{"id":5612,"date":"2017-08-16T13:11:35","date_gmt":"2017-08-16T11:11:35","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5612"},"modified":"2025-12-09T15:06:14","modified_gmt":"2025-12-09T14:06:14","slug":"dane-z-pospolitego-ruszenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2017\/08\/16\/dane-z-pospolitego-ruszenia\/","title":{"rendered":"Dane z pospolitego ruszenia"},"content":{"rendered":"

\"\"Nieraz ju\u017c pisa\u0142em, \u017ce b\u0119d\u0105c w terenie przy okazji zupe\u0142nie innych zaj\u0119\u0107, cho\u0107by wakacji, mo\u017cna dokona\u0107 obserwacji przyrodniczych. Dla w\u0142asnej przyjemno\u015bci, ale nie tylko.
\n
\nW erze punktozy biolodzy nie za bardzo mog\u0105 si\u0119 zajmowa\u0107 tym, czym si\u0119 zajmowali kiedy\u015b, tj. notowaniem miejsc wyst\u0119powania gatunk\u00f3w. R\u00f3\u017cnego typu atlasy wyst\u0119powania bazuj\u0105 na danych sprzed lat. Kiedy\u015b zrobienie takiego atlasu wymaga\u0142o przedzierania si\u0119 w bibliotece przez czasopisma i ksi\u0105\u017cki, w kt\u00f3rych kto\u015b publikowa\u0142 notatki faunistyczne\/florystyczne. Dzi\u015b zrobienie artyku\u0142u przegl\u0105dowego te\u017c tego wymaga, cho\u0107 ju\u017c cz\u0119\u015b\u0107 biblioteczna w du\u017cej mierze przenios\u0142a si\u0119 do zasob\u00f3w\u00a0internetowych.<\/p>\n

Jak jednak napisa\u0142em, dzi\u015b ma\u0142o kt\u00f3remu naukowcowi\u00a0chce si\u0119 publikowa\u0107 notatk\u0119 o nieoczywistym miejscu obserwacji jakiego\u015b gatunku.\u00a0Ale przecie\u017c nie wszystko wymaga udzia\u0142u naukowc\u00f3w. Owszem, rozpoznanie wi\u0119kszo\u015bci gatunk\u00f3w zwierz\u0105t, ro\u015blin czy grzyb\u00f3w wymaga dobrej znajomo\u015bci cech diagnostycznych i umiej\u0119tno\u015bci zidentyfikowania ich na podstawie kluczy (kt\u00f3rych zwykle laicy nie maj\u0105). Ale rozpoznanie cho\u0107by zaskro\u0144ca czy rzekotki dla amatora nie jest trudne.<\/p>\n

Z tego za\u0142o\u017cenia wyszli herpetolodzy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN. Od paru lat na witrynie internetowej<\/a>\u00a0Instytutu jest atlas gad\u00f3w i p\u0142az\u00f3w. Ale nie tylko, jest te\u017c adres, pod kt\u00f3ry mo\u017cna s\u0142a\u0107 w\u0142asne obserwacje. Specjali\u015bci te informacje weryfikuj\u0105 (najlepiej wys\u0142a\u0107 zdj\u0119cie) i po jakim\u015b czasie w atlasie mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 nowa kropka. Wiem,\u00a0\u017ce to dzia\u0142a, bo sam co\u015b zg\u0142osi\u0142em. Nie mia\u0142em zdj\u0119\u0107, ale by\u0107 mo\u017ce specjali\u015bci uznali, \u017ce wygl\u0105dam na osob\u0119, kt\u00f3ra nie pomyli ropuchy zielonej czy zaskro\u0144ca zwyczajnego z niczym innym. Przypuszczam, \u017ce zg\u0142oszenia \u017c\u00f3\u0142wia b\u0142otnego s\u0105 bardziej podejrzane, bo wiele os\u00f3b my\u015bli, \u017ce go widzi, widz\u0105c wypuszczone na wolno\u015b\u0107 \u017c\u00f3\u0142wie ozdobne. Te obserwacje opr\u00f3cz IOP PAN mo\u017cna zg\u0142asza\u0107<\/a> te\u017c organizacji zajmuj\u0105cej si\u0119 zwalczaniem tego inwazyjnego gatunku, czyli PTOP Salamandra.<\/p>\n

Pisa\u0142em ju\u017c o tym<\/a>, \u017ce mo\u017cna zg\u0142asza\u0107 zaobserwowane obr\u0105czki. W tym przypadku te\u017c nie trzeba by\u0107 specjalist\u0105 – ja du\u017cych mew nie rozr\u00f3\u017cniam, ale system obr\u0105czkowania raczej powinien pozwoli\u0107 ustali\u0107, czy dany numer za\u0142o\u017cono mewie siod\u0142atej czy roma\u0144skiej.<\/p>\n

Ostatnio akcj\u0119 inwentaryzacji rak\u00f3w podj\u0105\u0142 blog Ma\u0142e rzeki<\/a>. Mo\u017cna przysy\u0142a\u0107 informacje o spotkanych rakach. W wi\u0119kszo\u015bci b\u0119d\u0105 to oczywi\u015bcie doniesienia o raku pr\u0119gowatym, kt\u00f3ry wyst\u0119puje obecnie w Polsce wsz\u0119dzie, tak\u017ce w wodach o nie najlepszej czysto\u015bci.<\/p>\n

Z kolei inny badacz Damian Zieli\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o przysy\u0142anie informacji<\/a> o spotkanych modliszkach. Obecnie, w znacznej mierze dzi\u0119ki ju\u017c zauwa\u017calnemu ociepleniu klimatu, te owady staj\u0105 si\u0119 coraz powszechniejsze w Polsce. Mo\u017ce o tym \u015bwiadczy\u0107 cho\u0107by to, \u017ce w grupie facebookowej mieszka\u0144c\u00f3w jednej z warszawskich dzielnic okaza\u0142o si\u0119, \u017ce na tym stosunkowo niewielkim obszarze niespecjalnie kojarz\u0105cym si\u0119 z dzik\u0105 przyrod\u0105 modliszk\u0119 spotka\u0142o niedawno co najmniej pi\u0119\u0107 os\u00f3b.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie Facebook staje si\u0119 coraz bardziej platform\u0105 wymiany takich informacji. S\u0105 grupy przyrodnicze, gdzie ludzie si\u0119 nimi dziel\u0105. Zdarza si\u0119 te\u017c, \u017ce kto\u015b po prostu wrzuca zdj\u0119cie z wakacji, a kto\u015b inny rozpoznaje co\u015b ciekawego. S\u0105 ju\u017c przypadki, gdy takie zdj\u0119cie sta\u0142o si\u0119 podstaw\u0105 odkrycia nowego dla nauki gatunku.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, nic nie zast\u0105pi specjalist\u00f3w. Cz\u0119sto r\u00f3\u017cne informacje trzeba zweryfikowa\u0107 i nie da si\u0119 tego zrobi\u0107 na podstawie zdj\u0119\u0107. Facebook (ale i innego typu fora) pozwala na doszkolenie si\u0119 w rozpoznawaniu bardziej charakterystycznych gatunk\u00f3w, ale pokazuje te\u017c, jak bardzo ludzie maj\u0105 potrzeb\u0119 popisania si\u0119 swoimi mniemaniami. Bardzo cz\u0119sto kto\u015b wrzuca zdj\u0119cie z pro\u015bb\u0105 identyfikacji i dostaje kilka odpowiedzi kompletnie b\u0142\u0119dnych. P\u00f3\u0142 biedy, gdy wrzuca zdj\u0119cie gatunku nierozpoznawalnego na pierwszy rzut oka (s\u0105 gatunki, kt\u00f3re rozpoznaje si\u0119 np. dopiero po rozbabraniu wn\u0119trzno\u015bci), i dostaje odpowied\u017a w miar\u0119 prawdopodobn\u0105 (skoro co\u015b mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie dobrze b\u017adzi\u0105gw\u0105 zwyczajn\u0105 i b\u017adzi\u0105gw\u0105 pospolit\u0105, albo i b\u017adzi\u0105giewk\u0105 zwyczajn\u0105, to podpisanie takiego zdj\u0119cia jedn\u0105 z tych trzech nazw niczemu nie szkodzi, cho\u0107 oczywi\u015bcie do uzupe\u0142nienia atlasu rozmieszczenia konkretnego gatunku si\u0119 nie nada). Gorzej, \u017ce cz\u0119sto ludzie bez zastrze\u017cenia, \u017ce mog\u0105 si\u0119 myli\u0107, tak\u0105 b\u017adzi\u0105gw\u0119 okre\u015bl\u0105 jako sk\u0105din\u0105d ma\u0142o podobnego b\u017adzi\u0105gwielca.<\/p>\n

To, o czym pisz\u0119, bywa okre\u015blane jako nauka obywatelska. To nie specjali\u015bci dostarczaj\u0105 dane, tylko zwykli ludzie. Zreszt\u0105 bywa, \u017ce takie zg\u0142oszenia pochodz\u0105 te\u017c od naukowc\u00f3w, tylko z innych dziedzin. Znanym blogerem-naukowcem promuj\u0105cym nauk\u0119 obywatelsk\u0105 jest Stanis\u0142aw Czachorowski<\/a>. On sam jest specjalist\u0105 od chru\u015bcik\u00f3w, a wi\u0119c grupy owad\u00f3w, kt\u00f3rych raczej bez szk\u0142a powi\u0119kszaj\u0105cego, a cz\u0119sto i skalpela, nie da si\u0119 oznaczy\u0107 do gatunku. Zatem ma ma\u0142e szanse na dostanie dok\u0142adnych informacji od laik\u00f3w. Za to sam dostarczy\u0142 informacje o wyst\u0119powaniu pewnego niedaj\u0105cego si\u0119 pomyli\u0107 z niczym glonu do cudzej publikacji, kt\u00f3ra mam nadziej\u0119 nied\u0142ugo si\u0119 uka\u017ce.<\/p>\n

Zatem zach\u0119cam do rzucenia okiem na zwierz\u0119ta, ro\u015bliny i grzyby, kt\u00f3re spotkamy przypadkiem (na pierwotniaki, bakterie czy chromisty raczej ci\u0119\u017cko rzuci\u0107 okiem) i sprawdzenia, czy akurat kto\u015b nie poszukuje informacji o ich wyst\u0119powaniu. Nie dostaniemy za to punkt\u00f3w naukowych, a nieraz nawet nie zostaniemy wymienieni jako jeden z setki dostarczycieli danych, ale dla w\u0142asnej ma\u0142ej satysfakcji. Zawsze to ma\u0142a rzecz, a cieszy.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong>
\nilustracja: KimvdLinde<\/a>, licencja\u00a0CC-BY-SA 3.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nieraz ju\u017c pisa\u0142em, \u017ce b\u0119d\u0105c w terenie przy okazji zupe\u0142nie innych zaj\u0119\u0107, cho\u0107by wakacji, mo\u017cna dokona\u0107 obserwacji przyrodniczych. Dla w\u0142asnej przyjemno\u015bci, ale nie tylko.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,47],"tags":[1290],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5612"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5612"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5612\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5629,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5612\/revisions\/5629"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5612"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5612"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5612"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}