkowego nie maj\u0105! Karalusze przechwa\u0142ki czas mi\u0119dzy bajki w\u0142o\u017cy\u0107. Ju\u017c wiadomo: zag\u0142ad\u0119 nuklearn\u0105 prze\u017cyj\u0105 tylko sinice i\u2026 Keith Richards.<\/p>\n

Piotr Rzymski<\/strong>*<\/p>\n

*<\/strong> Literatur\u0119 przedmiotu wszystkim fascynatom sinic autor z rozkosz\u0105 udost\u0119pni.<\/p>\n

Ilustracja: mem na bazie kadru z\u00a0filmu \u201eToys story\u201d (1995), licencja CC BY-SA 2.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

C\u00f3\u017c ciekawego mo\u017ce by\u0107 w sinicach!? Wod\u0119 w g\u0119st\u0105 \u017cybur\u0119 zmieni\u0105, inspektor k\u0105pielisko zamknie, a \u015bmia\u0142k\u00f3w czekaj\u0105 sk\u00f3rne wypryski. Kolejne zepsute wakacje…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[191,1],"tags":[85,222,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5224"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5224"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5224\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5450,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5224\/revisions\/5450"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5224"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5224"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}