{"id":5842,"date":"2017-12-12T00:49:31","date_gmt":"2017-12-11T23:49:31","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=5842"},"modified":"2017-12-12T08:22:21","modified_gmt":"2017-12-12T07:22:21","slug":"ryba-psuje-sie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2017\/12\/12\/ryba-psuje-sie\/","title":{"rendered":"Ryba psuje si\u0119"},"content":{"rendered":"

\"\"Niedawno zako\u0144czy\u0142o si\u0119 \u015bledztwo uniwersytetu w Uppsali wobec dwojga naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy opublikowali p\u00f3\u0142tora roku temu artyku\u0142 w „Science” dotycz\u0105cy wp\u0142ywu mikroplastik\u00f3w na larwy ryb. \u015aledztwo potwierdzi\u0142o wyniki wcze\u015bniejszego \u015bledztwa szwedzkiej komisji etycznej, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do wycofania artyku\u0142u w kwietniu tego roku. Autorzy sprzeniewierzyli si\u0119 zasadom rzetelno\u015bci naukowej.
\n
\nG\u0142\u00f3wna autorka, Oona M. L\u00f6nnstedt, jest adiunktem w Zak\u0142adzie Ekologii i Genetyki na tym uniwersytecie, a wsp\u00f3\u0142autor, Peter Ekl\u00f6v, jest szefem zespo\u0142u limnolog\u00f3w, a wi\u0119c i jej szefem.\u00a0L\u00f6nnstedt zajmuje si\u0119 ekologi\u0105 ryb i ma na koncie oko\u0142o dwudziestu publikacji w\u00a0ca\u0142kiem niez\u0142ych pismach. W „Science” opisa\u0142a wyniki swoich bada\u0144 nad larwami ryb, kt\u00f3re po zjedzeniu mikroplastik\u00f3w mia\u0142y mie\u0107 trudno\u015bci z unikaniem drapie\u017cnik\u00f3w.\u00a0Ekl\u00f6v w samym eksperymencie nie bra\u0142 udzia\u0142u, ale zosta\u0142 wsp\u00f3\u0142autorem artyku\u0142u.<\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie zaraz po publikacji pojawi\u0142y si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci. Ryby to kr\u0119gowce i badania na nich wymagaj\u0105 odpowiednich zg\u00f3d komisji bioetycznych, o kt\u00f3re – jak rozumiem – badaczka nie wyst\u0105pi\u0142a. To uchybienie formalne, kt\u00f3re mog\u0142oby nie mie\u0107 wp\u0142ywu na meritum, ale pojawi\u0142y si\u0119 doniesienia os\u00f3b, kt\u00f3re by\u0142y w o\u015brodku, w kt\u00f3rym mia\u0142y by\u0107 prowadzone badania. Ot\u00f3\u017c osoby te nie widzia\u0142y, \u017ceby\u00a0L\u00f6nnstedt prowadzi\u0142a tam sw\u00f3j eksperyment.<\/p>\n

Gdy komisje zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 do obojga autor\u00f3w po dane surowe, ci o\u015bwiadczyli, \u017ce skradziono im komputer, na kt\u00f3rym by\u0142y, i nie mo\u017cna ju\u017c ich odzyska\u0107. Te w\u0105tpliwo\u015bci wystarczy\u0142y komisji etycznej do zwr\u00f3cenia si\u0119 do redakcji „Science” z pro\u015bb\u0105 o wycofanie artyku\u0142u, a ta to zrobi\u0142a. Dalsze \u015bledztwo prowadzi\u0142 ju\u017c uniwersytet na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, a wnioski s\u0105 takie, \u017ce\u00a0L\u00f6nnstedt dane sfabrykowa\u0142a umy\u015blnie, a\u00a0Ekl\u00f6v przez zaniedbanie nie dopilnowa\u0142, aby badanie by\u0142o przeprowadzone rzetelnie.<\/p>\n

Tak dzia\u0142a nauka i weryfikacja bada\u0144. Ca\u0142kiem niedawno pisali\u015bmy o innym wycofanym artykule<\/a>.\u00a0Z punktu widzenia procedur naukowych nale\u017cy cieszy\u0107 si\u0119, \u017ce cho\u0107 przypadki nierzetelno\u015bci w nauce si\u0119 zdarzaj\u0105, to s\u0105 wykrywane i pi\u0119tnowane. To, \u017ce nie ka\u017cdy artyku\u0142 naukowy jest rzetelny, wiadomo – nauk\u0119 uprawiaj\u0105 ludzie jako zaw\u00f3d i w ka\u017cdej pracy zdarzaj\u0105 si\u0119 takie wpadki. Hydraulik czasem skr\u0119ci krzywo rury, dziennikarz czasem opisze zmy\u015blon\u0105 histori\u0119, kierowca autobusu czasem wymusi pierwsze\u0144stwo. Procedury s\u0105 od tego, \u017ceby to wykry\u0107 i naprawi\u0107, a w razie czego i ukara\u0107 sprawc\u0119. Ma to jednak i mniej optymistyczn\u0105 stron\u0119.<\/p>\n

Kiedy gdzie indziej napisa\u0142em: „Problem mikroplastik\u00f3w w \u015brodowisku istnieje naprawd\u0119. Nie trzeba by\u0142o fa\u0142szowa\u0107 bada\u0144, \u017ceby go nag\u0142o\u015bni\u0107, a tak si\u0119 niestety sta\u0142o”, od razu pojawi\u0142 si\u0119 komentarz: „Istnieje tak bardzo, \u017ce eksperymenty nie potwierdzi\u0142y jego istnienia i trzeba by\u0142o wyssa\u0107 z palca dowody jego istnienia”. Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b tylko czeka na tego typu potkni\u0119cia, \u017ceby podwa\u017cy\u0107 sygnalizowane przez naukowc\u00f3w problemy. Nawet osoba prowadz\u0105ca facebookowy fanpage\u00a0Komitetu Biologii \u015arodowiskowej i Ewolucyjnej PAN w swoim komentarzu do sprawy pomi\u0119dzy do\u015b\u0107 sensownymi tezami wplot\u0142a tak\u0105: „Ponadto przekonanie o szkodliwym wp\u0142ywie mikroplastiku na ryby b\u0119dzie jeszcze d\u0142ugo kr\u0105\u017cy\u0107 po internecie, tak jak kr\u0105\u017cy r\u00f3wnie fa\u0142szywa i wycofana z czasopisma praca Wakefielda o zwi\u0105zku mi\u0119dzy szczepieniami a autyzmem u dzieci”. Potem co prawda doda\u0142a: „To, \u017ce omawiana praca zosta\u0142a oparta na sfa\u0142szowanych danych, nie oznacza wcale, \u017ce mikroplastik jest bezpieczny dla \u015brodowiska, a tylko tyle, \u017ce autorzy nie dysponowali wystarczaj\u0105cymi danymi, aby wykaza\u0107 zagro\u017cenie lub jemu zaprzeczy\u0107”, ale zdanie sugeruj\u0105ce, \u017ce teza o tej\u017ce szkodliwo\u015bci jest r\u00f3wnie fa\u0142szywa jak teza o szczepionkach wywo\u0142uj\u0105cych autyzm, wycofa\u0142a dopiero po mojej uwadze.<\/p>\n

Tymczasem, inaczej ni\u017c z\u00a0afer\u0105 Wakefielda, teza o problemie, jaki stwarzaj\u0105 mikroplastiki, nie jest oparta na tym jednym wycofanym artykule. Mikroplastiki s\u0105 znajdowane w\u015br\u00f3d innych frakcji plastiku w wodach oceanicznych z dala od wybrze\u017ca od co najmniej pocz\u0105tku lat 70. Wtedy znaleziono je\u00a0w Morzu Sargassowym, a opisano to w\u0142a\u015bnie w „Science”<\/a>. W podobnym czasie stwierdzono eksperymentalnie, \u017ce drobne kawa\u0142ki plastiku s\u0105 przez zwierz\u0119ta planktonowe traktowane jak po\u017cywienie. W tym badaniu<\/a> chodzi\u0142o o to, \u017ce wid\u0142onogi z jednych gatunk\u00f3w po z\u0142apaniu takiej drobinki wypluwaj\u0105 j\u0105, a z innych gatunk\u00f3w po\u0142ykaj\u0105, a wi\u0119c o ekologi\u0119 behawioraln\u0105, a nie o samo zanieczyszczenie, ale pokaza\u0142o ono przy okazji naocznie, \u017ce wodne zwierz\u0119ta po\u0142ykaj\u0105 mikroplastiki. Nawet nieco wcze\u015bniej plastik znajdowano w \u017co\u0142\u0105dkach ptak\u00f3w morskich.<\/p>\n

Od tego czasu przeprowadzono setki, je\u015bli nie tysi\u0105ce eksperyment\u00f3w i obserwacji dotycz\u0105cych rozprzestrzeniania si\u0119 mikroplastik\u00f3w i ich spo\u017cywania przez zwierz\u0119ta. Mo\u017ce wi\u0119c mikroplastiki nie wp\u0142ywaj\u0105 na los narybku tak, jak sugerowa\u0142a dw\u00f3jka szwedzkich hydrobiolog\u00f3w (tak naprawd\u0119 tego nie wiemy, bo tego w ko\u0144cu nie zbadano), ale maj\u0105 inne udokumentowane skutki.<\/p>\n

To mikroplastiki wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 \u015br\u00f3doceaniczne wyspy \u015bmieci, kt\u00f3re na powierzchni s\u0105 widocznie dzi\u0119ki makroskopowym odpadom. Jednak w p\u0142ytszych miejscach oceanu to w\u0142a\u015bnie mikroplastiki s\u0105 roz\u0142o\u017cone na ca\u0142ej g\u0142\u0119boko\u015bci s\u0142upa wody\u00a0– a\u017c do dna. To one wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 nowe \u015brodowisko na Ziemi zwane plastisfer\u0105. Wa\u017cne jest te\u017c to, \u017ce plastiki, niezale\u017cnie od rozmiaru cz\u0105stek, nie tylko fizycznie zapychaj\u0105 przewody pokarmowe czy inne, ale s\u0105 te\u017c no\u015bnikami substancji toksycznych, kt\u00f3re wykazuj\u0105 du\u017ce powinowactwo chemiczne do polimer\u00f3w, a tak\u017ce s\u0105 pod\u0142o\u017cem dla przetrwalnych form bakterii, tak\u017ce chorobotw\u00f3rczych.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d badaczy problemu jest m.in. Tamara Galloway. Wraz z innymi autorami opublikowa\u0142a artyku\u0142y przegl\u0105dowe w pismach „Environmental Pollution”<\/a>,\u00a0„Marine Pollution Bulletin”<\/a>\u00a0oraz w nieco innym zakresie w „Nanotoxicology”<\/a>. Napisa\u0142a r\u00f3wnie\u017c odpowiedni rozdzia\u0142<\/a> w ksi\u0105\u017cce po\u015bwi\u0119conej za\u015bmieceniu w\u00f3d morskich wydanej w 2015 roku przez Springera. Jak wida\u0107 po datach – nie musia\u0142a na to czeka\u0107 do publikacji\u00a0L\u00f6nnstedt i\u00a0Ekl\u00f6va.<\/p>\n

Mikroplastiki (nie tylko zreszt\u0105 mikro-) s\u0105 ju\u017c nie tylko przedmiotem bada\u0144 naukowych, ale s\u0105 monitorowane w Unii Europejskiej na mocy ramowej dyrektywy ds. strategii morskiej, nie tylko w wodach morskich, ale w niekt\u00f3rych krajach te\u017c w rzekach uchodz\u0105cych do morza. By\u0107 mo\u017ce to ostatnie zostanie usankcjonowane w planowanej na 2019 rok nowelizacji ramowej dyrektywy wodnej. W\u0142a\u015bnie mam przed oczami \u015bwie\u017co wydrukowan\u0105 „Ocen\u0119 stanu \u015brodowiska polskich obszar\u00f3w morskich Ba\u0142tyku na podstawie danych monitoringowych z roku 2016 na tle dziesi\u0119ciolecie 2006-2015”. S\u0105 tam dane na temat \u015bmieci (raczej makroskopowych) na polskim wybrze\u017cu i tylko w jednym stanowisku na 15 badanych odpady plastikowe nie by\u0142y na pierwszym miejscu (w Gda\u0144sku by\u0142y na drugim, po odpadach drewnianych). Liczebnie najwi\u0119cej makroskopowych odpad\u00f3w zebrano w Mielnie (najmniej w Ko\u0142obrzegu i jednym ze stanowisk helskich). Nie s\u0105 jeszcze opublikowane najnowsze dane na temat plastik\u00f3w znajdowanych w \u017co\u0142\u0105dkach ryb, ale je widzia\u0142em. Widzia\u0142em te\u017c zdj\u0119cia, akurat makroplastik\u00f3w.<\/p>\n

W tym wszystkim jedno badanie, kt\u00f3rego autorzy sfabrykowali dane, bo temat wydawa\u0142 si\u0119 obiecuj\u0105cy wydawniczo, to naprawd\u0119 ma\u0142y piku\u015b. Zatem pog\u0142oski o zupe\u0142nej nieszkodliwo\u015bci mikroplastik\u00f3w dla zwierz\u0105t morskich, a co za tym idzie i dla jedz\u0105cych je ludzi, s\u0105 co najmniej przesadzone.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong>
\nfot. Soleincitta<\/a>,\u00a0licencja\u00a0CC BY-SA 4.0<\/a>\u00a0(orygina\u0142<\/a>)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niedawno zako\u0144czy\u0142o si\u0119 \u015bledztwo uniwersytetu w Uppsali wobec dwojga naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy opublikowali p\u00f3\u0142tora roku temu artyku\u0142 w „Science” dotycz\u0105cy wp\u0142ywu mikroplastik\u00f3w na larwy ryb. \u015aledztwo potwierdzi\u0142o wyniki wcze\u015bniejszego \u015bledztwa szwedzkiej komisji etycznej, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do wycofania artyku\u0142u w kwietniu tego roku. Autorzy sprzeniewierzyli si\u0119 zasadom rzetelno\u015bci naukowej.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5844,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,8,68,65],"tags":[72,261,83,136,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5842"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5842"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5842\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5850,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5842\/revisions\/5850"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5842"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5842"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}