![\"wordcloud2016\"](\"\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/wordcloud2016-1024x768.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Chmurka wygenerowana za pomoc\u0105 Wordclouds.com.<\/p>\n
Koniec roku to czas podsumowa\u0144. J\u0119zykoznawcy w wielu krajach wybieraj\u0105 s\u0142owa najlepiej charakteryzuj\u0105ce mijaj\u0105cy rok. Zwykle pod uwag\u0119 brane s\u0105 s\u0142owa o wysokiej kluczowo\u015bci w ca\u0142ym roku lub takie s\u0142owa z poszczeg\u00f3lnych miesi\u0119cy.\u00a0 Kluczowo\u015b\u0107 s\u0142owa okre\u015bla si\u0119 na podstawie frekwencji, z jak\u0105 si\u0119 ono pojawia w jakim\u015b przedziale czasu \u2013 im ta warto\u015b\u0107 jest wy\u017csza od oczekiwanej, tym bardziej kluczowe dla danego okresu jest s\u0142owo. Wyklucza si\u0119 przy tym s\u0142owa, kt\u00f3rych kluczowo\u015b\u0107 wzrasta cyklicznie, np.\u00a0\u015bnieg<\/em> w zimie,\u00a0upa\u0142<\/em> w lecie,\u00a0choinka\u00a0<\/em>i\u00a0prezenty<\/em> na Gwiazdk\u0119, bal<\/em> w karnawale, a\u00a0 jajko<\/em> i pisanka<\/em> w miesi\u0105cach, na kt\u00f3re przypada Wielkanoc. Z pozosta\u0142ych wybierane jest s\u0142owo roku. Bywa ono zaskakuj\u0105ce, jak ameryka\u0144skie because<\/em> trzy lata temu. Pozosta\u0142e wybory Collinsa r\u00f3wnie\u017c bardziej odzwierciedlaj\u0105 zjawiska spo\u0142eczne ni\u017c polityczne \u2013 mamy wi\u0119c Uberization<\/em> na okre\u015blenie nowego modelu \u015bwiadczenia us\u0142ug, sharenting<\/em> \u2013 niepohamowane zalewanie medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych informacjami o dziecku, fimami z jego (\u015bwiadomym lub nie) udzia\u0142em oraz zdj\u0119ciami, a tak\u017ce\u00a0 dude food<\/em> (\u2018jedzenie dla facet\u00f3w\u2019), a wi\u0119c hamburgery, hot-dogi i inne niezdrowe (\u015bmieciowe) jedzenie, kt\u00f3remu m\u0119\u017cczy\u017ani (podobno) bardziej nie mog\u0105 si\u0119 oprze\u0107. Pami\u0105tk\u0105 obyczajow\u0105 jest mic drop<\/em>, czyli upuszczenie mikrofonu na koniec przem\u00f3wienia, oraz JOMO<\/em> (joy of missing out<\/em>), nieprzejmowanie si\u0119, \u017ce mo\u017ce co\u015b lepszego nam umyka i\u00a0 cieszenie si\u0119 tym, co robimy. Przygn\u0119biaj\u0105cy obraz ostatniego roku utrwalonego w s\u0142owach \u0142agodz\u0105 te\u017c nieco dwa wyrazy wybrane przez S\u0142owniki Oksfordzkie: Latinx<\/em> i hygge<\/em>. Pierwsze z nich (o zasi\u0119gu ograniczonym przede wszystkim do \u015brodowisk r\u00f3wno\u015bciowych) to rodzajowo oboj\u0119tne s\u0142owo oznaczaj\u0105ce Latynosa<\/em> lub Latynosk\u0119<\/em>; drugie, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 modne r\u00f3wnie\u017c w poradnikowej polszczy\u017anie, to du\u0144skie okre\u015blenie przytulno\u015bci, domowego ciep\u0142a, codziennych ma\u0142ych przyjemno\u015bci. Racj\u0119 maj\u0105 redaktorzy S\u0142ownik\u00f3w Oksfordzkich, \u017ce nag\u0142y wybuch\u00a0hygge<\/em> (dostrzegalnego przede wszystkim w hasztagach sto\u0142\u00f3w przygotowanych do kolacji przy \u015bwiecach) jest dowodem tego, jak bardzo pragniemy wytchnienia po perturbacjach mijaj\u0105cego roku. Collins sklasyfikowa\u0142 je na drugim miejscu.<\/p>\n Ile mo\u017cna zdzia\u0142a\u0107 w 20 minut, dostrzegli Flamandowie, g\u0142osuj\u0105c na s\u0142owo samsonseks<\/i>, opisuj\u0105ce, co robi\u0105 rodzice, gdy dzieci ogl\u0105daj\u0105 popularny program \u201eSamson i Gert\u201d o przygodach owczarka staroangielskiego (Samsona) i jego pana (Gerta).\u00a0\u00a0 W\u00a0 tym samym plebiscycie s\u0142ownik\u00f3w van Dale<\/a> dostrze\u017cono te\u017c trumpizm (trumpisme<\/em>) oraz\u00a0 pok\u00e9monterreur<\/em>, kt\u00f3ry nie wymaga obja\u015bnienia. U\u017cytkownicy niderlandzkiego z Holandii wybrali jednak\u00a0 bardzo smutne s\u0142owo treitervlogger<\/em>, u\u017cywane w odniesieniu do osoby, kt\u00f3ra zastrasza inne i uwiecznia to na filmikach wpuszczanych w sie\u0107.<\/p>\n Niemieckie jury\u00a0tradycyjnie wybiera te\u017c\u00a0 zdanie roku. W tym roku jest nim tytu\u0142 czaruj\u0105cej opowie\u015bci Janoscha \u201eAch, jak cudowna jest Panama!\u201d<\/em> (\u201eOh, wie sch\u00f6n ist Panama!\u201d<\/em>). <\/em>Tytu\u0142 historii przyg\u00f3d pary przyjaci\u00f3\u0142, Misia i Tygryska, szukaj\u0105cych Panamy, kraju ich marze\u0144, sta\u0142 si\u0119 ironicznym symbolem skandalu z firmami zak\u0142adanymi w rajach podatkowych przez znane osoby, by unikn\u0105\u0107 p\u0142acenia podatk\u00f3w.<\/p>\n W poprzednich latach GfDS wybra\u0142o Fl\u00fcchtlinge<\/em> (\u2018uchod\u017aca\u2019, by\u0142o to te\u017c S\u0142owo Roku 2015<\/a> w Polsce), Lichtgrenze<\/em> (\u2018\u015bwietlna granica\u2019, instalacja upami\u0119tniaj\u0105ca granic\u0119 mi\u0119dzy dwoma pa\u0144stwami niemieckimi; 2014), GroKo<\/em> (Gro\u00dfe Koalition <\/em>\u2018wielka koalicja\u2019; 2013),\u00a0Rettungsroutine <\/em>(\u2018rutyna akcji ratunkowej\u2019 strefy euro ; 2012), Stresstest<\/em> (\u2018testy wytrzyma\u0142o\u015bciowe\u2019 [bank\u00f3w]; 2011). Oxford Dictionaries wybra\u0142y w 2<\/em>015\u00a0emoji<\/em>, w 2014 \u2014 vape <\/em>(\u2018wdychanie pary elektronicznego papierosa\u2019), w 2013 \u2014\u00a0selfie<\/em>,\u00a0<\/em> w 2012 \u2013 omnishambles<\/em> (\u2018powszechny ba\u0142agan\u2019), w 2011 \u2014 squeezed middle<\/em> (\u2018\u015bci\u015bni\u0119ty \u015brodek\u2019).<\/p>\n R\u00f3wnie\u017c w Polsce od 2011 roku wybieramy s\u0142owo roku.\u00a0 Sw\u00f3j typ wskazuje kapitu\u0142a j\u0119zykoznawc\u00f3w, podajemy te\u017c wynik g\u0142osowania<\/a> przeprowadzanego w Internecie przez Instytut J\u0119zyka Polskiego UW. Jako pierwsze zosta\u0142o wybrane s\u0142owo prezydencja<\/em>. <\/em>Rok p\u00f3\u017aniej parabank<\/em>. W 2013 \u2013 gender<\/em>,\u00a0 w 2014 j\u0119zykoznawcy wybrali\u00a0kilometr\u00f3wk\u0119<\/em>, a g\u0142osowanie \u2013\u00a0separatyst\u0119<\/em>.<\/em> Rok temu zgodny wyb\u00f3r pad\u0142 na wyraz uchod\u017aca<\/em>.\u00a0<\/em> Jakie b\u0119dzie polskie S\u0142owo Roku 2016<\/a> dowiemy si\u0119 na pocz\u0105tku stycznia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Chmurka wygenerowana za pomoc\u0105 Wordclouds.com. Koniec roku to czas podsumowa\u0144. J\u0119zykoznawcy w wielu krajach wybieraj\u0105 s\u0142owa najlepiej charakteryzuj\u0105ce mijaj\u0105cy rok. Zwykle pod uwag\u0119 brane s\u0105 s\u0142owa o wysokiej kluczowo\u015bci w ca\u0142ym roku lub takie s\u0142owa z poszczeg\u00f3lnych miesi\u0119cy.\u00a0 Kluczowo\u015b\u0107 s\u0142owa okre\u015bla si\u0119 na podstawie frekwencji, z jak\u0105 si\u0119 ono pojawia w jakim\u015b przedziale czasu \u2013 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[134,55,1,135],"tags":[230,229,231],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5337"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5337"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5416,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5337\/revisions\/5416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nW tym roku w niekt\u00f3rych krajach wybrano ju\u017c\u00a0 s\u0142owo roku.\u00a0 W Austrii<\/a> jest to zgrabny rzeczownik Bundespr\u00e4sidentenstichwahlwiederholungsverschiebung<\/em> (\u2018przesuni\u0119cie powt\u00f3rnego g\u0142osowania w drugiej turze wybor\u00f3w prezydenckich\u2019). Dwa nast\u0119pne miejsca zaj\u0119\u0142y Bundesheinzi <\/em>(okre\u015blenie ust\u0119puj\u0105cego prezydenta Heinza Fischera) i arschknapp<\/em> (wulg. \u2018o w\u0142os\u2019, odpowied\u017a prezydenta-elekta jeszcze jako przewodnicz\u0105cego partii o skali jej przegranej w\u00a0 2006 r.).\u00a0 Dwa tygodnie temu\u00a0 Geselschaft f\u00fcr Deutsche Sprache<\/a> wybra\u0142o na s\u0142owo roku 2016 przymiotnik postfaktisch<\/em> \u2018postfaktyczny\u2019. Jest on odpowiednikiem wybranego\u00a0 trzy tygodnie wcze\u015bniej przez Oxford Dictionaries<\/a> s\u0142owa\u00a0 post-truth<\/em>, \u2018po(st)prawdziwy\u2019. Leksykografowie zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce s\u0142owo to odzwierciedla zmian\u0119 znaczenia przedrostka post<\/em>, kt\u00f3rej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 po\u0142owy XX wieku.\u00a0 Najpierw odniesi\u0142o si\u0119 ono do okresu nast\u0119puj\u0105cego po (zwykle wa\u017cnym) wydarzeniu, kt\u00f3re oddawa\u0142y s\u0142owa takie jak powojenny <\/em>(post-war<\/em>), postindustrialny<\/em> (postindustrial<\/em>) czy po\u015bmiertny<\/em> (posthumous)<\/em>, a tak\u017ce pierwotne u\u017cycie samego post-truth<\/em> jako \u2018kiedy prawda wysz\u0142a na jaw\u2019 (w aferze Iran-Contras).\u00a0 P\u00f3\u017aniej pojawi\u0142o si\u0119 odniesienie do okresu, w kt\u00f3rym pewna idea straci\u0142a na znaczeniu, jak\u00a0postnational <\/em>(\u2018postnacjonalny\u2019, \u2018ponarodowy?\u2019), odnotowany przez od ju\u017c w 1945, czy postracial<\/em>, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 na pocz\u0105tku lat 70. Mo\u017cna zrozumie\u0107 ch\u0119\u0107 podkre\u015blenia, \u017ce\u00a0pewne idee wyczerpa\u0142y si\u0119 (post-yuppie<\/em>, w pewnych znaczeniach post-feminist<\/em>), trudno jednak za tak\u0105 ide\u0119 uzna\u0107 prawd\u0119. \u201ePostprawda\u201d czy mo\u017ce raczej \u201epoprawda\u201d pojawia si\u0119 przede wszystkim w kontek\u015bcie politycznym \u2013 jako manipulacja polegaj\u0105ca na manipulowaniu danymi i faktami z jednej strony, a z drugiej strony zgody odbiorc\u00f3w na to, by kosztem nieprawdy zaspokaja\u0107 ich potrzeby emocjonalne, przede wszystkim \u2013 zdaniem niemieckich j\u0119zykoznawc\u00f3w z GfDS \u2013 niech\u0119\u0107 do \u201etych na g\u00f3rze\u201d. Poprawdziwo\u015b\u0107 dostrzeg\u0142y \u2013 przede wszystkim w brytyjskim kontek\u015bcie \u2013 \u201eLidove Noviny\u201d<\/a>, kt\u00f3re organizuj\u0105 plebiscyt czeski, proponuj\u0105c wyraz postpravdiv\u00fd<\/em>. Najwyra\u017aniej postprawdy<\/em> w naszej cz\u0119\u015bci Europy nie robi\u0105 takiego wra\u017cenia, bo jest on daleko w tyle za faworytami: Brexitem<\/em>, now\u0105 nazw\u0105 republiki Czechia <\/em> i prask\u0105 kawiarni\u0105<\/em> (pra\u017esk\u00e1 kav\u00e1rna<\/span><\/em>).
\nCiekawa s\u0105 te\u017c zbie\u017cno\u015bci po\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych s\u0142\u00f3w z fina\u0142owych niemieckich i brytyjskich dziesi\u0105tek: nm. Gruselclown <\/em>i ang. coulrophobia<\/em> odnosz\u0105 si\u0119 do przebierania si\u0119 za clown\u00f3w i straszenia ludzi, Social Bots<\/em> i chatbots <\/em>\u2014 do program\u00f3w udaj\u0105cych ludzkich u\u017cytkownik\u00f3w i ich roli w sieciowej wymianie zda\u0144 (z obra\u017caniem w\u0142\u0105cznie). Nie dziwi Brexit <\/em>(w fina\u0142owej dziesi\u0105tce w Niemczech, s\u0142owo roku 2016 Collinsa<\/a>), brytyjski Brexiteer<\/em>\u00a0 i holenderski\u00a0Brexodus <\/em>\u2018ucieczka firm z Wielkiej Brytanii po referendum w sprawie opuszczenia UE\u2019 \u2014 wydarzenie to odbi\u0142o si\u0119 szerokim echem r\u00f3wnie\u017c w Polsce, a wyraz Brexit<\/em> znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d najcz\u0119\u015bciej u\u017cywanych<\/a> w minionym roku. Pozosta\u0142e s\u0142owa nie maj\u0105 takich bliskich odpowiednik\u00f3w, ale s\u0105 dowodam spo\u0142ecznych napi\u0119\u0107 i rodz\u0105cych si\u0119 na ich tle zjawisk, jak niemieckie Silvesternacht<\/em> i Burkiniverbot<\/em>. Cho\u0107 pierwsze to po prostu \u2018noc sylwestrowa\u2019, nie chodzi w nim o zabaw\u0119, ale o ataki na kobiety w Sylwestra zesz\u0142ego roku. Drugie wi\u0105\u017c\u0119 si\u0119 z zakazem u\u017cywania kostium\u00f3w pla\u017cowych zakrywaj\u0105cych ca\u0142e cia\u0142o, kt\u00f3ry wprowadzono we Francji.\u00a0 Kolejny niemiecki wyraz, z\u0142a krew<\/em> (schlechtes Blut<\/em>), to epitet, kt\u00f3rego turecki prezydent u\u017cy\u0142\u00a0 wobec (niemieckiej) politycznej przeciwniczki.\u00a0 Angielskie woke<\/em> jest ostrze\u017ceniem przed rasistowskimi (cho\u0107 nie tylko) zachowaniami,\u00a0 a\u00a0glass cliff\u00a0<\/em> to okre\u015blenie na wysuwanie na czo\u0142owe pozycje (na przyk\u0142ad kandydat\u00f3w w wyborach) os\u00f3b z mniejszo\u015bci i kobiet w\u00f3wczas, gdy ryzyko niepowodzenia jest bardzo du\u017ce. Niemieckie Schm\u00e4hkritik <\/em>(\u2018znies\u0142awienie\u2019) zn\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 z tureckim prezydentem i jego pozwem przeciw niemieckiemu satyrykowi za wierszyk o tym samym tytule, natomiast angielskie alt-right <\/em>(alternative right<\/em>) jest (auto)okre\u015bleniem skrajnej konserwatywnej prawicy, kt\u00f3rej aktywno\u015b\u0107 w mediach spowodowa\u0142a, \u017ce termin, ukuty kilka lat temu, trafi\u0142 do szerszego obiegu.\u00a0 Objawem narastaj\u0105cej niepewno\u015bci, o to, jaka b\u0119dzie przysz\u0142o\u015b\u0107, jest sklasyfikowany na trzecim miejscu przez Collinsa\u00a0Trumpism <\/em>(zarazem \u2018kierunki polityki Trumpa\u2019, jak i \u2018powiedzenie Trumpa\u2019) oraz niemiecki Trump-Effekt.\u00a0<\/em>Dostrze\u017cono te\u017c (rzeczywist\u0105 lub pozorn\u0105) niedoros\u0142o\u015b\u0107 pokolenia millenials\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 wyra\u017ca s\u0142owo adulting<\/em> oznaczaj\u0105ce robienie rzeczy (nawet nudnych i przyziemnych), kt\u00f3re robi\u0105 doro\u015bli, gdy jest si\u0119 doros\u0142ym (adulting<\/em> dostrzeg\u0142o te\u017c American Dialect Society, kt\u00f3re swoje s\u0142owa roku wybierze w styczniu). Do wielkiej nadwra\u017cliwo\u015bci m\u0142odego pokolenia odnosi si\u0119 te\u017c wybrane\u00a0 przez Collinsa do dziesi\u0105tki roku wyra\u017cenie snowflake generation<\/em> (\u2018pokolenie p\u0142atk\u00f3w \u015bniegu\u2019).\u00a0 Co znamienne na tej samej li\u015bcie znalaz\u0142o si\u0119\u00a0 throw shadow<\/em> opisuj\u0105cym okazywanie lekcewa\u017cenia.<\/p>\n