{"id":547,"date":"2010-03-25T18:41:12","date_gmt":"2010-03-25T17:41:12","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=547"},"modified":"2013-07-28T19:11:17","modified_gmt":"2013-07-28T17:11:17","slug":"rozdwojenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/03\/25\/rozdwojenie\/","title":{"rendered":"Rozdwojenie"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

W dziedzinie warto\u015bci cz\u0119sto zauwa\u017cam, \u017ce ludzie co innego m\u00f3wi\u0105, a co innego czyni\u0105. I nie chodzi mi tu o r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy wyznawanymi warto\u015bciami, a faktycznym post\u0119powaniem. Mam na my\u015bli takie sytuacje, w kt\u00f3rych uzasadnienia dla przyj\u0119tych warto\u015bci i og\u00f3lne pogl\u0105dy na temat natury warto\u015bci stoj\u0105 w jawnej b\u0105d\u017a ukrytej sprzeczno\u015bci z faktycznym post\u0119powaniem.<\/p>\n

<\/p>\n

Dwa tygodnie temu g\u0142\u00f3wnie w radiowej Tr\u00f3jce \u015bledzi\u0142em zam\u0119t zwi\u0105zany z ustaw\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142aby ca\u0142kowicie zabrania\u0107 palenia tytoniu w miejscach publicznych. Mniejsza z argumentami stron, takimi lub innymi. Ot\u00f3\u017c je\u015bli si\u0119 zgodzi\u0107 z gilotyn\u0105 Hume’a<\/a> (a nie spos\u00f3b jej podwa\u017cy\u0107), to z fakt\u00f3w nie wolno wyci\u0105ga\u0107 warto\u015bci. Tymczasem w samym sercu tej dyskusji tak w\u0142a\u015bnie czyniono.<\/p>\n

Oto jedna strona g\u0142osi\u0142a pogl\u0105d, \u017ce palenie jest szkodliwe i dlatego nale\u017cy zabroni\u0107 palenia, a przynajmniej mocno je ograniczy\u0107 przy pomocy r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105za\u0144 prawnych. Tymczasem zgodnie z gilotyn\u0105 Hume’a z fakt\u00f3w nie wynikaj\u0105 warto\u015bci. A to znaczy ni mniej, ni wi\u0119cej, \u017ce z tego, \u017ce bywa ono szkodliwe nie wynika, \u017ce nale\u017cy go zabroni\u0107. Gilotyna Hume’a wcale nikomu nie przeszkadza\u0142a w tym, by jednak taki pogl\u0105d g\u0142osi\u0107. Po prostu nikt si\u0119 ni\u0105 nie przej\u0105\u0142. Podobnie jak wiele innych pogl\u0105d\u00f3w i idei, jest ona pomys\u0142em wyci\u0105ganym z kapelusza jak kr\u00f3lik, tylko wtedy, gdy si\u0119 chce zaskoczy\u0107 czym\u015b publiczno\u015b\u0107, ale nie nios\u0105cym \u017cadnych istotnych ogranicze\u0144 w debacie publicznej. Nikt si\u0119 ni\u0105 nie przejmuje – za wyj\u0105tkiem mo\u017ce nielicznych filozof\u00f3w.<\/p>\n

Podobne trudno\u015bci dostrzegam w odniesieniu do innej kwestii. W kr\u0119gach liberalnych (cokolwiek to znaczy) cz\u0119sto mo\u017cna spotka\u0107 my\u015bl, jakoby warto\u015bci by\u0142y czysto subiektywne. Pogl\u0105d ten prowadzi do nieprzezwyci\u0119\u017calnych trudno\u015bci. Je\u015bli warto\u015bci s\u0105 subiektywne, to, po pierwsze, istniej\u0105 one tylko dla g\u0142osz\u0105cego je podmiotu. S\u0105 wi\u0119c czym\u015b na kszta\u0142t uroje\u0144 i jako takie nie maj\u0105 charakteru intersubiektywnego. Warto\u015bci istniej\u0105 tylko subiektywnie dla podmiotu, kt\u00f3ry je g\u0142osi, a poza nim nie maj\u0105 one racji bycia. A skoro tak jest, to wszelka dyskusja o warto\u015bciach (jakichkolwiek!) jest ja\u0142owa: o czym\u015b co w gruncie rzeczy nie istnieje nie mo\u017cna rozmawia\u0107 racjonalnie.<\/p>\n

Po wt\u00f3re, pogl\u0105d taki nie mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 dla tworzonego prawa. Je\u015bli warto\u015bci s\u0105 subiektywne, to post\u0119powanie z\u0142odzieja rower\u00f3w jest tak samo s\u0142uszne, jak tego, kt\u00f3ry pr\u00f3buje doj\u015b\u0107 swojej krzywdy przed s\u0105dem. Obaj swoje post\u0119powanie opieraj\u0105 na subiektywnych i tak samo niewa\u017cnych systemach warto\u015bci. Jeden, \u017ce wszystko co nie moje, mog\u0119 zabra\u0107 i drugi, kt\u00f3ry domaga si\u0119 poszanowania cudzej w\u0142asno\u015bci. W tej sytuacji prawo jest oparte na \u015blepej i bezrozumnej sile. Nie spos\u00f3b uzasadni\u0107, dlaczego najzwyczajniej w \u015bwiecie nie wolno kra\u015b\u0107, poniewa\u017c takie uzasadnienie z konieczno\u015bci musi si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 do jakiego\u015b kanonu og\u00f3lnie przyj\u0119tych i akceptowanych warto\u015bci. Zak\u0142ada wi\u0119c ju\u017c jaki\u015b ich ponadindywidualny charakter, co wyklucza ju\u017c ich subiektywno\u015b\u0107.<\/p>\n

Innymi s\u0142owy przyjmuj\u0105c pogl\u0105d o ca\u0142kowitej subiektywno\u015bci warto\u015bci, nie spos\u00f3b zadowalaj\u0105co odpowiedzie\u0107 na pytanie: dlaczego czyje\u015b subiektywne uznanie czego\u015b za cenne (warto\u015bciowe) jest s\u0142uszne, b\u0105d\u017a takim nie jest? Dlaczego pogl\u0105d, \u017ce co nie moje, mog\u0119 ukra\u015b\u0107 jest nies\u0142uszny, a pogl\u0105d przeciwny, s\u0142uszny.<\/p>\n

Nie zamierzam jednak krytykowa\u0107 tutaj pogl\u0105du o subiektywno\u015bci warto\u015bci, b\u0105d\u017a dyskutowa\u0107 o sensowno\u015bci zakazu palenia. Jak ju\u017c napisa\u0142em na wst\u0119pie, kryje si\u0119 w tym wszystkim jaka\u015b schizofrenia: niezgodno\u015b\u0107 mi\u0119dzy teori\u0105 czy te\u017c w og\u00f3le og\u00f3lnymi pogl\u0105dami na temat warto\u015bci, a faktycznym funkcjonowaniem tej sfery w \u017cyciu ludzkim. My\u015bl\u0119, \u017ce \u015bwiadczy ona o tym, \u017ce w sferze tej funkcjonuj\u0105 jakie\u015b dodatkowe, ukryte i pomini\u0119te elementy.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. Thijs van Exel<\/strong><\/a>, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dziedzinie warto\u015bci cz\u0119sto zauwa\u017cam, \u017ce ludzie co innego m\u00f3wi\u0105, a co innego czyni\u0105. I nie chodzi mi tu o r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy wyznawanymi warto\u015bciami, a faktycznym post\u0119powaniem. Mam na my\u015bli takie sytuacje, w kt\u00f3rych uzasadnienia dla przyj\u0119tych warto\u015bci i og\u00f3lne pogl\u0105dy na temat natury warto\u015bci stoj\u0105 w jawnej b\u0105d\u017a ukrytej sprzeczno\u015bci z faktycznym post\u0119powaniem.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,6,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=547"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2990,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547\/revisions\/2990"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}