{"id":5576,"date":"2017-07-21T08:54:04","date_gmt":"2017-07-21T06:54:04","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5576"},"modified":"2018-07-25T20:44:31","modified_gmt":"2018-07-25T18:44:31","slug":"sto-lat-polowow-na-baltyku-z-punktu-widzenia-klienta-smazalni-ryb","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2017\/07\/21\/sto-lat-polowow-na-baltyku-z-punktu-widzenia-klienta-smazalni-ryb\/","title":{"rendered":"Sto lat po\u0142ow\u00f3w na Ba\u0142tyku \u2013 z punktu widzenia klienta sma\u017calni ryb"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Morze ci\u0105gle si\u0119 zmienia. Niekt\u00f3re gatunki znikaj\u0105, drugie si\u0119 pojawiaj\u0105, jedne zmniejszaj\u0105 swoja liczebno\u015b\u0107, innych robi si\u0119 coraz wi\u0119cej \u2013 wszystko w zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w. Dlatego mo\u017cna postawi\u0107 pytanie, czy my, ludzie, jeste\u015bmy r\u00f3wnie otwarci na zmiany? Czy, na przyk\u0142ad, jeste\u015bmy przygotowani do zmiany naszych nawyk\u00f3w? Czy jeste\u015bmy wstanie zaakceptowa\u0107 to, co morze mo\u017ce nam oferowa\u0107?
\n
\nWyobra\u017amy sobie tak\u0105 sytuacj\u0119: jest typowy letni dzie\u0144 w jednym z nadmorskich kurort\u00f3w na polskim wybrze\u017cu, zat\u0142oczone piaszczyste pla\u017ce, wata cukrowa, lody na patyku. Natomiast po po\u0142udniu we wszystkich ma\u0142ych barach i sma\u017calniach przy deptaku trudno znale\u017a\u0107 miejsce, a hordy\/gromady g\u0142odnych pla\u017cowicz\u00f3w chc\u0105 zje\u015b\u0107 sma\u017con\u0105 \u201erybk\u0119\u201d.<\/p>\n

Tradycyjnie przeci\u0119tny polski Kowalski chce zje\u015b\u0107 \u201e\u015bwie\u017c\u0105 fl\u0105dr\u0119\u201d. Jednak w rzeczywisto\u015bci to, czy to faktycznie jest fl\u0105dra (Platichthys flesus), czy mo\u017ce g\u0142adzica (Pleuronectes paltessa) lub zimnica (Limanda limanda), nie ma wi\u0119kszego znaczenia. Z perspektywy \u201esma\u017conej ryby\u201d dla g\u0142odnego Kowalskiego zawsze b\u0119dzie to \u201efl\u0105dra\u201d.<\/p>\n

Podobny apetyt na \u201efl\u0105dr\u0119\u201d mieli i 100 lat temu nasi pradziadowie, gdy\u017c w rzeczywisto\u015bci p\u0142astugi (ryby p\u0142askie) by\u0142y g\u0142\u00f3wnymi gatunkami po\u0142awianymi przez \u00f3wczesne rybo\u0142\u00f3wstwo, z kt\u00f3rymi wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 pierwsze regulacje prawne i zarz\u0105dzanie rybo\u0142\u00f3wstwem na Ba\u0142tyku. Wsp\u00f3\u0142czesne po\u0142owy w Morzu Ba\u0142tyckim rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 jako po\u0142owy p\u0142astug i \u015bledzi. Natomiast po II wojnie \u015bwiatowej po\u0142owy dorsza, \u015bledzia i szprota zacz\u0119\u0142y si\u0119 gwa\u0142townie rozwija\u0107 i rosn\u0105\u0107, i to one stopniowo staj\u0105 si\u0119 gatunkami, na kt\u00f3re ukierunkowane jest rybo\u0142\u00f3wstwo ba\u0142tyckie.<\/p>\n

Najd\u0142u\u017csza dost\u0119pna historyczna seria danych rybackich na Ba\u0142tyku si\u0119ga 1906 roku* i pokazuje niezwyk\u0142e w zmiany po\u0142owach, tak je\u015bli chodzi o liczb\u0119 ryb i po\u0142awiane gatunki.<\/p>\n

Po\u0142owy \u015bledzia wzros\u0142y pi\u0119ciokrotnie w latach 50. XX wieku, osi\u0105gaj\u0105c maksimum w latach 70. A po\u0142owy dorsza osi\u0105gn\u0119\u0142y maksimum dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w roku 1980. Maksymalne po\u0142owy szprota zosta\u0142y osi\u0105gni\u0119te w latach 90. i by\u0142y 10 razy wy\u017csze (!) ni\u017c po\u0142owy szprota przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Mo\u017cna zada\u0107 kolejne pytanie: a co z p\u0142astugami?<\/p>\n

Historycznie rzecz bior\u0105c, po\u0142owy g\u0142adzicy osi\u0105gn\u0119\u0142y maksymalny poziom znacznie wcze\u015bniej, bo w roku 1920 \u2013 oko\u0142o 40 tys. ton rocznie. Dla por\u00f3wnania w tym samym czasie po\u0142owy dorsza i szprota by\u0142y do\u015b\u0107 niskie tylko 3-5 tys. ton na rok.<\/p>\n

Tu\u017c po roku 1920 po\u0142owy g\u0142adzicy za\u0142ama\u0142y si\u0119 (!), a w kilka lat po tym po\u0142owy fl\u0105dry osi\u0105gn\u0119\u0142y swoje maksimum (oko\u0142o 60 tys. ton). Jednak ta \u201efl\u0105drowa bonanza\u201d trwa\u0142a zaledwie kilka lat i po\u0142owy tego gatunku r\u00f3wnie\u017c si\u0119 za\u0142ama\u0142y. Od 1945 r. po\u0142owy p\u0142astug nieznacznie wzrastaj\u0105, ale ci\u0105gle utrzymuj\u0105 si\u0119 na stosunkowo niskim poziomie, podczas gdy po\u0142owy innych gatunk\u00f3w eksplodowa\u0142y.<\/p>\n

I tu mamy zagadk\u0119. Co si\u0119 sta\u0142o z zasobami p\u0142astug? I co wa\u017cniejsze: jak\u0105 mo\u017cemy z tego wyci\u0105gn\u0105\u0107 lekcj\u0119?<\/p>\n

Musimy odnotowa\u0107 jedn\u0105 prost\u0105, ale wa\u017cn\u0105 rzecz, \u017ce \u200b\u200bw ci\u0105gu ostatnich mniej wi\u0119cej stu lat po\u0142owy r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w zmienia\u0142y si\u0119 sukcesywnie. Najpierw by\u0142o p\u0142astugi i \u015bled\u017a, potem dorsz, a wreszcie szprot.<\/p>\n

Musimy tak\u017ce zrozumie\u0107, \u017ce Ba\u0142tyk teraz to zupe\u0142nie inne ni\u017c morze sto lat temu, znacznie mniej produktywne i ze znacznie lepszymi warunkami tlenowymi przy dnie, niezb\u0119dnymi dla \u017cycia p\u0142astug ni\u017c dzi\u015b. Ale w tym samym czasie mniejsza produktywno\u015b\u0107 to tak\u017ce mniej organizm\u00f3w \u017cyj\u0105cych na dnie, b\u0119d\u0105cych pokarmem dla ryb p\u0142askich i dorsza, mniej zooplanktonu i ryb, takich jak \u015bled\u017a i szprot.<\/p>\n

Ponadto flota rybacka znacznie si\u0119 zmieni\u0142a, z floty wielu niedu\u017cych \u0142odzi w latach 30. rozwin\u0119\u0142a si\u0119 i teraz jest to mniejsza liczba, ale znacznie wi\u0119kszych kutr\u00f3w. W tym samym czasie zmieni\u0142y si\u0119 narz\u0119dzia i techniki po\u0142owowe, przez co flota rybacka sta\u0142a si\u0119 o wiele bardziej skuteczna i wydajna.<\/p>\n

Naukowcy wystawiaj\u0105 r\u00f3\u017cne hipotezy na temat tego, co faktycznie sta\u0142o si\u0119 z zasobami p\u0142astug na Ba\u0142tyku. Naj\u0142atwiej by\u0142oby oczywi\u015bcie powiedzie\u0107, \u017ce za\u0142amanie po\u0142ow\u00f3w spowodowa\u0142o prze\u0142owienie. Ale to chyba nie do ko\u0144ca tak jest\u2026<\/p>\n

Bardziej prawdopodobne, i\u017c przyczyn\u0105 by\u0142a kombinacja po\u0142ow\u00f3w, zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzygatunkowych (jak konkurencja pokarmowa) i czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych. Dop\u0142yw fosforu i azotu z rzek zwi\u0119ksza\u0142 si\u0119 drastycznie od lat 50., wkr\u00f3tce po tym zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 pierwsze oznaki znacznego wzrostu produktywno\u015bci morza \u2013 eutrofizacji. Z powodu eutrofizacji, w jej wczesnej fazie (przez co wi\u0119kszej dost\u0119pno\u015bci pokarmu), i korzystnych dla \u015bledzia i dorsza warunk\u00f3w \u015brodowiskowych (wysokie zasolenie i wysoka zawarto\u015b\u0107 tlenu) gatunki te osi\u0105gn\u0119\u0142y wysok\u0105 liczebno\u015b\u0107. Natomiast p\u0142astugi konkuruj\u0105ce z dorszem o pokarm – niestety nie.<\/p>\n

\u015arodowisko morskie nieustannie si\u0119 zmienia pod wp\u0142ywem zmian klimatu i dzia\u0142ania cz\u0142owieka – poprzez rybo\u0142\u00f3wstwo czy dop\u0142yw soli biogennych np. z nawo\u017cenia upraw. Morze si\u0119 zmienia, a wraz z nim zwierz\u0119ta w nim \u017cyj\u0105ce.<\/p>\n

Proces eutrofizacji w Morzu Ba\u0142tyckim w latach 50. korzystnie oddzia\u0142ywa\u0142 na \u015bledzia i dorsza, ale w niewielkim stopniu na populacje ryb p\u0142askich. Od tamtej pory proces ten przyspieszy\u0142, a biomasa planktonu ro\u015blinnego znacznie wzros\u0142a. Dzisiaj rozlegle obszary beztlenowe na dnie, powodowane mi\u0119dzy innymi ogromn\u0105 mas\u0105 gnij\u0105cych glon\u00f3w oraz presj\u0105 ryback\u0105, zagra\u017caj\u0105 populacji dorsza ba\u0142tyckiego, kt\u00f3rego zasoby za\u0142ama\u0142y si\u0119 z pocz\u0105tkiem lat 90. Brak g\u0142\u00f3wnego drapie\u017cnika, jakim jest dorsz, i odpowiednie warunki \u015brodowiskowe spowodowa\u0142y rozw\u00f3j populacji szprota. Obecnie jest to dominuj\u0105cy gatunek w Morzu Ba\u0142tyckim. Szprot jest teraz tak\u017ce g\u0142\u00f3wnym gatunkiem, na kt\u00f3rego ukierunkowane jest rybo\u0142\u00f3wstwo przemys\u0142owe w regionie Morza Ba\u0142tyckiego.<\/p>\n

Kiedy\u015b, by\u0107 mo\u017ce wkr\u00f3tce, a mo\u017ce z czystej konieczno\u015bci (ludzie zawsze chc\u0105 je\u015b\u0107 ryby, prawda?), szprot b\u0119dzie musia\u0142 sta\u0107 si\u0119 gatunkiem po\u017c\u0105danym dla zwyk\u0142ych domowych konsument\u00f3w nie tylko w formie konserw jako \u201eszprotka w pomidorach\u201d.<\/p>\n

Pytanie brzmi, czy przys\u0142owiowy Kowalski w polskich nadmorskich kurortach b\u0119dzie na tyle ch\u0119tny, aby przystosowa\u0107 si\u0119 do tego, co w przysz\u0142o\u015bci mo\u017ce mu zaoferowa\u0107 Ba\u0142tyk i zamawiaj\u0105c „\u015bwie\u017c\u0105 rybk\u0119\u201d zam\u00f3wi \u201eszprotk\u0119\u201d podan\u0105 w taki czy inny spos\u00f3b?<\/p>\n

Maciej T. Tomczak<\/strong>
\nfot. \u201eFoto ryby\u201d Tycjan Wodzinowski<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

*Hammer, C., Von Dorrien C., Ernst, P., Grohsler, T., Koster, F., MacKenzie, B., Mollmann, C., Wegner, G., and Zimmermann, C. 2008.\u00a0Fish Stock Development under Hydrographic and Hydrochemical Aspects, the History of Baltic Sea Fisheries and Its\u00a0 Management<\/b><\/span>. In\u00a0<\/span>State and evolution of the Baltic Sea, 1952\u20132005. A Detailed 50-Year Survey of Meteorology and Climate, Physics, Chemistry, Biology, and Marine Environment<\/b><\/span>, pp. 543-581. Ed. by R. Feistel, N. G\u00fcnther, and N. Wasmund. John Wiley & Sons. Inc., New Jersey. 712 pp.<\/span><\/p>\n

MacKenzie, B., Alheit, J., Conley, D.J., Holm, P., and Kinze, C.C. 2008.\u00a0<\/span>Ecological hypotheses for a historical reconstruction of upper trophic level biomass in the Baltic Sea and Skagerrak\u00a0<\/b><\/span>Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences<\/i><\/span>\u00a059(1): 173-190.<\/span><\/p>\n

MacKenzie, B., Ojaveer, H., Eero, M. 2011\u00a0<\/span>Historical ecology provides new insights for ecosystem management: Eastern cod case study<\/b><\/span>\u00a0<\/span>Marine Policy<\/i><\/span>. 35(2): 266-270.\u00a0<\/span><\/p>\n

Thurow, F., 1997.\u00a0<\/span>Estimation of the total fish biomass in the Baltic Sea during the 20th century<\/b><\/span>\u00a0<\/span>ICES Journal of Marine Science<\/i><\/span>\u00a054: 444-461.<\/span><\/p>\n

Ustups, D., M\u00fcller-Karulis, B., Bergstrom, U., Makarchouk, A., & Sics, I. (2013).\u00a0The influence of environmental conditions on early life stages of flounder (Platichthys flesus) in the central Baltic Sea\u00a0<\/b><\/span>Journal of Sea Research<\/i><\/span>,\u00a0<\/span>75<\/i><\/span>, 77-84.<\/span><\/p>\n

Draganik, B., Ivanow, S., Tomczak, M., Maksimov, B., & Psuty-Lipska, I. (2007).\u00a0<\/span>Status of exploited Baltic flounder stocks in the southern Baltic area (ICES SD 26)\u00a0<\/b><\/span>Oceanological and Hydrobiological Studies<\/i><\/span>,\u00a0<\/span>36<\/i><\/span>(4), 47-64.<\/span><\/p>\n

Eero, Margit, et al.\u00a0<\/span>Development of international fisheries for the eastern Baltic cod (Gadus morhua) from the late 1880s until 1938<\/b><\/span>\u00a0<\/span>Fisheries Research<\/i><\/span>\u00a087.2 (2007): 155-166.<\/span><\/p>\n

Gustafsson, Bo G., et al.\u00a0<\/span>Reconstructing the development of Baltic Sea eutrophication 1850\u20132006<\/b><\/span>\u00a0<\/span>Ambio<\/i><\/span>\u00a041.6 (2012): 534-548.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Morze ci\u0105gle si\u0119 zmienia. Niekt\u00f3re gatunki znikaj\u0105, drugie si\u0119 pojawiaj\u0105, jedne zmniejszaj\u0105 swoja liczebno\u015b\u0107, innych robi si\u0119 coraz wi\u0119cej \u2013 wszystko w zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w. Dlatego mo\u017cna postawi\u0107 pytanie, czy my, ludzie, jeste\u015bmy r\u00f3wnie otwarci na zmiany? Czy, na przyk\u0142ad, jeste\u015bmy przygotowani do zmiany naszych nawyk\u00f3w? Czy jeste\u015bmy wstanie zaakceptowa\u0107 to, co morze mo\u017ce nam […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63,54,43,65],"tags":[83,79,70,240],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5576"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5576"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5576\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5583,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5576\/revisions\/5583"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}