{"id":534,"date":"2010-03-09T09:25:51","date_gmt":"2010-03-09T08:25:51","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=534"},"modified":"2013-02-13T19:25:07","modified_gmt":"2013-02-13T18:25:07","slug":"perspektywa-krewetki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/03\/09\/perspektywa-krewetki\/","title":{"rendered":"Perspektywa krewetki"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Wiadomo, \u017ce w gatunku science fiction wi\u0119cej jest fiction ni\u017c science. To po pierwsze. Po drugie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzie\u0142 tego gatunku m\u00f3wi przede wszystkim o cz\u0142owieku, jego naturze, kondycji i l\u0119kach. Obcy, kosmos, podr\u00f3\u017ce mi\u0119dzygwiezdne, technika to tylko scenografia i elementy t\u0142a maj\u0105ce wydoby\u0107 i pokaza\u0107 to, co jest w cz\u0142owieku.<\/p>\n

„Dystrykt 9” („District 9”) w re\u017cyserii Neilla Blomkampa obejrza\u0142em dwa razy. Za pierwszym razem ogl\u0105da\u0142em dla rozrywki, nie spodziewaj\u0105c si\u0119 niczego wielkiego, mimo \u017ce wiedzia\u0142em ju\u017c o nominacji do Oskara w kategorii najlepszy film. Rozrywka w tym filmie jednak szybko si\u0119 ko\u0144czy, w zasadzie po pierwszych minutach filmu. Za drugim razem obejrza\u0142em ju\u017c na serio, staraj\u0105c si\u0119 zrozumie\u0107, o czym tak naprawd\u0119 jest ten film.<\/p>\n


\nFabu\u0142a w sumie jest do\u015b\u0107 prosta i obraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 przemiany cz\u0142owieka w obcego – element chyba tak stary jak SF, je\u015bli nie starszy, bo podobny pomys\u0142 jest ju\u017c chyba u Franza Kafki. Wraz z przemian\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 zachodzi przemiana wewn\u0119trzna bohatera.<\/p>\n

Punktem wyj\u015bcia filmu jest pomys\u0142, kt\u00f3rego wcze\u015bniej nie spotka\u0142em. SF nie czytam regularnie ju\u017c od 10 lat, wi\u0119c mo\u017ce to ju\u017c te\u017c by\u0142o. Oto na Ziemi (konkretnie nad Johannesburgiem) pojawia si\u0119 statek Obcych. Jednak Obcy wcale nie d\u0105\u017c\u0105 do kontaktu, a ich statek uporczywie wisi nad miastem nie daj\u0105c oznak \u017cycia. Dopiero po 3 miesi\u0105cach ludzie wkraczaj\u0105 do statku i znajduj\u0105 tam oko\u0142o miliona obcych istot, kt\u00f3re nie wygl\u0105daj\u0105 na zbyt rozgarni\u0119te. Po 20 latach Obcych – z racji swego wygl\u0105du zwanych pogardliwie krewetkami – jest ju\u017c prawie 2 miliony. Za\u015b przej\u015bciowy ob\u00f3z, w kt\u00f3rym ich trzymano zamieni\u0142 si\u0119 slumsy. Problem trzeba rozwi\u0105za\u0107. Rozwi\u0105zaniem ma by\u0107 przesiedlenie krewetek daleko poza miasto do ni mniej, ni wi\u0119cej tylko obozu koncentracyjnego. Co tam ma si\u0119 z nimi dzia\u0107, to ju\u017c tylko domena domys\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Film zaczyna si\u0119 w momencie, gdy akcja przesiedlania Obcych jest wprowadzana w \u017cycie. Jego bohaterem jest Wikus van de Merwe. Jest on urz\u0119dnikiem, patrz\u0105cym na \u015bwiat przez pryzmat sowich przepis\u00f3w. Ani zbytnio bystry, ani inteligentny, za to nadrabiaj\u0105cy swoje braki pos\u0142usze\u0144stwem wobec przepis\u00f3w i w\u0142adz. Na co dzie\u0144 pewnie by\u0142by \u015bmieszny, w urz\u0119dzie – paskudny, czy wr\u0119cz okrutny i cyniczny. Wikusa widzimy w akcji: cieszy go niszczenie jaj, z kt\u00f3rych wyl\u0119gaj\u0105 si\u0119 nowi obcy. Bezwzgl\u0119dnie wykorzystuje s\u0142abo\u015bci krewetek, byle zrealizowa\u0107 postawiony przed nim, jako urz\u0119dnikiem, cel. W gruncie rzeczy jest tak samo okrutny jak Koobus – \u017co\u0142nierz-psychopata, z kt\u00f3rym w ko\u0144cu b\u0119dzie musia\u0142 si\u0119 zmierzy\u0107.<\/p>\n

Nie pami\u0119tam, ale to chyba Hannah Arendt pisz\u0105c o Eichmannie zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce z\u0142o jest banalne. Eichmann traktowa\u0142 swoj\u0105 prac\u0119 jak urz\u0119dnik. Co\u015b takiego mo\u017cna wyczu\u0107 w Wikusie. Sam w sobie nie jest z\u0142ym cz\u0142owiekiem, ale jako urz\u0119dnik, przez swoje pos\u0142usze\u0144stwo jest cz\u0119\u015bci\u0105 machiny z\u0142a. Nie zastanawia si\u0119, czemu ma s\u0142u\u017cy\u0107 to, co robi. Chocia\u017c mo\u017ce takie pytania sobie stawia. Tyle tylko, \u017ce z\u0142a machiny, kt\u00f3rej s\u0142u\u017cy, nie widzi lub nie chce dostrzec, poniewa\u017c dotyczy istot wyj\u0119tych spod praw przys\u0142uguj\u0105cych ludziom. W krewetkach nie widzi partnera do rozm\u00f3w – osoby, kt\u00f3ra czuje i my\u015bli. To si\u0119 w nim zmienia dopiero wtedy, gdy sam do\u015bwiadcza okrucie\u0144stwa systemu i traci wszystko, co zna i co jest dla niego cenne.<\/p>\n

Do\u015bwiadczaj\u0105c metod funkcjonowania machiny, kt\u00f3rej by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105, Wikus si\u0119 zmienia. W ko\u0144cu przeciwstawia si\u0119 jej. P\u0142aci za to bardzo wysok\u0105 cen\u0119. My\u015bl\u0119 sobie, \u017ce jest to film o cz\u0142owieku i o tym, co nieludzkie w jego \u015bwiecie – biurokracji i stosunkach w\u0142adzy. Wikus dopiero staj\u0105c si\u0119 odra\u017caj\u0105cym w swym wygl\u0105dzie Obcym, staje si\u0119 tak naprawd\u0119 cz\u0142owiekiem.<\/p>\n

W filmie mo\u017cna si\u0119 dopatrze\u0107 te\u017c wielu innych aluzji i nawi\u0105za\u0144. Ale na tym poprzestan\u0119. Mimo, \u017ce film ko\u0144czy si\u0119 jakim\u015b pozytywnym przes\u0142aniem, to nie zakrywa ono tego wszystkiego, co by\u0142o pokazane w filmie: chciwo\u015bci, okrucie\u0144stwa, satysfakcji z zadawania b\u00f3lu, \u017c\u0105dzy w\u0142adzy czy k\u0142amstwa. To s\u0105 elementy, kt\u00f3re s\u0105 tak samo cz\u0119\u015bci\u0105 natury ludzkiej, jak i te im przeciwstawne. Czy s\u0105 g\u00f3r\u0105? Pozytywne zako\u0144czenie filmu wcale mnie nie przekonuje do tego, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie nie jest.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiadomo, \u017ce w gatunku science fiction wi\u0119cej jest fiction ni\u017c science. To po pierwsze. Po drugie, wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzie\u0142 tego gatunku m\u00f3wi przede wszystkim o cz\u0142owieku, jego naturze, kondycji i l\u0119kach. Obcy, kosmos, podr\u00f3\u017ce mi\u0119dzygwiezdne, technika to tylko scenografia i elementy t\u0142a maj\u0105ce wydoby\u0107 i pokaza\u0107 to, co jest w cz\u0142owieku. „Dystrykt 9” („District 9”) w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/534"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=534"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/534\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2258,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/534\/revisions\/2258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=534"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=534"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=534"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}