{"id":5714,"date":"2017-09-24T11:06:54","date_gmt":"2017-09-24T09:06:54","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5714"},"modified":"2017-09-24T23:59:29","modified_gmt":"2017-09-24T21:59:29","slug":"bol-kregoslupa-skutkiem-zwisajacego-trybu-zycia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2017\/09\/24\/bol-kregoslupa-skutkiem-zwisajacego-trybu-zycia\/","title":{"rendered":"B\u00f3l kr\u0119gos\u0142upa skutkiem zwisaj\u0105cego trybu \u017cycia"},"content":{"rendered":"

\"\"B\u00f3l kr\u0119gos\u0142upa. Ma\u0142o kto go nie zna. M\u00f3wi si\u0119 cz\u0119sto, \u017ce wynika z niew\u0142a\u015bciwego trybu \u017cycia, z\u0142ych nawyk\u00f3w, siedz\u0105cego trybu \u017cycia. Ale nie bola\u0142oby, gdyby nie specyficzna budowa ludzkiego kr\u0119gos\u0142upa, r\u00f3\u017cni\u0105cego si\u0119 od kr\u0119gos\u0142up\u00f3w wi\u0119kszo\u015bci kr\u0119gowc\u00f3w. Mianowicie jest on ustawiony pionowo, prosto do g\u00f3ry.
\n
\nBoli najcz\u0119\u015bciej odcinek l\u0119d\u017awiowy (cho\u0107 i szyjny potrafi nie\u017ale dopiec). Jak si\u0119 popatrzy na odcinek l\u0119d\u017awiowy kr\u0119gos\u0142upa wi\u0119kszo\u015bci ssak\u00f3w, to jest on do\u015b\u0107 lu\u017anej budowy, w miar\u0119 gi\u0119tki. U bardziej prymitywnych naczelnych tworzy go siedem kr\u0119g\u00f3w. Im wi\u0119cej kr\u0119g\u00f3w, tym \u0142atwiej si\u0119 wygi\u0105\u0107. U cz\u0142owieka jest ich pi\u0119\u0107. Dlaczego? W\u0142a\u015bnie chodzi\u0107 mo\u017ce o to, by si\u0119 kr\u0119gos\u0142up w odcinku l\u0119d\u017awiowym ponad miar\u0119 nie wygina\u0142.<\/p>\n

Standardowo t\u0142umaczy si\u0119, \u017ce kr\u0119gos\u0142up w odcinku l\u0119d\u017awiowym boli, bo jest poddany znacznym obci\u0105\u017ceniom wynikaj\u0105cym z przyj\u0119cia przez cz\u0142owieka na drodze ewolucyjnej postawy wyprostowanej, czyli chodzenia na dw\u00f3ch nogach. Trudno chodzi\u0107 na dw\u00f3ch nogach z nadmiernie labilnym, chybocz\u0105cym si\u0119 kr\u0119gos\u0142upem. W odcinku l\u0119d\u017awiowym wytworzy\u0142a si\u0119 wi\u0119c niezb\u0119dna lordoza, wy\u017cej kifoza – i wie\u017ca kr\u0119g\u00f3w pouk\u0142adanych jeden na drugim i poprzeplatanych kr\u0105\u017ckami mi\u0119dzykr\u0119gowymi jako\u015b si\u0119 trzyma.<\/p>\n

Niekiedy nawet nie naciska nerw\u00f3w wychodz\u0105cych spomi\u0119dzy kr\u0119g\u00f3w. Taka budowa jest przyczyn\u0105 wieku dolegliwo\u015bci, nie tylko kr\u0119gos\u0142upa. Niekt\u00f3re przepukliny, opadanie narz\u0105d\u00f3w z wiekiem, trudno\u015bci z porodem w zwi\u0105zku z dziwaczn\u0105 budow\u0105 miednicy\u2026 Przej\u015bcie na dwuno\u017cno\u015b\u0107 wywr\u00f3ci\u0107 musia\u0142o anatomi\u0119 do g\u00f3ry nogami (a w\u0142a\u015bciwie, precyzyjniej, do do\u0142u nogami). Jest jednak jeszcze inne wyja\u015bnienie.<\/p>\n

Czyta\u0142em ostatnio ksi\u0105\u017ck\u0119 Davida R. Beguna „Prawdziwa Planeta Ma\u0142p. Nowa Historia cz\u0142owieka”. Autor, wbrew zapowiedziom na ok\u0142adce, pisze do\u015b\u0107 rozs\u0105dnie o r\u00f3\u017cnych rodzajach g\u0142\u00f3wnie mioce\u0144skich cz\u0142ekokszta\u0142tnych. Prezentuje on g\u0142\u0119bsze – wydaje mi si\u0119: lepsze \u2013 wyja\u015bnienie powy\u017cszej kwestii.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c w zapisie kopalnym w miar\u0119 stabilny, kr\u00f3tki odcinek l\u0119d\u017awiowy pojawia si\u0119 szybciej ni\u017c dwuno\u017cno\u015b\u0107. Ewolucja nie dzia\u0142a wstecz, przystosowania nie tworz\u0105 si\u0119, aby<\/i>. To nie jest dzia\u0142anie celowe. Je\u015bli jaka\u015b cecha zwi\u0119ksza przystosowanie teraz<\/i>, przynajmniej statystycznie, to dob\u00f3r j\u0105 zachowa. Je\u015bli ma szans\u0119<\/i> zwi\u0119ksza\u0107 dostosowanie w przysz\u0142o\u015bci<\/i>, nie ma to \u017cadnego wp\u0142ywu na dob\u00f3r. Sk\u0105d wi\u0119c skr\u00f3cony, bardziej stabilny kr\u0119gos\u0142up l\u0119d\u017awiowy u cz\u0142ekokszta\u0142tnych, niechodz\u0105cych na dw\u00f3ch nogach?<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c wielkie ma\u0142py (angielskie apes<\/i>) rozwin\u0119\u0142y inny nowatorski spos\u00f3b poruszania si\u0119 na d\u0142ugo przed dwuno\u017cno\u015bci\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142ych naczelnych po prostu biega po ga\u0142\u0119ziach drzew. Brak im tak\u017ce d\u0142ugich chwytnych ogon\u00f3w, kt\u00f3rymi po\u0142udniowoameryka\u0144skie czepiaki chwytaj\u0105 si\u0119 ga\u0142\u0119zi. Ma\u0142py cz\u0142ekokszta\u0142tne wykszta\u0142ci\u0142y inny spos\u00f3b poruszania si\u0119 po drzewach.<\/p>\n

Brachiacja. Brachium<\/i> po \u0142acinie znaczy rami\u0119<\/i>. To jest to, co gibonowate (te mniejsze wielkie ma\u0142py, jedyne wsp\u00f3\u0142czesne cz\u0142ekokszta\u0142tne nieb\u0119d\u0105ce cz\u0142owiekowatymi) opanowa\u0142y do perfekcji. Ma\u0142py cz\u0142ekokszta\u0142tne zwieszaj\u0105 si\u0119 z ga\u0142\u0119zi. Przenosz\u0105 ci\u0119\u017car cia\u0142a z jednego ramienia na drugie. W ten spos\u00f3b ci\u0119\u017cki orangutan zwinnie przemieszcza si\u0119 po drzewach. Podobnie na drzewach b\u0119dzie post\u0119powa\u0142 szympans. W dzie\u0144 co prawda cz\u0119sto chodzi po ziemi, ale noc\u0105 lubi spa\u0107 w gnie\u017adzie na drzewie. Zawsze bezpieczniej (a zagra\u017ca mu g\u0142\u00f3wnie inny szympans, a od niedawna r\u00f3wnie\u017c cz\u0142owiek). Polowa\u0107 na drzewie te\u017c potrafi.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c w trakcie brachiacji cia\u0142o zwisa z ga\u0142\u0119zi. By\u0142oby dla zwierz\u0119cia trudno, gdyby zanadto si\u0119 chybota\u0142o. Solidny odcinek l\u0119d\u017awiowy kr\u0119gos\u0142upa bardzo mu pomaga. Kosztem jest utrudnienie biegu. Jak zauwa\u017ca Begun, kr\u0119gos\u0142up najszybszego wsp\u00f3\u0142czesnego ssaka, geparda, faluje podczas biegu. Umo\u017cliwia to gi\u0119tki kr\u0119gos\u0142up l\u0119d\u017awiowy. Cz\u0142owiek tak nie pobiegnie.<\/p>\n

Czy s\u0105 jakie\u015b dowody na brachiacj\u0119 w\u015br\u00f3d przodk\u00f3w cz\u0142owieka? S\u0105 \u2013 w \u0142okciu. Staw \u0142okciowy wi\u0105\u017ce ko\u015bci ramienn\u0105 (humerus<\/i>), promieniow\u0105 (radius<\/i>) i \u0142okciow\u0105 (ulna<\/i>). Ko\u015b\u0107 \u0142okciowa nosi na swym bli\u017cszym ko\u0144cu du\u017cy wyrostek, zwany oryginalnie wyrostkiem \u0142okciowym (olecranon<\/i>). Stanowi on miejsce przyczepu mi\u0119\u015bnia tr\u00f3jg\u0142owego ramienia (musculus triceps brachii<\/i>, ma on dwie g\u0142owy kr\u00f3tkie i jedn\u0105 d\u0142ug\u0105, gdyby kogo\u015b to interesowa\u0142o :-)), kt\u00f3ry z du\u017c\u0105 si\u0142\u0105 prostuje ko\u0144czyn\u0119 w stawie \u0142okciowym, umo\u017cliwiaj\u0105c u zwierz\u0105t czworono\u017cnych szybki bieg.<\/p>\n

Olecranon<\/i> jest jednak zazwyczaj na tyle du\u017cy, \u017ce wystaje z ty\u0142u i uniemo\u017cliwia pe\u0142en wyprost w stawie \u0142okciowym. W przypadku biegu nie jest to szczeg\u00f3lnie istotne. Umiemy biega\u0107 na zgi\u0119tych nogach? (Pytam o nogi, bo na r\u0119kach biega\u0107 nam raczej trudno). Umiemy (raczej na wyprostowanych by\u0142oby ci\u0119\u017cko).<\/p>\n

To teraz przejd\u017amy do wiszenia na ga\u0142\u0119zi. Jak d\u0142ugo wytrzymamy, wisz\u0105c (cho\u0107by na dr\u0105\u017cku) przy wyprostowanych w stawie \u0142okciowym ko\u0144czynach g\u00f3rnych? Przynajmniej niekt\u00f3rzy z nas \u2013 d\u0142ugo. Specjalnie m\u0119cz\u0105ce to nie jest. Spr\u00f3bujmy teraz, ile wytrzymamy przy zgi\u0119tych. Ju\u017c na sam\u0105 my\u015bl czuj\u0119 napi\u0119cie w mi\u0119\u015bniach. Je\u015bli teraz popatrzymy na szkielet cz\u0142owieka, zobaczymy, \u017ce olecranon<\/i> jest znacznie mniejszy ni\u017c u ssak\u00f3w czworono\u017cnych (w tym pierwotnych naczelnych). Przy zgi\u0119tej ko\u0144czynie rzeczywi\u015bcie jeszcze troch\u0119 wystaje, ale przy prostowaniu ko\u0144czyny w stawie \u0142okciowym pi\u0119knie chowa si\u0119 w d\u00f3\u0142 wyrostka \u0142okciowego (fossa olecrani<\/i>) na tylnej stronie dalszego ko\u0144ca ko\u015bci ramiennej. Pasuje \u015bwietnie, sam kiedy\u015b sprawdza\u0142em, nie b\u0119d\u0105c jeszcze \u015bwiadomym, jakie to ma znaczenie. Ko\u015b\u0107 \u0142okciowa cz\u0142owieka nie nadaje si\u0119, by na niej biega\u0107. Ko\u015b\u0107 ta nadaje si\u0119, by na niej wisie\u0107.<\/p>\n

Jednak cz\u0142ekokszta\u0142tne po ziemi chodz\u0105 na knykciach (knuckles<\/i>, te wystaj\u0105ce kostki wierzchu d\u0142oni). Postawa wyprostowana i dwuno\u017cno\u015b\u0107 rozwin\u0119\u0142y si\u0119 tylko w linii cz\u0142owieka. Ale podstawy w postaci odpowiedniego l\u0119d\u017awiowego odcinka kr\u0119gos\u0142upa istnia\u0142y ju\u017c wcze\u015bniej. Wcze\u015bniejsza adaptacja (do wiszenia) naby\u0142a now\u0105 funkcj\u0119 (do dwuno\u017cno\u015bci) \u2013 powsta\u0142a egzaptacja, jak zjawisko takie nazwali kiedy\u015b Stephen Jay Gould i Elizabeth Vrba.<\/p>\n

Jaki z tego mora\u0142? Oczywi\u015bcie, \u017ce cz\u0142owiek by\u0142by zdrowszy i mniej by go bola\u0142o, gdyby jego kr\u0119gos\u0142up powsta\u0142 w inny spos\u00f3b. Ale ewolucja tak nie dzia\u0142a. Zachodzi drog\u0105 stopniowych przekszta\u0142ce\u0144 z tego, co ju\u017c wcze\u015bniej istnia\u0142o. Nie tworzy form doskona\u0142ych. Nie obchodzi jej b\u00f3l i cierpienie w\u0142asnych twor\u00f3w. I jak tu si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce udr\u0119czony b\u00f3lem kr\u0119gos\u0142upa cz\u0142owiek zamarzy czasem o jakich\u015b inteligentnych projektach?<\/p>\n

Marcin Nowak<\/strong>
\nilustracja: Wesaliusz, domena publiczna<\/em><\/p>\n

Bibliografia:<\/strong>
\n1. David R. Biegun: Prawdziwa Planeta Ma\u0142p. Nowa Historia cz\u0142owieka<\/i>. Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2017. ISBN 978-83-8123-000-1
\n2. Adam Bochenek, Micha\u0142 Reicher: Anatomia cz\u0142owieka<\/i>. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007. Tom I: Anatomia og\u00f3lna. Ko\u015bci. Stawy i wi\u0119zad\u0142a. Mi\u0119\u015bnie.<\/i> ISBN 987-83-200-3682-4
\n3. Stephen Jay Gould, Elisabeth S. Vrba: Exaptation\u2014a missing term in the science of form.<\/i> Paleobiology 8.1 (1982): 4-15.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

B\u00f3l kr\u0119gos\u0142upa. Ma\u0142o kto go nie zna. M\u00f3wi si\u0119 cz\u0119sto, \u017ce wynika z niew\u0142a\u015bciwego trybu \u017cycia, z\u0142ych nawyk\u00f3w, siedz\u0105cego trybu \u017cycia. Ale nie bola\u0142oby, gdyby nie specyficzna budowa ludzkiego kr\u0119gos\u0142upa, r\u00f3\u017cni\u0105cego si\u0119 od kr\u0119gos\u0142up\u00f3w wi\u0119kszo\u015bci kr\u0119gowc\u00f3w. Mianowicie jest on ustawiony pionowo, prosto do g\u00f3ry.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5720,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,2,204],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5714"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5714"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5714\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5718,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5714\/revisions\/5718"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5714"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5714"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5714"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}