{"id":5591,"date":"2017-07-30T15:36:59","date_gmt":"2017-07-30T13:36:59","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5591"},"modified":"2017-07-30T21:41:29","modified_gmt":"2017-07-30T19:41:29","slug":"traszki-a-niedoskonalosc-zycia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2017\/07\/30\/traszki-a-niedoskonalosc-zycia\/","title":{"rendered":"Traszki a niedoskona\u0142o\u015b\u0107 \u017cycia"},"content":{"rendered":"

\"\"Gdzie\u015b w dyskusjach pod jednym z tekst\u00f3w opublikowanych na tym blogu przewin\u0105\u0142 si\u0119 temat jako\u015bci twor\u00f3w ewolucji. Temat ten powraca raz na jaki\u015b czas w r\u00f3\u017cnych miejscach i wi\u0105\u017ce si\u0119 z postulowaniem doskona\u0142o\u015bci twor\u00f3w ewolucji i podejmowanymi niekiedy dziwacznymi argumentacjami. Ale zacz\u0119li\u015bmy do\u015b\u0107 abstrakcyjnie, a w biologii zwykle operuje si\u0119 konkretem.
\n
\nDawnymi czasy jako dziecko lubi\u0142em obserwowa\u0107 traszki w stawie w ogrodzie botanicznym. Nie wiem, czy – jak wielu pisze – wtedy \u017cycie by\u0142o \u0142atwe, ale na pewno systematyka p\u0142az\u00f3w by\u0142a \u0142atwa. Bra\u0142o si\u0119 jedyn\u0105 dost\u0119pn\u0105 na rynku ksi\u0105\u017ck\u0119 „P\u0142azy i Gady Polski” M\u0142ynarskiego z pi\u0119knymi tablicami barwnymi i tam jak byk sta\u0142o, \u017ce traszki zaliczaj\u0105 si\u0119 do rodzaju Triturus<\/i>, \u017caby \u2013 Rana<\/i>, ropuchy \u2013 Bufo<\/i>. Potem dopiero nakupiono drogich elektronicznych gad\u017cet\u00f3w do izolowania i sekwencjonowania DNA do laboratori\u00f3w i wysz\u0142y dziwy.<\/p>\n

Star\u0105 systematyk\u0119 polskich p\u0142az\u00f3w w du\u017cej cz\u0119\u015bci zmiot\u0142o, bo podobne do siebie gatunki okaza\u0142y si\u0119 wcale nie by\u0107 ze sob\u0105 blisko spokrewnione. Z polskich traszek w rodzaju Triturus<\/i> osta\u0142a si\u0119 jedna traszka grzebieniasta (Triturus cristatus<\/i>). Z traszki g\u00f3rskiej zrobiono Ichthyosaura<\/i>, ze zwyczajnej i karpackiej \u2013 Lissotriton<\/i> (a\u017c mi si\u0119 j\u0119zyk pl\u0105cze przy takich nazwach!). Z \u017cabami i ropuchami post\u0105piono podobnie, ale dzisiaj nie o tym. Je\u015bli wi\u0119c kto\u015b zapyta, co \u0142\u0105czy poszczeg\u00f3lne gatunki rodzaju Triturus<\/i>, odpowied\u017a kiedy\u015b dotyczy\u0142aby cech morfologicznych (a wi\u0119c jak to zwierz\u0119 wygl\u0105da, jakie ma ubarwienie i ile na przyk\u0142ad mierzy od czubka pyska do\u2026 hm, do naturalnego otworu cia\u0142a). W nowych czasach natomiast odpowied\u017a coraz cz\u0119\u015bciej dotyczy gen\u00f3w.<\/p>\n

Co jest wi\u0119c istotn\u0105 cech\u0105 rodzaju Triturus<\/i>, obejmuj\u0105cego pr\u00f3cz traszki grzebieniastej jeszcze traszk\u0119 marmurkow\u0105 i kilka gatunk\u00f3w nieposiadaj\u0105cych polskich nazw (uznanych za osobne gatunki oczywi\u015bcie na podstawie bada\u0144 genetycznych, bo na wisus prawie niczym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105)?<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c wszystkie gatunki rodzaju Triturus<\/i> (nie mo\u017cna ju\u017c napisa\u0107 po polsku \u201etraszki\u201d) \u0142\u0105czy defekt.<\/p>\n

Generalnie, jak uczyli kiedy\u015b na lekcjach biologii, p\u0142azy bior\u0105 si\u0119 na \u015bwiecie z jaj sk\u0142adanych przez matk\u0119 (ma\u0142ym \u017cabkom raczej nie wm\u00f3wi si\u0119, \u017ce przynosi je bocian) i nast\u0119pnie zap\u0142adnianych przez ojca (niekiedy kolejno\u015b\u0107 jest odwrotna, ale niezale\u017cnie od tego, czy zap\u0142odnienie jest wewn\u0119trzne, w organizmie matki, czy zewn\u0119trzne, w wodzie, jajo zwykle trafia do wody, przynajmniej w Polsce). Z jaja wyl\u0119ga si\u0119 larwa zwana kijank\u0105, kt\u00f3ra ulega przemianie w doros\u0142ego p\u0142aza.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie s\u0105 liczne wyj\u0105tki, ale polskie p\u0142azy s\u0105 w tym wzgl\u0119dzie tradycjonalistami (nie to co na Zachodzie, gdzie taki samiec p\u0119t\u00f3wki babienicy, niepomny r\u00f3l tradycyjnie przypisywanych p\u0142ciom, potrafi owin\u0105\u0107 si\u0119 jajami i je chroni\u0107). Jednak oko\u0142o po\u0142ow\u0119 potomstwa traszek Triturus<\/i> bierze licho. Nie chodzi o to, \u017ce co\u015b je zjada (a zjada cz\u0119sto) \u2013 po\u0142owa niezjedzonych b\u0105d\u017a hodowanych bezpiecznie w idealnych warunkach w akwarium osobnik\u00f3w ginie. Po prostu przestaj\u0105 si\u0119 rozwija\u0107. Jedne rozwijaj\u0105 si\u0119 prawid\u0142owo do etapu zawi\u0105zka ogona i ko\u0144cz\u0105 rozw\u00f3j. Inne ju\u017c wcze\u015bniej wykazuj\u0105 nieprawid\u0142owo\u015bci (my\u015bl\u0119, \u017ce oszcz\u0119dz\u0119 tu nieprzyjemnych opis\u00f3w, szczeg\u00f3\u0142y mo\u017cna znale\u017a\u0107 w publikacjach naukowych, patrz ni\u017cej).<\/p>\n

W ka\u017cdym razie od pewnego momentu rozw\u00f3j hamuje i w kilka dni nast\u0119puje zgon.<\/p>\n

Czemu tak si\u0119 dzieje? Przyczyna le\u017cy w DNA. Materia\u0142 genetyczny upakowany jest w chromosomy wyst\u0119puj\u0105ce parami. Chromosomy jednej pary zwykle s\u0105 do siebie podobne. U traszki grzebieniastej czy marmurkowej, ale nie u traszek innych rodzaj\u00f3w, wyst\u0119puj\u0105 dwa r\u00f3\u017cne rodzaje chromosom\u00f3w pary 1, oznaczane 1A i 1B. Prze\u017cywaj\u0105 tylko p\u0142azy posiadaj\u0105ce obie formy.<\/p>\n

Istniej\u0105 dwie hipotezy maj\u0105ce t\u0142umaczy\u0107 taki stan rzeczy, okre\u015blany po angielsku mianem chromosome No. 1 syndrome<\/i> (zesp\u00f3\u0142 chromosomu 1). Hipoteza translokacji sugeruje, \u017ce kiedy\u015b kawa\u0142 jednego chromosomu pary 1 oderwa\u0142 si\u0119 i przyczepi\u0142 do drugiego chromosomu tej samej pary. Takie przetasowania zdarzaj\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto, u cz\u0142owieka mog\u0105 by\u0107 przyczyn\u0105 licznych chor\u00f3b (w tym zespo\u0142u Downa, wbrew obiegowej opinii jego wyst\u0105pienie nie wymaga trzech chromosom\u00f3w 21).<\/p>\n

Druga hipoteza zak\u0142ada, \u017ce kiedy\u015b 1 para chromosom\u00f3w odpowiada\u0142a u traszek za r\u00f3\u017cnicowanie p\u0142ci, tak jak u cz\u0142owieka chromosomy X i Y, te\u017c r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 wielko\u015bci\u0105. Ludzki Y nie ma z czym wymienia\u0107 materia\u0142u genetycznego, jak to czyni\u0105 pozosta\u0142e chromosomy, i dlatego zbiera mutacje. Oba chromosomy 1A i 1B mia\u0142yby pe\u0142ni\u0107 w przesz\u0142o\u015bci u traszek funkcj\u0119 ludzkiego Y, zbieraj\u0105c z up\u0142ywem czasu \u015bmiertelne w skutkach mutacje recesywne (tzn. ujawniaj\u0105ce si\u0119 przy braku obecno\u015bci prawid\u0142owego genu), w innych genach u 1A i 1B. Osobniki 1A1B maj\u0105 po jednej dzia\u0142aj\u0105cej kopii ka\u017cdego z gen\u00f3w i prze\u017cywaj\u0105, ale ju\u017c 1A1A czy 1B1B maj\u0105 dwie kopie tego samego niefunkcjonalnego materia\u0142u genetycznego. Bez cho\u0107 11 prawid\u0142owej kopii umieraj\u0105.<\/p>\n

To lub tamto zdarzenie mia\u0142o miejsce u przodka dzisiejszych Triturus<\/i>, kt\u00f3re oddzieli\u0142y si\u0119 od innych traszek, u kt\u00f3rych defekt nie wyst\u0119puje, jakie\u015b 10-12 milion\u00f3w lat temu. Wydaje si\u0119 dziwne, \u017ce ewolucja utrwali\u0142a taki genetyczny szmelc, powoduj\u0105cy \u015bmier\u0107 po\u0142owy potomstwa. Czy\u017c dob\u00f3r naturalny nie powinien go znie\u015b\u0107? W niewielkiej populacji z przewag\u0105 heterozygot (osobnik\u00f3w o r\u00f3\u017cnych wersjach tych samych gen\u00f3w) niekoniecznie, gdy\u017c mutacje w tym samym genie rzadko si\u0119 spotyka\u0142y, ponadto w ma\u0142ych populacjach dryf genetyczny mo\u017ce skutecznie rozprzestrzeni\u0107 pojawiaj\u0105ce si\u0119 nowe warianty gen\u00f3w. Kiedy ju\u017c defekt si\u0119 utrwali\u0142 i zosta\u0142y dwie wersje chromosomu 1, obejmowa\u0142 ca\u0142\u0105 populacj\u0119, dob\u00f3r nie m\u00f3g\u0142 go z niej usun\u0105\u0107. Ponadto jego skutki minimalizowa\u0107 mog\u0142a wi\u0119ksza liczba sk\u0142adanych przez traszki Triturus<\/i> jaj.<\/p>\n

Gdzie w tym mora\u0142? Ot\u00f3\u017c widzimy tutaj genetyczny bubel, raczej nieprzynosz\u0105cy istotnych korzy\u015bci, przynosz\u0105cy ewidentne szkody. \u015alepy dryf utrwali\u0142 go w populacji, a dob\u00f3r zdo\u0142a\u0142 doprowadzi\u0107 jedynie do minimalizacji szk\u00f3d. \u201eZdo\u0142a\u0142\u201d to oczywi\u015bcie przeno\u015bnia. Opisany przyk\u0142ad \u015bwietnie pokazuje, \u017ce ewolucja nie ma celu, planu, raz obranego kierunku, nie prowadzi do organizm\u00f3w coraz doskonalszych. Og\u00f3lnie ewolucja nigdy nie prowadzi do rozwi\u0105za\u0144 doskona\u0142ych, cz\u0119sto tworzy takie w\u0142a\u015bnie buble.<\/p>\n

Niezrozumienie tego faktu prowadzi niekiedy do absurdalnych rozumowa\u0144. Na przyk\u0142ad przekre\u015blenia pewnych ewolucyjnych hipotez zaburze\u0144 depresyjnych jako odpowiedzi jawnie nieadekwatnej do bod\u017aca (cho\u0107 nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce s\u0105 to hipotezy trafne); dowodzi si\u0119, \u017ce homoseksualizm nie istnieje, \u017ce to wymys\u0142, bo przecie\u017c zmniejsza szanse na rozr\u00f3d. Z drugiej strony wida\u0107 w takich jak powy\u017cszy przyk\u0142adach przewag\u0119 teorii ewolucji nad pogl\u0105dami kreacjonistycznymi. Kt\u00f3ry inteligentny projektant wymy\u015bli\u0142by takie co\u015b jak chromosome No. 1 syndrome<\/i>?<\/p>\n

Marcin Nowak<\/strong>
\nilustracja: Walter Heubach, domena publiczna<\/em><\/p>\n

1. Manuela D’Amen, Leonardo Vignoli, and Marco A. Bologna. The normal development and the chromosome No. 1 syndrome in Triturus carnifex carnifex (Caudata, Salamandridae). \u201eItalian Journal of Zoology\u201d. 73 (4), s. 325-333, 2006.<\/p>\n

2. Espregueira Themudo Gon\u00e7alo: Newts in time and space: the evolutionary history of Triturus newts at different temporal and spatial scales. Leiden: 2010.<\/p>\n

3. Christine Grossen, Samuel Neuenschwander & Nicolas Perrin. The balanced lethal system of crested newts: a ghost of sex chromosomes past?, \u201eThe American Naturalist\u201d. 180 (6), s. E174-E183, 2012.<\/p>\n

4. Stanley K. Sessions, Herbert C. Macgregor, Michael Schmid, Thomas Haaf. Cytology, embryology, and evolution of the developmental arrest syndrome in newts of the genus Triturus (Caudata: Salamandridae). \u201eJournal of Experimental Zoology\u201d. 248 (3), s. 321-334, 1988.<\/p>\n

5. B. Wielstra, J.W. Arntzen. Unraveling the rapid radiation of crested newts (Triturus cristatus superspecies) using complete mitogenomic sequences. \u201eBMC Evolutionary Biology\u201d. 11 (1), s. 162, 2011.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdzie\u015b w dyskusjach pod jednym z tekst\u00f3w opublikowanych na tym blogu przewin\u0105\u0142 si\u0119 temat jako\u015bci twor\u00f3w ewolucji. Temat ten powraca raz na jaki\u015b czas w r\u00f3\u017cnych miejscach i wi\u0105\u017ce si\u0119 z postulowaniem doskona\u0142o\u015bci twor\u00f3w ewolucji i podejmowanymi niekiedy dziwacznymi argumentacjami. Ale zacz\u0119li\u015bmy do\u015b\u0107 abstrakcyjnie, a w biologii zwykle operuje si\u0119 konkretem.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,2,65],"tags":[245,221,244],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5591"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5591"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5591\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5598,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5591\/revisions\/5598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}