{"id":5315,"date":"2016-11-06T19:43:55","date_gmt":"2016-11-06T18:43:55","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5315"},"modified":"2016-11-06T20:33:51","modified_gmt":"2016-11-06T19:33:51","slug":"rewolucja-zabija-nie-tylko-swoje-dzieci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2016\/11\/06\/rewolucja-zabija-nie-tylko-swoje-dzieci\/","title":{"rendered":"Rewolucja zabija nie tylko swoje dzieci"},"content":{"rendered":"

\"57982_3_CompressedImage\"Wbrew pozorom to nie b\u0119dzie wpis polityczny czy \u015bwiatopogl\u0105dowy. Zaczn\u0119 jednak od tego, \u017ce jestem z pokolenia, kt\u00f3re nauczono, \u017ce 7 listopada to rocznica nie jakiej\u015b tam rewolucji pa\u017adziernikowej, kolejnej z kilku w historii XX wieku, ale Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Pa\u017adziernikowej, pisanej du\u017cymi literami. P\u00f3\u017aniej zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce rewolucje przychodz\u0105 jedna po drugiej, re\u017cimy nast\u0119puj\u0105 po sobie, a \u015bwiat idzie dalej swoim tempem.
\n
\nKoniec Kraju Rad by\u0142 mniej spektakularny ni\u017c pocz\u0105tek, cho\u0107 jego skutki s\u0105 odczuwane niekoniecznie w mniejszym stopniu. Skutki geopolityczne i spo\u0142eczne s\u0105 oczywiste, a mo\u017ce i nie, w ka\u017cdym razie s\u0105 przewa\u0142kowane przez tysi\u0105ce analityk\u00f3w i nie b\u0119d\u0119 si\u0119 tu dok\u0142ada\u0142. Mnie interesuj\u0105 te\u017c skutki \u015brodowiskowe. Upadek przemys\u0142u jako skutek uboczny przyni\u00f3s\u0142 mniejsze zanieczyszczenie \u015brodowiska. To z kolei paradoksalnie przyspieszy\u0142o globalne ocieplenie, zmniejszaj\u0105c maskuj\u0105ce je zapylenie powietrza.<\/p>\n

Upadek Zwi\u0105zku Radzieckiego i jego gospodarki mia\u0142 wp\u0142yw nie tylko na \u015brodowisko, ale te\u017c \u017cyw\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 przyrody. Jak wiadomo, kryzysy polityczne zwykle \u017ale wp\u0142ywaj\u0105 na populacje du\u017cych zwierz\u0105t. Ostatni \u017cubr bia\u0142owieski pad\u0142 nied\u0142ugo po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej, w czasie kt\u00f3rej zgin\u0119\u0142o ich ponad 700. Obecnie konflikty w g\u0142\u0119bi Afryki s\u0105 zagro\u017ceniem dla du\u017cych ma\u0142p, zw\u0142aszcza goryli. Czy upadek ZSRR te\u017c mia\u0142 tak dramatyczne skutki? Na szcz\u0119\u015bcie nie, ale jakie\u015b mia\u0142.<\/p>\n

Grupa naukowc\u00f3w pod kierownictwem Eugenii Braginy postanowi\u0142a te skutki zmierzy\u0107. Jest to mo\u017cliwe, bo istniej\u0105 dane monitoringu zwierz\u0105t \u0142ownych i z czas\u00f3w ZSRR, i wsp\u00f3\u0142czesnych. Mo\u017cna mie\u0107 r\u00f3\u017cne zastrze\u017cenia do bezwzgl\u0119dnych liczb, ale w odpowiedniej skali – od roku 1981 do 2010 \u2013 dane te pozwalaj\u0105 na prze\u015bledzenie trend\u00f3w i ich statystyczn\u0105 analiz\u0119.<\/p>\n

Prze\u015bledzono liczebno\u015bci 8 gatunk\u00f3w du\u017cych ssak\u00f3w: sarny, jelenia szlachetnego, renifera (dzikiego), \u0142osia, dzika, nied\u017awiedzia brunatnego, rysia i wilka. Najwi\u0119ksz\u0105 dynamik\u0119 przejawi\u0142a populacja dzika, gatunku szybko si\u0119 rozmna\u017caj\u0105cego i szybko reaguj\u0105cego na zmiany \u015brodowiska. Pod koniec lat 80. jego populacja wzrasta\u0142a, z upadkiem ZSRR szybko spad\u0142a (wracaj\u0105c do stanu z pocz\u0105tku lat 80.) i po dekadzie wzgl\u0119dnej stabilizacji szybko wzros\u0142a, osi\u0105gaj\u0105c rekordow\u0105 (w zakresie tego okresu monitoringu) wielko\u015b\u0107.<\/p>\n

Drugi gatunek o szybkiej dynamice demograficznej, sarna, r\u00f3wnie\u017c wzrasta\u0142 w latach 80., po upadku komunizmu za\u015b ten wzrost zatrzyma\u0142 si\u0119, by ponownie, cho\u0107 wolniej, wr\u00f3ci\u0107 w XXI w. Podobny trend, cho\u0107 znacznie g\u0142adziej wygl\u0105daj\u0105cy na wykresach,\u00a0wykaza\u0142a populacja nied\u017awiedzia. Zachowanie populacji jelenia by\u0142o gdzie\u015b pomi\u0119dzy nimi.<\/p>\n

Populacja \u0142osia w latach 80. zachowywa\u0142a si\u0119 do\u015b\u0107 stabilnie. Upadek komunizmu przyni\u00f3s\u0142 jej spadek, kt\u00f3ry zahamowa\u0142 dopiero w XXI w. Podobnie jest u rysia, jednak tu spadek trwa\u0142 do ko\u0144ca badanego okresu. Czyli to kolejne du\u017ce ssaki, kt\u00f3rym upadek ZSRR przyni\u00f3s\u0142 spadek. Tylko dwa gatunki si\u0119 z tej tendencji wy\u0142amuj\u0105. Renifery zareagowa\u0142y co prawda na pocz\u0105tku spadkiem, ale ju\u017c po roku ich populacja wr\u00f3ci\u0142a do stanu poprzedniego, ten gatunek jednak w og\u00f3le jest do\u015b\u0107 specyficzny z racji istnienia populacji udomowionej. Natomiast populacja wilka spadaj\u0105ca jeszcze w czasach ZSRR, po jego upadku szybko wzros\u0142a, stabilizuj\u0105c si\u0119 pod koniec lat 90.<\/p>\n

Zatem wyniki monitoringu nie s\u0105 zbyt zaskakuj\u0105ce. Upadek ZSRR oznacza\u0142 kryzys spo\u0142eczno-ekonomiczny. Nie doprowadzi\u0142 do kompletnego chaosu, ale nawet ten niedu\u017cy chaos wystarczy\u0142 na wzrost k\u0142usownictwa, zw\u0142aszcza gdy s\u0142u\u017cby ochrony przyrody, jak ca\u0142y aparat pa\u0144stwowy, te\u017c mog\u0142y ulec os\u0142abieniu. Co wi\u0119cej, upadek ko\u0142choz\u00f3w czy sowchoz\u00f3w zmniejszy\u0142 area\u0142 p\u00f3l, na kt\u00f3rych po\u017cywia si\u0119 zwierzyna. Oba te czynniki przyczyni\u0142y si\u0119 do spadku liczby wi\u0119kszo\u015bci du\u017cych ssak\u00f3w. Po kilku latach z jednej strony sytuacja gospodarczo-spo\u0142eczna si\u0119 ustabilizowa\u0142a, a z drugiej zwierz\u0119ta przyzwyczai\u0142y do nowych reali\u00f3w. To pozwoli\u0142o wi\u0119kszo\u015bci gatunk\u00f3w na odwr\u00f3cenie trendu.<\/p>\n

Sytuacja wilka jest odmienna. W ZSRR by\u0142 on systemowo zwalczany. „Ob\u0142awa” Kaczmarskiego jest metaforyczna, ale jej dos\u0142owna warstwa, zw\u0142aszcza drugiej piosenki z cyklu, odpowiada w\u0142a\u015bnie takim akcjom. Kiedy by\u0142em na studiach, wilk ju\u017c zaczyna\u0142 by\u0107 chroniony, najpierw w poszczeg\u00f3lnych wojew\u00f3dztwach, potem w ca\u0142ym kraju, ale w zalecanym podr\u0119czniku do zoologii wci\u0105\u017c by\u0142 akapit o pa\u0144stwowym zwalczaniu wilka. Nowa sytuacja z jednej strony oznacza\u0142a zaniechanie akcji tego typu, z drugiej za\u015b wzros\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 ekologiczna. Niestety, ry\u015b nie radzi sobie tak dobrze.<\/p>\n

Zatem skutki rewolucji i kontrrewolucji maj\u0105 swoje r\u00f3\u017cne skutki, kt\u00f3rych rewolucjoni\u015bci i kontrrewolucjoni\u015bci nie za bardzo przewidywali. Niekt\u00f3re z nich dotycz\u0105 r\u00f3wnie\u017c przyrody.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong>
\nryc. Jewgienij Tichmieniew (domena publiczna)<\/em><\/p>\n

\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span>
\nBragina EV, Ives AR, Pidgeon AM, Kuemmerle T, Baskin LM, Gubar YP, Piquer-Rodr\u00edguez M, Keuler NS, Petrosyan VG, & Radeloff VC (2015). Rapid declines of large mammal populations after the collapse of the Soviet Union. Conservation biology : the journal of the Society for Conservation Biology, 29<\/span> (3), 844-53 PMID: 25581070<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wbrew pozorom to nie b\u0119dzie wpis polityczny czy \u015bwiatopogl\u0105dowy. Zaczn\u0119 jednak od tego, \u017ce jestem z pokolenia, kt\u00f3re nauczono, \u017ce 7 listopada to rocznica nie jakiej\u015b tam rewolucji pa\u017adziernikowej, kolejnej z kilku w historii XX wieku, ale Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Pa\u017adziernikowej, pisanej du\u017cymi literami. P\u00f3\u017aniej zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce rewolucje przychodz\u0105 jedna po drugiej, re\u017cimy nast\u0119puj\u0105 po […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,65],"tags":[72],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5315"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5315"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5315\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5325,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5315\/revisions\/5325"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5315"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5315"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5315"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}