{"id":526,"date":"2010-02-22T09:50:49","date_gmt":"2010-02-22T08:50:49","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=526"},"modified":"2013-02-13T19:25:24","modified_gmt":"2013-02-13T18:25:24","slug":"gilotyna-humea-i-co-dalej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/02\/22\/gilotyna-humea-i-co-dalej\/","title":{"rendered":"Gilotyna Hume?a i co dalej?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

W poprzednim wpisie<\/a> przypomnia\u0142em gilotyn\u0119 Hume’a. Mo\u017cna j\u0105 sformu\u0142owa\u0107 na kilka sposob\u00f3w. Jeden z nich to taki, \u017ce z fakt\u00f3w nie mo\u017cna wyprowadza\u0107 warto\u015bci. Ze zda\u0144 opisuj\u0105cych rzeczywisto\u015b\u0107 mog\u0105 – logicznie rzecz bior\u0105c – wynika\u0107 tylko inne zdania opisuj\u0105ce rzeczywisto\u015b\u0107. Ujmuj\u0105c to inaczej – z tego jak jest, wcale nie wynika jak by\u0107 powinno. Sfera bytu i sfera warto\u015bci jest ca\u0142kowicie rozdzielna.<\/p>\n

<\/p>\n

Konsekwentne trzymanie si\u0119 tej zasady jest bardzo trudne, a nawet niemo\u017cliwe do spe\u0142nienia. Takie mam wra\u017cenie, czytaj\u0105c znakomit\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Andrzej Niemczuka „Stosunek warto\u015bci do bytu. Dociekania metafizyczne” (Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej, Lublin 2005) po\u015bwi\u0119con\u0105 temu zagadnieniu.<\/p>\n

A. Niemczuk uznaje poprawno\u015b\u0107 argumentacji Hume’a. W swoich analizach czyni z niej jedno z kryteri\u00f3w poprawno\u015bci danego systemu aksjologicznego. Je\u015bli w jakikolwiek spos\u00f3b omawiany filozof wywodzi warto\u015bci z bytu, to od razu to wytyka, co mocno w jego ocenie obni\u017ca poprawno\u015b\u0107 rozwi\u0105za\u0144 proponowanych przez omawianego my\u015bliciela.<\/p>\n

Pe\u0142na rozdzielno\u015b\u0107 bytu i warto\u015bci niesie za sob\u0105 jednak nieoczekiwane trudno\u015bci, st\u0105d te\u017c pr\u00f3ba autora rozwi\u0105zania problemu przej\u015bcia mi\u0119dzy bytem a warto\u015bciami. Na razie wy\u0142owi\u0142em dwie takie trudno\u015bci.<\/p>\n

Pierwsza jest taka, \u017ce warto\u015bci nie mog\u0105 by\u0107 uznane za byt w jakiejkolwiek formie, w szczeg\u00f3lno\u015bci nie mog\u0105 by\u0107 jak\u0105\u015b form\u0105 bytu idealnego. Je\u017celi podstawowa definicja bytu brzmi: „bytem jest to, co jest”, to z takiego okre\u015blenia mo\u017cna wyprowadzi\u0107 wniosek, \u017ce warto\u015bci nie mog\u0105 istnie\u0107, poniewa\u017c nie s\u0105 bytem. A na to my\u015bl\u0119, \u017ce wielu ludziom trudno by\u0142oby si\u0119 zgodzi\u0107.<\/p>\n

Drugi problem jest taki, \u017ce s\u0105dom warto\u015bciuj\u0105cym brakuje uzasadnienia. Poprzednio pisa\u0142em<\/a>, \u017ce w sytuacji rozdzielno\u015bci bytu i warto\u015bci mo\u017cna jedynie twierdzi\u0107, \u017ce warto\u015bci wynikaj\u0105 z warto\u015bci. Ale jest to niezadowalaj\u0105ce. Czytaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 Niemczuka, zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce w trudnych dyskusjach wok\u00f3\u0142 eutanazji, aborcji, czy zap\u0142odnienia in vitro strony dyskusji wywodz\u0105 sensowno\u015b\u0107 swoich rozwi\u0105za\u0144 z posiadania lub nieposiadania takich, a nie innych cech ludzkich.<\/p>\n

Na przyk\u0142ad w dyskusji o in vitro jedna ze stron twierdzi, \u017ce zarodkowi przys\u0142uguje ochrona, poniewa\u017c jest cz\u0142owiekiem. Cz\u0142owiek za\u015b jest warto\u015bci\u0105 sam\u0105 w sobie. Zarodek ma warto\u015b\u0107, poniewa\u017c spe\u0142nia cechy, pozwalaj\u0105ce go zaklasyfikowa\u0107 jako cz\u0142owieka. Warto\u015b\u0107 po\u015brednio wynika z posiadania pewnych cech. Jakie to cechy to osobna sprawa.<\/p>\n

Jednak druga strona sporu twierdzi\u0107 co\u015b\u00a0 przeciwnego. Cz\u0142owiek jest warto\u015bci\u0105 sam\u0105 w sobie. Co do tego zgoda. Ale zarodek nie jest cz\u0142owiekiem, a przynajmniej nie do ko\u0144ca, czy nie w pe\u0142ni. Wobec tego, poniewa\u017c nie spe\u0142nia pewnych cech pozwalaj\u0105cych go zaklasyfikowa\u0107 jako cz\u0142owieka, nie przys\u0142uguje mu szczeg\u00f3lna warto\u015b\u0107. Znowu – jakie to cechy to osobna sprawa. Chodzi o samo sedno argumentu. Ponownie jest tak, \u017ce warto\u015bci wynikaj\u0105 z posiadania pewnych cech – w tym wypadku brak takiej warto\u015bci wynika z braku pewnych cech.<\/p>\n

Nie chc\u0119 si\u0119 tu wik\u0142a\u0107 w sp\u00f3r na temat in vitro. Chodzi mi tylko o wy\u0142owienie kluczowego argumentu i jego poprawno\u015b\u0107. Ot\u00f3\u017c je\u017celi z bytu nie mo\u017cna wywodzi\u0107 warto\u015bci, to obie strony pope\u0142niaj\u0105 ten sam b\u0142\u0105d. W obu wypadkach argumentacja nie jest poprawna. Co moim zdaniem jest zupe\u0142nie nieoczekiwane i zamiast przybli\u017ca\u0107 do rozwi\u0105zania kwestii zap\u0142odnienia in vitro – oddala od niego. To dlatego my\u015bl\u0119, \u017ce wywodzenie warto\u015bci z warto\u015bci jest niezadowalaj\u0105ce. Poniewa\u017c wtedy nie spos\u00f3b ich jako\u015b g\u0142\u0119biej uzasadni\u0107.<\/p>\n

M\u00f3j wniosek, co do b\u0142\u0119du w argumentacji obu stron, jest poprawny o tyle, o ile poprawna jest gilotyna Hume’a. Chyba, \u017ce mo\u017cna jako\u015b j\u0105 obej\u015b\u0107. Co\u015b takiego obiecuje Andrzej Niemczuk w swojej ksi\u0105\u017cce. Na razie jestem w po\u0142owie jego analiz krytycznych dotychczasowych rozwi\u0105za\u0144 tego problemu i zaraz zabior\u0119 si\u0119 za jego propozycj\u0119. Na pewno o nich napisz\u0119.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. <\/em>criography.com<\/a>, Flickr (CC SA)<\/em>
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W poprzednim wpisie przypomnia\u0142em gilotyn\u0119 Hume’a. Mo\u017cna j\u0105 sformu\u0142owa\u0107 na kilka sposob\u00f3w. Jeden z nich to taki, \u017ce z fakt\u00f3w nie mo\u017cna wyprowadza\u0107 warto\u015bci. Ze zda\u0144 opisuj\u0105cych rzeczywisto\u015b\u0107 mog\u0105 – logicznie rzecz bior\u0105c – wynika\u0107 tylko inne zdania opisuj\u0105ce rzeczywisto\u015b\u0107. Ujmuj\u0105c to inaczej – z tego jak jest, wcale nie wynika jak by\u0107 powinno. Sfera […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/526"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=526"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2259,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/526\/revisions\/2259"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}