{"id":569,"date":"2010-05-02T10:02:31","date_gmt":"2010-05-02T08:02:31","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=569"},"modified":"2013-02-12T11:39:07","modified_gmt":"2013-02-12T10:39:07","slug":"blad-naturalistyczny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/05\/02\/blad-naturalistyczny\/","title":{"rendered":"B\u0142\u0105d naturalistyczny"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Nazwa „b\u0142\u0105d naturalistyczny” pochodzi od George’a Edwarda Moore’a. Ale oczywi\u015bcie nie tylko on dostrzeg\u0142 ten b\u0142\u0105d. Wcze\u015bniej mniej wi\u0119cej to samo spostrzeg\u0142 David Hume, a po nim Immanuel Kant. Wygl\u0105da na to, \u017ce ci trzej my\u015bliciele w istocie zauwa\u017cyli jeden b\u0142\u0105d, tyle tylko, \u017ce nazywali go inaczej, a ka\u017cdy z nich w odmienny spos\u00f3b uzasadnia\u0142, dlaczego to jest b\u0142\u0105d. Sama nazwa b\u0142\u0119du jest nieodpowiednia, bo polega on na przechodzeniu od opisu do warto\u015bciowania, a czyni\u0142y to zar\u00f3wno kierunki naturalistyczne, jak i antynaturalistyczne.<\/p>\n

<\/p>\n

O uzasadnieniu Hume’a ju\u017c pisa\u0142em wielokrotnie<\/a>. Argumentacja Kanta ma charakter \u015bci\u015ble filozoficzny. Zatrzymam si\u0119 dzi\u015b na argumentacji Moore’a. Jest ona przedstawiona w „Zasadach etyki” z 1903 roku.<\/p>\n

Zdaniem Moore’a, jeden ze sposob\u00f3w definiowania polega na podaniu w\u0142asno\u015bci przedmiotu poddanego definiowaniu. Czy wobec tego mo\u017cna poda\u0107 w\u0142asno\u015bci „dobra”? Moore twierdzi, \u017ce jest to niemo\u017cliwe, poniewa\u017c „dobro” (b\u0105d\u017a „dobry”) jest w og\u00f3le niedefiniowalne. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce jest ono jako\u015bci\u0105 prost\u0105, pierwotn\u0105 i nieredukowaln\u0105 do innych jako\u015bci. Ca\u0142y sw\u00f3j wysi\u0142ek wk\u0142ada on w uzasadnienie tego twierdzenia. Je\u015bli przyjrze\u0107 si\u0119 krytycznie jego dowodzeniu, to w zasadzie pozostaje tylko jeden argument na rzecz tezy o niemo\u017cliwo\u015bci redukcji dobra do jakiej\u015b innej jako\u015bci. Jest nim test bezsensownego pytania.<\/p>\n

Argument ten wygl\u0105da tak. Je\u015bli twierdz\u0119 na przyk\u0142ad, \u017ce przyjemno\u015b\u0107 jest dobra, to uto\u017csamiam dobro z przyjemno\u015bci\u0105. Mog\u0119 jednak postawi\u0107 pytanie „czy przyjemno\u015b\u0107 jest dobra?” Pytanie, to podwa\u017ca jednak za\u0142o\u017cenie o to\u017csamo\u015bci dobra i przyjemno\u015bci. Je\u017celi przyjemno\u015b\u0107 jest dobra, to pytanie powy\u017csze tak naprawd\u0119 ma inn\u0105 tre\u015b\u0107. Pytam w gruncie rzeczy „czy przyjemno\u015b\u0107 jest przyjemna?” A to jest bezsensu. Pytaj\u0105c „czy przyjemno\u015b\u0107 jest dobra?”, wcale nie mieli\u015bmy na my\u015bli pytania „czy przyjemno\u015b\u0107 jest przyjemna?” St\u0105d wniosek Moore’a, \u017ce dobro i przyjemno\u015b\u0107 nie mog\u0105 by\u0107 to\u017csame.<\/p>\n

Podobny zabieg mo\u017cna przeprowadzi\u0107 w stosunku do kolejnych pr\u00f3b redukcji dobra do innych w\u0142asno\u015bci. W efekcie oka\u017ce si\u0119, \u017ce dobro nie jest definiowalne w terminach opisowych, a ostateczn\u0105 konkluzj\u0105 jest twierdzenie Moore’a, \u017ce dobro nie jest w og\u00f3le definiowalne.<\/p>\n

Czytaj\u0105c wywody Moore’a, mam jednak sporo w\u0105tpliwo\u015bci. Zgadzam si\u0119 z nim, co do istoty tego b\u0142\u0119du, i \u017ce w og\u00f3le jest to b\u0142\u0105d, ale jednocze\u015bnie mam wra\u017cenie, \u017ce uzasadnienie tego twierdzenia ze strony Moore’a jest do\u015b\u0107 s\u0142abe.<\/p>\n

Po pierwsze, co to znaczy poda\u0107 w\u0142asno\u015bci danej rzeczy, przy pr\u00f3bie jej definicji. Czy dan\u0105 rzecz da si\u0119 zredukowa\u0107 do jej w\u0142asno\u015bci? Je\u015bli podam na przyk\u0142ad wszystkie w\u0142asno\u015bci cz\u0142owieka, to czy w ten spos\u00f3b\u00a0 uda mi si\u0119 zdefiniowa\u0107 t\u0119 nazw\u0119, czy te\u017c pozostanie wci\u0105\u017c „co\u015b” co definiowaniu ju\u017c nie podlega, a co jest podstaw\u0105 dla tych w\u0142asno\u015bci?<\/p>\n

Po drugie, nie ma kresu w precyzji definiowania, a definicja jest o tyle dobrze zbudowana, o ile u\u017cytkownikom j\u0119zyka pozwala jednoznacznie wyr\u00f3\u017cni\u0107 przedmioty b\u0119d\u0105ce desygnatem nazwy z po\u015br\u00f3d innych przedmiot\u00f3w. Chodzi o bardzo delikatn\u0105 kwesti\u0119 – by\u0107\u00a0 mo\u017ce nigdy nie b\u0119d\u0119 w stanie w pe\u0142ni zdefiniowa\u0107 cz\u0142owieka (i poda\u0107 wszystkich jego w\u0142asno\u015bci czy istoty), ale to mi nie przeszkadza w tym, by na potrzeby pewnego j\u0119zyka okre\u015bli\u0107 znaczenie tej nazwy w ten spos\u00f3b, \u017ce gdy b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142 „cz\u0142owiek” inni u\u017cytkownicy j\u0119zyka b\u0119d\u0105 dok\u0142adnie wiedzie\u0107, co jest desygnatem tej nazwy i jakie obiekty mam na my\u015bli.<\/p>\n

Przek\u0142adaj\u0105c to na grunt argumentacji Moore’a. Wydaje si\u0119, \u017ce jedyne co mo\u017cna zrobi\u0107, to tak okre\u015bli\u0107 „dobro”, by inni u\u017cytkownicy j\u0119zyka rozumieli, co za t\u0105 nazw\u0105 si\u0119 kryje. Mo\u017cna wi\u0119c poda\u0107 znaczenie tej nazwy w okre\u015blonym j\u0119zyku. Moore’a to nie zadowala i domaga si\u0119 on, by okre\u015bli\u0107, co jest istot\u0105 dobra. A to chyba nie spos\u00f3b okre\u015bli\u0107.<\/p>\n

Po trzecie, zastanawia mnie sens s\u0142owa „jest” w zdaniu „przyjemno\u015b\u0107 jest dobra”. Czy chodzi tu o pe\u0142n\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, czy mo\u017ce o wychwycenie pewnego powi\u0105zania, kt\u00f3re wszak nie jest to\u017csamo\u015bci\u0105? We\u017amy inny przyk\u0142ad. Gdy twierdz\u0119, \u017ce „cytryna jest \u017c\u00f3\u0142ta”, to czy twierdz\u0119, \u017ce cytryna jest to\u017csama z „\u017c\u00f3\u0142to\u015bci\u0105”? Przekszta\u0142\u0107my to zdanie na test bezsensownego pytania: „czy cytryna jest \u017c\u00f3\u0142ta?” Ot\u00f3\u017c je\u015bli w zdaniu „cytryna jest \u017c\u00f3\u0142ta” uto\u017csamia\u0142bym „\u017c\u00f3\u0142to\u015b\u0107” i „cytryn\u0119”, to pytanie mia\u0142oby posta\u0107 „czy cytryna jest cytryn\u0105”? A to jest bez sensu, bo pytam o co\u015b innego. St\u0105d wniosek, \u017ce s\u0142owa cytryna i \u017c\u00f3\u0142ta maj\u0105 odmienne znaczenie.<\/p>\n

Dla Moore’a, w przypadku dobra i przyjemno\u015bci, by\u0142 to argument przeciw redukcji dobra do przyjemno\u015bci. Ale wydaje mi si\u0119, \u017ce b\u0142\u0119dnie on s\u0105dzi\u0142, \u017ce twierdz\u0105c „przyjemno\u015b\u0107 jest dobra”, redukuje si\u0119 dobro do przyjemno\u015bci. To tak jakby redukowa\u0107 cytryn\u0119 do \u017c\u00f3\u0142to\u015bci i w ka\u017cdym wypadku przedmiot do jakiej\u015b przypisanej mu w\u0142asno\u015bci. St\u0105d te\u017c moje pytanie o sens s\u0142owa „jest” w zdaniu „przyjemno\u015b\u0107 jest dobra” czy podobnym do niego „cytryna jest \u017c\u00f3\u0142ta”.<\/p>\n

Wygl\u0105da na to, \u017ce uzasadniaj\u0105c tez\u0119 o b\u0142\u0119dzie naturalistycznym Moore spotka\u0142 si\u0119 z problemami og\u00f3lniejszej natury zwi\u0105zanymi z definiowaniem w og\u00f3le. Pisa\u0142 o nich kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej mi\u0119dzy innymi Willard Van Orman Quine w na przyk\u0142ad „Dw\u00f3ch dogmatach empiryzmu”. Wygl\u0105da te\u017c na to, \u017ce b\u0142\u0105d naturalistyczny czeka na lepsze i dok\u0142adniejsze uzasadnienie.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. Chiot’s Run<\/a>, Flickr (CC SS)<\/em>
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nazwa „b\u0142\u0105d naturalistyczny” pochodzi od George’a Edwarda Moore’a. Ale oczywi\u015bcie nie tylko on dostrzeg\u0142 ten b\u0142\u0105d. Wcze\u015bniej mniej wi\u0119cej to samo spostrzeg\u0142 David Hume, a po nim Immanuel Kant. Wygl\u0105da na to, \u017ce ci trzej my\u015bliciele w istocie zauwa\u017cyli jeden b\u0142\u0105d, tyle tylko, \u017ce nazywali go inaczej, a ka\u017cdy z nich w odmienny spos\u00f3b uzasadnia\u0142, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/569"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=569"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/569\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2251,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/569\/revisions\/2251"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=569"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=569"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=569"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}