{"id":5543,"date":"2017-07-08T12:33:26","date_gmt":"2017-07-08T10:33:26","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5543"},"modified":"2017-07-08T17:09:49","modified_gmt":"2017-07-08T15:09:49","slug":"jak-dobrze-miec-depresje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2017\/07\/08\/jak-dobrze-miec-depresje\/","title":{"rendered":"Jak dobrze mie\u0107 depresj\u0119\u2026?"},"content":{"rendered":"

\"\"Powy\u017cszy tytu\u0142 brzmi tak absurdalnie, \u017ce zanim napisz\u0119 cokolwiek wi\u0119cej, powinienem si\u0119 od razu z tym nie zgodzi\u0107. Czy ktokolwiek rozs\u0105dny mo\u017ce w og\u00f3le rozwa\u017ca\u0107 depresj\u0119 jako co\u015b pozytywnego? W jaki spos\u00f3b?
\n
\nW dzisiejszej biologii wszystko kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 ewolucjonizmu. Istniej\u0105 liczne teorie ewolucji, ale najwa\u017cniejsza z nich, wsp\u00f3\u0142czesna synteza ewolucyjna, opiera si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na darwinowskiej teorii doboru naturalnego z p\u00f3\u017aniejszymi modyfikacjami i na genetyce. Zbudowany wok\u00f3\u0142 nich paradygmat wykorzystywany jest powszechnie w naukach biologicznych i chyba nie ma obecnie dziedziny biologii, w kt\u00f3rej si\u0119 go nie stosuje (a je\u015bli taka istnieje, biolodzy dobrze j\u0105 ukrywaj\u0105). Powoli przenika on i do innych nauk. W medycynie teorie ewolucji najcz\u0119\u015bciej wykorzystuje si\u0119 w psychiatrii.<\/p>\n

Przypomnijmy, koncepcja doboru naturalnego polega na prze\u017cywaniu osobnik\u00f3w lepiej dostosowanych. W danej populacji osobniki r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 zdolno\u015bci\u0105 do prze\u017cywania i rozrodu (czyli w\u0142a\u015bnie dostosowaniem), te o wi\u0119kszym dostosowaniu pozostawiaj\u0105 po sobie wi\u0119cej potomstwa i \u2013 o ile wspomniane r\u00f3\u017cnice maj\u0105 przynajmniej po cz\u0119\u015bci pod\u0142o\u017ce genetyczne \u2013 przekazuj\u0105 potomstwu korzystne cechy, kt\u00f3re rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 w populacji. Cechy niekorzystne s\u0105 eliminowane.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie rozumowanie zastosowano do zaburze\u0144 depresyjnych. Typowe objawy depresyjne obejmuj\u0105 obni\u017cony nastr\u00f3j, brak energii i ch\u0119ci do dzia\u0142ania, niezdolno\u015b\u0107 do odczuwania przyjemno\u015bci, spowolnienie. Osoba depresyjna ma trudno\u015bci w wykonywaniu pracy, nie mo\u017ce je\u015b\u0107, spa\u0107, o staraniu si\u0119 o potomstwo nie wspominaj\u0105c. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci rola czynnik\u00f3w genetycznych w powstawaniu tego zaburzenia, ewidentnie zmniejsza ono dostosowanie, wi\u0119c powinno podlega\u0107 doborowi naturalnemu. Mo\u017cna by wi\u0119c mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce dob\u00f3r pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zaburzenia depresyjne z populacji usunie\u2026<\/p>\n

Ale jako\u015b nie usuwa. Zaburzenia te obserwowane s\u0105 bardzo cz\u0119sto, choruje kilka-kilkana\u015bcie procent populacji. A WHO przewiduje, \u017ce ich \u017cniwo jeszcze ro\u015bnie. Wida\u0107 st\u0105d, \u017ce zaburze\u0144 depresyjnych dob\u00f3r nie tyka. Czy\u017cby wi\u0119c nie zmniejsza\u0142y dostosowania? Na to wygl\u0105da.<\/p>\n

Jak to wyja\u015bni\u0107? Umiarkowany pogl\u0105d g\u0142osi, \u017ce zaburzenia depresyjne uwarunkowane s\u0105 przecie\u017c poligenowo i niekt\u00f3re, skrajne kombinacje alleli (form gen\u00f3w) po prostu si\u0119 nie sprawdzaj\u0105. Tak jak najni\u017csi w populacji cz\u0119sto maj\u0105 ci\u0119\u017cej. Tak jak w Afryce najlepiej mie\u0107 jeden gen sierpowato\u015bci czerwonokrwinkowej, bo chroni przed malari\u0105, ale dwa powoduj\u0105 gro\u017an\u0105 anemi\u0119. Ale istnieje jeszcze, niezbyt rozpowszechniony (przyzna\u0107 trzeba, \u017ce jednak ca\u0142a psychiatria ewolucyjna nie jest dziedzin\u0105 znan\u0105 ani rozpowszechnion\u0105) pogl\u0105d, \u017ce same zaburzenia b\u0105d\u017a objawy depresyjne maj\u0105 jak\u0105\u015b ukryt\u0105 funkcj\u0119 zwi\u0119kszaj\u0105c\u0105 dostosowanie, neutralizuj\u0105c\u0105 w jaki\u015b spos\u00f3b ich oczywisty negatywny wp\u0142yw.<\/p>\n

Pomys\u0142\u00f3w jest kilka. Pierwszy \u2013 tzw. hipoteza immunologiczna \u2013 traktuje epizod depresyjny jako element walki z zaka\u017ceniem. Zwraca uwag\u0119 na zmiany w uk\u0142adzie odporno\u015bciowym podczas epizodu depresyjnego. Mi\u0119dzy innymi we krwi ro\u015bnie wtedy st\u0119\u017cenie prozapalnych bia\u0142ek. Ponadto cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie ma si\u0142y ani ochoty wsta\u0107 z \u0142\u00f3\u017cka, b\u0119dzie le\u017ca\u0142 i odchorowywa\u0142, zamiast chodzi\u0107, ryzykuj\u0105c pogorszenie stanu zdrowia i jeszcze zara\u017cenie rodziny. W dawnych czasach, przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ludzkiej ewolucji, stres wi\u0105za\u0142 si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 urazu, zranienia, a wi\u0119c i infekcji, wi\u0119c pojawienie si\u0119 zawczasu po stresogennej sytuacji objaw\u00f3w depresyjnych zwi\u0119ksza\u0142oby dostosowanie. By\u0142oby to zapewne do\u015b\u0107 wiarygodne wyja\u015bnienie, gdyby tylko epizod depresyjny trwa\u0142 tyle co przeci\u0119tna infekcja \u2013 tygodnie, a nie miesi\u0105ce.<\/p>\n

Inni naukowcy szukaj\u0105 wyja\u015bnienia w relacjach spo\u0142ecznych:
\n1. Objawy depresyjne maj\u0105 zapobiec niebezpiecznemu i zazwyczaj bezowocnemu konkurowaniu z osobami wy\u017cej postawionymi w hierarchii spo\u0142ecznej (hipoteza pozycji spo\u0142ecznej). Dlaczego zatem osoba pogr\u0105\u017cona w depresji nie konkuruje r\u00f3wnie\u017c z tymi postawionymi ni\u017cej, z kt\u00f3rymi \u0142atwo mog\u0142aby wygra\u0107?<\/p>\n

2. Osoba w depresji jest jak dziecko pozostawione na pewien czas przez matk\u0119, kt\u00f3re aby przetrwa\u0107, musi oczekiwa\u0107 w ukryciu na jej pobyt, a nie eksplorowa\u0107 otoczenie (hipoteza przywi\u0105zania na bazie starych prac Bowlby\u2019ego). Dlaczego zatem dzieci miewaj\u0105 zaburzenia depresyjne rzadziej ni\u017c doro\u015bli?<\/p>\n

3. Brak apetytu, bezsenno\u015b\u0107, brak ch\u0119ci do dzia\u0142ania, utrata zainteresowa\u0144 pozwalaj\u0105 osobie w depresji skupi\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na rozwi\u0105zaniu trudnych problem\u00f3w spo\u0142ecznych. Autorzy tego ostatniego pomys\u0142u (tzw. spo\u0142eczna funkcja ruminacji, wchodz\u0105ca w sk\u0142ad hipotezy nawigacji spo\u0142ecznej Watsona i Andrewsa) nie podaj\u0105 jednak \u017cadnej pracy, w kt\u00f3rej wykazano by wi\u0119ksze zdolno\u015bci os\u00f3b depresyjnych w zakresie rozwi\u0105zywania problem\u00f3w. Publikacje m\u00f3wi\u0105 raczej o spadku takich zdolno\u015bci. Druga cz\u0119\u015b\u0107 hipotezy nawigacji spo\u0142ecznej (funkcja spo\u0142ecznej motywacji): zachowanie osoby depresyjnej niekorzystnie wp\u0142ywa na otoczenie i ma je zmusi\u0107 do udzielenia pomocy. Czy ta druga osoba b\u0119dzie sk\u0142onna rzeczywi\u015bcie udzieli\u0107 pomocy, czy raczej po prostu w ko\u0144cu zerwie k\u0142opotliw\u0105 relacj\u0119? R\u00f3wnie\u017c brakuje jakichkolwiek popieraj\u0105cych bada\u0144 popieraj\u0105cych przedstawion\u0105 pozytywn\u0105 funkcj\u0119 objaw\u00f3w depresyjnych.<\/p>\n

Pojawia si\u0119 w ko\u0144cu sformu\u0142owana przez Wittmana hipoteza motywacyjna, okre\u015blaj\u0105ca objawy depresyjne rodzajem b\u00f3lu psychicznego i por\u00f3wnuj\u0105ca je z b\u00f3lem fizycznym. Sam b\u00f3l nie ma znaczenia adaptacyjnego, ale ostrzega przed niebezpiecze\u0144stwem i prowadzi do rozwini\u0119cia si\u0119 silnego skojarzenia: nie r\u00f3b tego, bo b\u0119dzie bola\u0142o. Nie podejmuj aktywno\u015bci zmniejszaj\u0105cej dostosowanie, bo wpadniesz w depresj\u0119. Podobnie jak w przypadku wi\u0119kszo\u015bci z wymienionych hipotez nie istniej\u0105 badania potwierdzaj\u0105ce pogl\u0105d Wittmana.<\/p>\n

Generalnie mamy tutaj sporo r\u00f3\u017cnych, cz\u0119sto sprzecznych ze sob\u0105 hipotez, kt\u00f3re w wi\u0119kszo\u015bci nie zosta\u0142y jeszcze dobrze opisane z ewolucjonistycznego punktu widzenia i dla kt\u00f3rych nie opracowano jeszcze mo\u017cliwych sposob\u00f3w ich falsyfikacji. Podobnie ma si\u0119 sprawa z licznymi ewolucjonistycznymi wyja\u015bnieniami schizofrenii, nielicznymi \u2013 choroby afektywnej dwubiegunowej i w miar\u0119 licznymi \u2013 zaburze\u0144 lekowych. Ewidentnie psychiatria ewolucyjna i w og\u00f3le medycyna ewolucyjna jest jeszcze w powijakach\u2026<\/p>\n

I na koniec jeszcze jedno: cokolwiek by wynika\u0142o z ewolucjonizmu, medycyna leczy pacjenta, a nie jego dostosowanie. Jakkolwiek dany objaw wp\u0142ywa\u0142by na dostosowanie, liczy si\u0119 to, jak wp\u0142ywa na samopoczucie dotkni\u0119tej nim osoby.<\/p>\n

Marcin Nowak<\/strong>
\nilustracja:\u00a0Harry Furniss, domena publiczna<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Powy\u017cszy tytu\u0142 brzmi tak absurdalnie, \u017ce zanim napisz\u0119 cokolwiek wi\u0119cej, powinienem si\u0119 od razu z tym nie zgodzi\u0107. Czy ktokolwiek rozs\u0105dny mo\u017ce w og\u00f3le rozwa\u017ca\u0107 depresj\u0119 jako co\u015b pozytywnego? W jaki spos\u00f3b?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,69,2,196,1],"tags":[122],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5543"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5543"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5543\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5564,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5543\/revisions\/5564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}