{"id":5444,"date":"2017-04-13T09:13:29","date_gmt":"2017-04-13T07:13:29","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5444"},"modified":"2017-04-13T11:17:22","modified_gmt":"2017-04-13T09:17:22","slug":"kot-lownia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2017\/04\/13\/kot-lownia\/","title":{"rendered":"Kot-\u0142ownia"},"content":{"rendered":"

\"pustulka\"Zdj\u0119cie tej pustu\u0142ki z upolowan\u0105 ryj\u00f3wk\u0105 czy innym kretem (s\u0142abo wida\u0107) zrobi\u0142em mniej wi\u0119cej rok temu. Dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej w skrzynce by\u0142y jajka. Gniazdem zainteresowany by\u0142em nie tylko ja – pewnej nocy dosta\u0142 si\u0119 do niego mieszkaj\u0105cy w tym bloku kot. Kot, dwie doros\u0142e pustu\u0142ki, jaja i gniazdo to dla s\u0142abo zamontowanej skrzynki by\u0142o za du\u017co. Spad\u0142a. Wraz z ni\u0105 jaja i kot. Doros\u0142e pustu\u0142ki prze\u017cy\u0142y, kot i niewyklute jeszcze piskl\u0119ta – nie.
\n
\nW Warszawie zarejestrowanych jest ok. 30 tys. dziko \u017cyj\u0105cych kot\u00f3w. Kot\u00f3w domowych, kt\u00f3re wychodz\u0105 na zewn\u0105trz, jest nie wiadomo ile. Wszystkie mog\u0105 liczy\u0107 na jedzenie zapewnione przez ludzi, ale wszystkie tak\u017ce poluj\u0105. G\u0142odne by\u0107 mo\u017ce poluj\u0105 nieco wi\u0119cej, najedzone mo\u017ce nieco mniej. Ale dla wszystkich polowanie to nie tylko spos\u00f3b zdobywania po\u017cywienia, ale przede wszystkim realizacja instynktu \u0142owcy. Kiedy\u015b by\u0142em \u015bwiadkiem, jak pewna kotka – maskotka restauracji, spasiona bardziej ni\u017c komiksowy Garfield, kt\u00f3ra mi\u0119dzy stolikami niemal si\u0119 przetacza\u0142a, ledwo poruszaj\u0105c \u0142apami – upolowa\u0142a mysz. Je\u017celi zrobi\u0142a to ona, to naprawd\u0119 praktycznie ka\u017cdy kot musi to czasem robi\u0107, je\u015bli tylko ma okazj\u0119.<\/p>\n

Kotka poradzi\u0142a sobie z mysz\u0105, ale do skrzynki pustu\u0142ek pewnie by si\u0119 nie dosta\u0142a. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kot\u00f3w chodz\u0105cych, stale lub od czasu do czasu, po zewn\u0119trzu jest jednak bardziej sprawna.<\/p>\n

Bada\u0144 nad kotami i tym, na co poluj\u0105, jest niema\u0142o. Jedno przeprowadzono kilkana\u015bcie lat temu w Bristolu w dzielnicy z domami wolno stoj\u0105cymi, kamienicami rz\u0119dowymi i inn\u0105 typowo angielsk\u0105 zabudow\u0105 (\u0142\u0105cznie z ko\u015bcio\u0142em, cmentarzem i laskiem). Badacze poprosili w\u0142a\u015bcicieli kot\u00f3w, aby ci notowali przyniesione ofiary. Wyniki tak uzyskane mog\u0105 budzi\u0107 uzasadnione w\u0105tpliwo\u015bci, ale jednak co\u015b m\u00f3wi\u0105. Pomija to wp\u0142yw kot\u00f3w bezpa\u0144skich, po\u0142ow\u00f3w, kt\u00f3re nie zosta\u0142y przyniesione do domu, czy wreszcie ofiar, kt\u00f3rych ankietowani nie zauwa\u017cyli lub nie rozpoznali.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kot\u00f3w nie przynios\u0142a \u017cadnej ofiary, co nie dowodzi jeszcze niczego. Z ofiar przyniesionych jednak wy\u0142oni\u0142 si\u0119 obraz – w\u015br\u00f3d ofiar przewa\u017ca\u0142a myszarka zaro\u015blowa, czyli co\u015b, co normalny cz\u0142owiek nazwa\u0142by mysz\u0105, tyle \u017ce le\u015bn\u0105 albo poln\u0105. Przewaga by\u0142a przyt\u0142aczaj\u0105ca i by\u0142o tak przez ca\u0142y rok. Zim\u0105 by\u0142o jej najmniej, ale za to by\u0142 to prawie jedyny gatunek ofiary. Wiosn\u0105 te\u017c przewa\u017ca\u0142a, ale w\u015br\u00f3d ofiar zauwa\u017caln\u0105 frakcj\u0119 stanowi\u0142y r\u00f3wnie\u017c wr\u00f3ble i rudziki, a przede wszystkim niezidentyfikowane piskl\u0119ta. Inne gatunki zdarza\u0142y si\u0119 sporadycznie, to jaki\u015b szczur, to \u017caba, to sikorka, to wiewi\u00f3rka, to go\u0142\u0105b. Co ciekawe, nie by\u0142o ani jednej myszy domowej. Zatem rola kota jako t\u0119piciela myszy w tych warunkach zupe\u0142nie si\u0119 nie potwierdzi\u0142a. Myszarki siedz\u0105 sobie w krzakach i niespecjalnie mog\u0105 by\u0107 z ludzkiej perspektywy szkodnikami (mog\u0142yby by\u0107 dla rolnik\u00f3w, no ale nie w mie\u015bcie), a \u017caby i ptaki tym bardziej.<\/p>\n

Co te\u017c ciekawe, w tym badaniu wysz\u0142o, \u017ce zag\u0119szczenie drapie\u017cnik\u00f3w w postaci kota wynios\u0142o tu 229 osobnik\u00f3w na km2<\/sup>. W por\u00f3wnaniu do warunk\u00f3w naturalnych to tysi\u0105c razy wi\u0119cej ni\u017c kun, krogulc\u00f3w czy innych drapie\u017cnik\u00f3w, z kt\u00f3rymi europejskie ma\u0142e zwierz\u0119ta ewoluowa\u0142y przez miliony lat. Liczba 21 ofiar na rok, jaka przypad\u0142a na statystycznego kota, mo\u017ce nie wydawa\u0107 si\u0119 bardzo du\u017ca, ale po pierwsze, to tylko ujawnione minimum, a rzeczywiste liczby mog\u0105 by\u0107 wy\u017csze, a po drugie, to mo\u017ce znaczy\u0107 du\u017co dla poszczeg\u00f3lnych populacji. Wed\u0142ug szacunk\u00f3w liczebno\u015bci i rozrodczo\u015bci w tamtym miejscu drapie\u017cnictwo kot\u00f3w mia\u0142o znaczenie nie dla myszarki, ale dla wr\u00f3bla, rudzika i pokrzywnicy.<\/p>\n

Mo\u017ce jednak Bristol to co\u015b bardzo egzotycznego. To nic, mamy dane z Polski \u2013 ca\u0142kiem \u015bwie\u017ce. W\u0142a\u015bciwie to dane te\u017c ju\u017c sprzed paru lat, ale publikacja z ko\u0144ca 2016 r. Autorzy r\u00f3wnie\u017c ankietowali w\u0142a\u015bcicieli kot\u00f3w, tym razem i wiejskich, i miejskich. To ostatnie to by\u0142a Warszawa i jej obwarzanek.<\/p>\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od bristolczyk\u00f3w polscy w\u0142a\u015bciciele kot\u00f3w rzadziej podawali gatunki, a raczej rodziny czy nawet rz\u0119dy ofiar. St\u0105d najliczniejsza grupa to myszowate. Na drugim miejscu by\u0142y chomikowate, ale do tej rodziny nale\u017c\u0105 nie tylko chomiki, ale te\u017c cho\u0107by pi\u017cmaki (ma\u0142o prawdopodobne, \u017ceby by\u0142y w\u015br\u00f3d ofiar kota) czy nornice (to o wiele bardziej prawdopodobne). Prawie na pewno chodzi raczej o nornice i norniki, bo u wiejskich kot\u00f3w odpowiada\u0142y\u00a0po\u0142owie liczby myszowatych, podczas gdy u miejskich tylko jednej pi\u0105tej. Wbrew pozorom nawet w Warszawie, zw\u0142aszcza poza zabudow\u0105 wielkomiejsk\u0105, w\u015br\u00f3d myszowatych wcale nie dominuje mysz domowa, a myszarka polna.<\/p>\n

U miejskich chomikowate nie by\u0142y ju\u017c na drugim miejscu, a dopiero na trzecim, w zasadzie ex aequo<\/em> z go\u0142\u0119biowatymi, kt\u00f3re z kolei na wsi by\u0142y marginalnymi ofiarami. W mie\u015bcie na drugim miejscu by\u0142y szeroko rozumiane ptaki wr\u00f3blowe. Na wsi przed ptakami by\u0142y jeszcze ryj\u00f3wkokszta\u0142tne (opr\u00f3cz ryj\u00f3wek krety), co z kolei w mie\u015bcie mia\u0142o ma\u0142e znaczenie. W og\u00f3le w mie\u015bcie ofiary (przynajmniej na tym poziomie taksonomicznym) by\u0142y mniej zr\u00f3\u017cnicowane – liczy\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie myszowate i wr\u00f3blowe, mniej go\u0142\u0119bie i niezidentyfikowane gryzonie lub ptaki, a pozosta\u0142e grupy by\u0142y reprezentowane przez najwy\u017cej kilka ofiar. Gryzonie w mie\u015bcie s\u0105 trudniejsz\u0105 ofiar\u0105 ni\u017c ptaki, kryj\u0105c si\u0119 w parkach skuteczniej ni\u017c na polach.<\/p>\n

Na wsi ofiar by\u0142o przede wszystkim wi\u0119cej ni\u017c w mie\u015bcie, a opr\u00f3cz ww. bardzo du\u017co by\u0142o jaszczurek (\u0142\u0105cznie nawet nieco wi\u0119cej ni\u017c ptak\u00f3w), a za\u0142apa\u0142o si\u0119 te\u017c par\u0119 p\u0142az\u00f3w i ryb. Na marginesie znalaz\u0142y si\u0119 kuraki, zaj\u0119czaki czy ssaki drapie\u017cne (jakie\u015b \u0142asicowate).<\/p>\n

Co do zmienno\u015bci sezonowej, to ptaki najcz\u0119\u015bciej \u0142apane by\u0142y wiosn\u0105, a wi\u0119c w czasie l\u0119g\u00f3w, cho\u0107 wyra\u017aniejsze by\u0142o to na wsi. W mie\u015bcie w\u0142a\u015bciwie r\u00f3\u017cnice sezonowe by\u0142y niewielkie, jako \u017ce miejskie ptaki, takie jak wr\u00f3ble, mazurki czy go\u0142\u0119bie, nie odlatuj\u0105 na zim\u0119. Ponadto w mie\u015bcie zim\u0105 ptaki skupiaj\u0105 si\u0119 przy karmnikach, podczas gdy na wsi s\u0105 bardziej rozproszone, a wi\u0119c trudniejsze do wytropienia. Jesieni\u0105 koty wiejskie jeszcze bardziej licznie \u0142owi\u0142y gryzonie, a zim\u0105, gdy ptaki odlatuj\u0105, a gryzonie kryj\u0105 si\u0119, wiejskie koty w og\u00f3le \u0142owi\u0105 mniej ofiar.<\/p>\n

W badaniach tych mocno ograniczonych czasowo i przestrzennie liczba ofiar nie jest jako\u015b pora\u017caj\u0105ca. Tymczasem wed\u0142ug szacunk\u00f3w wolno chodz\u0105ce koty w Stanach Zjednoczonych rocznie \u0142owi\u0105 1,3\u20134,0 miliard\u00f3w ptak\u00f3w i 6,3\u201322,3 miliard\u00f3w ssak\u00f3w. Danych o p\u0142azach i gadach jest mniej, ale szacunki id\u0105 w setki milion\u00f3w. W niekt\u00f3rych regionach to naprawd\u0119 mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do zagro\u017cenia populacji. By\u0107 mo\u017ce w Europie i na Bliskim Wschodzie, je\u017celi by\u0142y jakie\u015b gatunki szczeg\u00f3lnie nara\u017cone na wyt\u0119pienie przez koty, to wygin\u0119\u0142y ju\u017c tysi\u0105c lat temu, ale w Amerykach czy Oceanii to dzieje si\u0119 na naszych oczach. Na dok\u0142adk\u0119 dodam, \u017ce – cho\u0107 nie pami\u0119tam ju\u017c liczb \u2013 koty poluj\u0105 tak\u017ce na owady, ale do domu ich nie znosz\u0105, wi\u0119c danych jest jeszcze mniej.<\/p>\n

Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce koty nawet nakarmione i tak poluj\u0105, je\u015bli maj\u0105 ku temu okazj\u0119. Upolowane ryj\u00f3wki i krety s\u0105 dla kot\u00f3w niesmaczne i ich \u0142owienie jest tylko zabaw\u0105. Ci\u0119\u017cko por\u00f3wnywa\u0107 to do naturalnych warunk\u00f3w, bo jak wida\u0107, zag\u0119szczenia kot\u00f3w mog\u0105 wielokrotnie przewy\u017csza\u0107 zag\u0119szczenia naturalnie wyst\u0119puj\u0105cych drapie\u017cnik\u00f3w. Populacja kota, w odr\u00f3\u017cnieniu od populacji tych drugich, nie zale\u017cy od sytuacji w\u015br\u00f3d ofiar. Koty domowe s\u0105 karmione przez w\u0142a\u015bcicieli, koty p\u00f3\u0142dzikie s\u0105 dokarmiane. W niekt\u00f3rych miastach, jak w Warszawie, takie dokarmianie jest zorganizowane przez miasto. St\u0105d wiadomo, ile mniej wi\u0119cej jest bezpa\u0144skich kot\u00f3w. W odr\u00f3\u017cnieniu jednak od ps\u00f3w koty w zasadzie nie potrzebuj\u0105 wi\u0119kszych terytori\u00f3w \u0142owieckich, po kt\u00f3rych musz\u0105 si\u0119 wybiega\u0107. Owszem, dzikie koty, a nawet koty wiejskie, maj\u0105 terytoria mierzone w hektarach i odchodz\u0105 od domu na odleg\u0142o\u015bci liczone w kilometrach, ale r\u00f3wnie dobrze mog\u0105 funkcjonowa\u0107 w obr\u0119bie mieszka\u0144 – byle mia\u0142y czym si\u0119 bawi\u0107 i na czym roz\u0142adowywa\u0107 instynkt \u0142owiecki.<\/p>\n

W sytuacji gdy m\u00f3wi si\u0119 o zaniku wr\u00f3bli, wypuszczanie na zewn\u0105trz jednego z ich g\u0142\u00f3wnych obecnie wrog\u00f3w jest gwo\u017adziem do trumny.\u00a0Z drugiej strony, cho\u0107 o kotach m\u00f3wi si\u0119, \u017ce zwalczaj\u0105 szczury, z bada\u0144 i w Anglii, i w Polsce wynika co innego. Z drugiej za\u015b strony miejsce w ekosystemie ma swoje uwarunkowania. Wolno chodz\u0105ce koty s\u0105 nie tylko cz\u0119st\u0105 ofiar\u0105 kierowc\u00f3w je\u017cd\u017c\u0105cych, zw\u0142aszcza na obszarze zabudowanym, „szybko, ale bezpiecznie”, ale ich szcz\u0105tki s\u0105 znajdowane w pozosta\u0142o\u015bciach pokarmowych wilk\u00f3w, a niedawno po sieci kr\u0105\u017cy\u0142o zdj\u0119cie puchacza po\u017cywiaj\u0105cego si\u0119 kotem. No i, jak na samym pocz\u0105tku napisa\u0142em, upadek z o\u015bmiopi\u0119trowego bloku dla kota te\u017c nie ko\u0144czy si\u0119 pozytywnie.<\/p>\n

Jak niedawno dowiedziono, koty lubi\u0105 zabaw\u0119 z cz\u0142owiekiem bardziej ni\u017c jedzenie. Zatem decyduj\u0105c si\u0119 na ich posiadanie, trzeba im zapewni\u0107 t\u0119 zabaw\u0119, a nie zostawia\u0107 samym sobie (i sam na sam z podw\u00f3rkowymi ptakami).<\/p>\n

PS W tym roku pustu\u0142ki znowu s\u0105 w tym samym rejonie i zasiedli\u0142y s\u0105siednie skrzynki. Mo\u017ce tym razem nie b\u0119dzie ju\u017c kota, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bciciele b\u0119d\u0105 wypuszcza\u0107, \u017ceby si\u0119 wybiega\u0142 po dachu.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

fot. Piotr Panek, licencja CC BY-SA 4.0<\/a><\/em><\/p>\n

\"ResearchBlogging.org\"<\/a><\/span>
\nKrauze-Gryz, D., \u017bmihorski, M., & Gryz, J. (2016). Annual variation in prey composition of domestic cats in rural and urban environment Urban Ecosystems<\/span> DOI: 10.1007\/s11252-016-0634-1<\/a><\/span>
\nBAKER, P., BENTLEY, A., ANSELL, R., & HARRIS, S. (2005). Impact of predation by domestic cats Felis catus in an urban area Mammal Review, 35<\/span> (3-4), 302-312 DOI: 10.1111\/j.1365-2907.2005.00071.x<\/a><\/span>
\nLoss, S., Will, T., & Marra, P. (2013). The impact of free-ranging domestic cats on wildlife of the United States Nature Communications, 4<\/span> DOI: 10.1038\/ncomms2380<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zdj\u0119cie tej pustu\u0142ki z upolowan\u0105 ryj\u00f3wk\u0105 czy innym kretem (s\u0142abo wida\u0107) zrobi\u0142em mniej wi\u0119cej rok temu. Dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej w skrzynce by\u0142y jajka. Gniazdem zainteresowany by\u0142em nie tylko ja – pewnej nocy dosta\u0142 si\u0119 do niego mieszkaj\u0105cy w tym bloku kot. Kot, dwie doros\u0142e pustu\u0142ki, jaja i gniazdo to dla s\u0142abo zamontowanej skrzynki by\u0142o za […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,65],"tags":[233,76],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5444"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5444"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5444\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5486,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5444\/revisions\/5486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5444"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5444"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5444"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}