{"id":5420,"date":"2017-03-08T22:24:39","date_gmt":"2017-03-08T21:24:39","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5420"},"modified":"2020-11-15T20:18:04","modified_gmt":"2020-11-15T19:18:04","slug":"chlorowane-drzewa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2017\/03\/08\/chlorowane-drzewa\/","title":{"rendered":"Chlorowane drzewa"},"content":{"rendered":"

\"dscf1436\"Bada\u0144 nad relacjami ro\u015blin i chemizmu pod\u0142o\u017ca jest niema\u0142o. Sam te\u017c co\u015b z tym mia\u0142em do czynienia. W\u015br\u00f3d nich badania nad zasoleniem gleb miejskich i ich wp\u0142ywem na drzewa te\u017c nie s\u0105 wyj\u0105tkowe. Pochyl\u0119 si\u0119 wi\u0119c nad jednym takim nie dlatego, \u017ce jest jako\u015b prze\u0142omowe, ale dlatego, \u017ce jest \u015bwie\u017ce.
\n
\nBadania te przeprowadzono kilka lat temu we Wroc\u0142awiu w\u015br\u00f3d przydro\u017cnych alei. Jest to tak przekszta\u0142cone siedlisko, \u017ce ci\u0119\u017cko je por\u00f3wnywa\u0107 z naturalnymi warunkami. Pewnie dlatego autorzy jako punkt odniesienia przyj\u0119li szk\u00f3\u0142k\u0119 drzewn\u0105, gdzie uprawia si\u0119 drzewka p\u00f3\u017aniej trafiaj\u0105ce do miast.<\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce – przynajmniej w tym badaniu – gleba w mie\u015bcie nie by\u0142a wcale bardziej zasolona ni\u017c w szk\u00f3\u0142ce. Zaskoczenie? Tylko troch\u0119. Zasolenie okre\u015bla si\u0119 r\u00f3\u017cnymi miarami. Jedn\u0105 z nich, powszechnie stosowan\u0105 np. w ocenie jako\u015bci w\u00f3d, jest przewodno\u015b\u0107 elektryczna, kt\u00f3ra m\u00f3wi o ilo\u015bci elektrolit\u00f3w. W laboratorium to mog\u0105 by\u0107 kwasy czy zasady, ale w naturze to g\u0142\u00f3wnie rozpuszczalne sole mineralne.<\/p>\n

Solami mineralnymi s\u0105 nawozy i to w\u0142a\u015bnie one zadecydowa\u0142y o do\u015b\u0107 du\u017cym zasoleniu gleby w szk\u00f3\u0142ce. W mie\u015bcie by\u0142o inaczej. Gleby przy ulicach okaza\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 ubogie w substancje od\u017cywcze dla ro\u015blin, takie jak azotany czy fosforany. To nie te czasy, gdy ulicami p\u0142yn\u0119\u0142y rynsztoki z odchodami ludzi, ps\u00f3w czy przede wszystkim koni. Dzi\u015b ci pierwsi azot i fosfor spuszczaj\u0105 do kanalizacji, te drugie zostawiaj\u0105 raczej w parkach i na osiedlowych trawnikach, a ostatnie, no c\u00f3\u017c, w miastach ich przecie\u017c zosta\u0142o bardzo ma\u0142o, a je\u015bli ju\u017c, to nie na du\u017cych ulicach.<\/p>\n

Zasolenie gleb przyulicznych to g\u0142\u00f3wnie zas\u0142uga sodu, chloru i wapnia. Ten ostatni pierwiastek wyst\u0119puje powszechnie w materia\u0142ach budowlanych, ale bywa te\u017c elementem chlorku wapnia. Chlorku wapnia czasem u\u017cywa si\u0119 jako \u015brodka do od\u015bnie\u017cania, bo bywa uwa\u017cany za mniej szkodliwy od zwyk\u0142ej soli, a przede wszystkim dzia\u0142a w ni\u017cszych temperaturach. Zwyk\u0142a s\u00f3l drogowa to z kolei chlorek sodu, co wskazuje ju\u017c, sk\u0105d zasolenie przyuliczne.<\/p>\n

Ma to jeszcze jedn\u0105 konsekwencj\u0119. Jak wiadomo z podstaw\u00f3wkowej\/gimnazjalnej chemii, sole maj\u0105 odczyn oboj\u0119tny. Tak jest jednak tylko w sytuacji idealnej, w naturze sole wapnia s\u0105 budowane g\u0142\u00f3wnie przez do\u015b\u0107 s\u0142abe reszty kwasowe, np. w\u0119glany, czego konsekwencj\u0105 jest to, \u017ce \u015brodowisko takie nie jest oboj\u0119tne, ale lekko zasadowe. I owszem, gleby miejskie okaza\u0142y si\u0119 bardziej zasadowe ni\u017c gleby w szk\u00f3\u0142ce. Nie by\u0142a to du\u017ca r\u00f3\u017cnica, ale zawsze.<\/p>\n

Co ciekawe, w Polsce pod\u0142o\u017ce cz\u0119sto jest stosunkowo bogate w wap\u0144, wi\u0119c cz\u0119sto gleby s\u0105 lekko zasadowe. Wody jeziorne prawie zawsze s\u0105 lekko zasadowe, nawet niekt\u00f3re z\u0142o\u017ca torfu takie s\u0105. St\u0105d kwa\u015bne deszcze, kt\u00f3re s\u0105 wci\u0105\u017c zagro\u017ceniem cho\u0107by w Skandynawii, dla polskich w\u00f3d s\u0105 praktycznie niezauwa\u017caln\u0105 presj\u0105. Tymczasem drzewa rosn\u0105ce w Polsce raczej preferuj\u0105 gleby lekko kwa\u015bne. Gleba le\u015bna zreszt\u0105 na skutek substancji powstaj\u0105cych przy butwieniu li\u015bci jest w\u0142a\u015bnie kwa\u015bna. St\u0105d i gleb\u0119 w szk\u00f3\u0142kach utrzymuje si\u0119 od lekko kwa\u015bnej do co najwy\u017cej bardzo lekko zasadowej, wi\u0119c drzewka po przesadzeniu do bardziej zasadowej gleby miejskiej doznaj\u0105 na tym polu pierwszego szoku.<\/p>\n

Kolejnym szokiem jest sk\u0142ad soli glebowych. W badanych przypadkach sam poziom zasolenia nie by\u0142 wi\u0119kszym problemem. Ani w szk\u00f3\u0142ce nie przesadzano z nawo\u017ceniem (ka\u017cdy rolnik wie, \u017ce gdy sypnie wi\u0119cej nawozu, ro\u015bliny mu „upali”), ani wp\u0142yw od\u015bnie\u017cania nie skutkowa\u0142 tzw. susz\u0105 fizjologiczn\u0105. Jednak gleba w szk\u00f3\u0142ce by\u0142a pe\u0142na soli od\u017cywczych, a w mie\u015bcie ma\u0142o u\u017cytecznych soli drogowych.<\/p>\n

Z sodem p\u00f3\u0142 biedy. Jako taki jest potrzebny wielu organizmom do funkcjonowania i komunikacji mi\u0119dzykom\u00f3rkowej (o pompie sodowo-potasowej nie miejsce tu pisa\u0107). Ssaki ro\u015blino\u017cerne s\u0105 znane ze s\u0142abo\u015bci do soli sodowych i cz\u0142owiek nie jest tu wyj\u0105tkiem. Jednak jak dot\u0105d nie udowodniono, \u017ceby by\u0142 niezb\u0119dny dla rozwoju wszystkich ro\u015blin. Znane jest zjawisko jego unikania i wiele ro\u015blin ma bardzo niskie st\u0119\u017cenia sodu w soku kom\u00f3rkowym, nawet gdy jest go do\u015b\u0107 du\u017co w pod\u0142o\u017cu. Dlatego w\u0142a\u015bnie tak brakuje go ro\u015blino\u017cercom. Niekt\u00f3re glony morskie nawet potrafi\u0105 zachowa\u0107 taki sk\u0142ad soku kom\u00f3rkowego, \u017ce jest w nim mniej sodu ni\u017c w otaczaj\u0105cej wodzie. Z drugiej za\u015b strony sok niekt\u00f3rych ro\u015blin solniskowych jest s\u0142ony. Sam si\u0119 o tym przekona\u0142em, \u017cuj\u0105c solirody rosn\u0105ce pod przeciekaj\u0105c\u0105 rur\u0105 inowroc\u0142awskiej fabryki sody.<\/p>\n

I tak w\u0142a\u015bnie jest z badanymi drzewami – zawarto\u015b\u0107 sodu w ich li\u015bciach pozosta\u0142a niska, mimo \u017ce zawarto\u015b\u0107 w glebie miejskiej by\u0142a \u015brednio ponaddziesi\u0119ciokrotnie wi\u0119ksza ni\u017c w szk\u00f3\u0142ce. Ro\u015bliny nie s\u0105 bezwolnymi g\u0105bkami ch\u0142on\u0105cymi wszystko z pod\u0142o\u017ca. Jednak z chlorem ju\u017c nie jest tak \u0142atwo. Jego zawarto\u015b\u0107 w glebie miejskiej by\u0142a mniej wi\u0119cej pi\u0119ciokrotnie wi\u0119ksza ni\u017c w szk\u00f3\u0142ce, a w li\u015bciach kilku gatunk\u00f3w drzew te\u017c by\u0142a du\u017ca. Na tyle du\u017ca, \u017ce da\u0142y si\u0119 zaobserwowa\u0107 skutki toksyczne, takie jak blakni\u0119cie li\u015bci, czyli nomen omen chloroza.<\/p>\n

Nie wszystkie gatunki jednak tak samo podda\u0142y si\u0119 dzia\u0142aniu chloru. Najgorzej radzi\u0142 sobie z nim klon pospolity, nie najlepiej lipa szerokolistna, podczas gdy platanowi klonolistnemu i jarz\u0119bowi szwedzkiemu praktycznie nie szkodzi\u0142. Ten ostatni te\u017c akumulowa\u0142 w li\u015bciach wap\u0144, wi\u0119c warunki miejskie tym bardziej mu sprzyjaj\u0105. Zatem niestety najbardziej typowe dla polskich las\u00f3w i wielu przydro\u017cnych alei rodzime gatunki klon\u00f3w i lip nie za bardzo maj\u0105 szanse na dobry rozw\u00f3j przy ulicach od\u015bnie\u017canych sol\u0105, ale platany i jarz\u0119by jako\u015b sobie radz\u0105.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

fot. Piotr Panek, licencja CC BY-SA 4.0<\/a><\/em><\/p>\n

\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span>
\nRobert Sobolewski, & Piotr Chohura (2015). W\u0142a\u015bciwo\u015bci chemiczne gleb jako czynnik decyduj\u0105cy o stanie od\u017cywienia drzew Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczego we Wroc\u0142awiu, 614<\/span>, 61-73<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bada\u0144 nad relacjami ro\u015blin i chemizmu pod\u0142o\u017ca jest niema\u0142o. Sam te\u017c co\u015b z tym mia\u0142em do czynienia. W\u015br\u00f3d nich badania nad zasoleniem gleb miejskich i ich wp\u0142ywem na drzewa te\u017c nie s\u0105 wyj\u0105tkowe. Pochyl\u0119 si\u0119 wi\u0119c nad jednym takim nie dlatego, \u017ce jest jako\u015b prze\u0142omowe, ale dlatego, \u017ce jest \u015bwie\u017ce.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43,65],"tags":[75,676],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5420"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5420"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5420\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7566,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5420\/revisions\/7566"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5420"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5420"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5420"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}