{"id":592,"date":"2010-07-04T07:56:07","date_gmt":"2010-07-04T05:56:07","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=592"},"modified":"2018-07-25T21:00:57","modified_gmt":"2018-07-25T19:00:57","slug":"duze-i-male-tajemnice-wszy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/07\/04\/duze-i-male-tajemnice-wszy\/","title":{"rendered":"Du\u017ce i ma\u0142e tajemnice wszy"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Specjali\u015bci od genomiki ju\u017c zapewne wiedz\u0105, bo to \u015bledz\u0105, kt\u00f3re genomy zosta\u0142y w ca\u0142o\u015bci zsekwencjonowane i poznane. PNAS USA niedawno opublikowa\u0142 informacje zawarte w odczytanym od A do Z genomie wszy.<\/p>\n

<\/p>\n

Informacje te s\u0105 bardzo ciekawe g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce m\u00f3wi\u0105 nam sporo o wsp\u00f3lnej (cho\u0107 niechcianej) historii cz\u0142owieka i wszy ludzkiej. Wesz jest bardzo ma\u0142ych rozmiar\u00f3w owadem bezskrzyd\u0142ym paso\u017cytuj\u0105cym na r\u00f3\u017cnych gatunkach zwierz\u0105t i \u017cywi\u0105cym si\u0119 ich krwi\u0105.<\/p>\n

Paso\u017cytowanie przez miliony lat spowodowa\u0142o, \u017ce wszy maj\u0105 wiele uwstecznionych cech, np. malutkie oczy, zro\u015bni\u0119te segmenty cia\u0142a, skr\u00f3cone czu\u0142ki (anteny), s\u0105 te\u017c silnie sp\u0142aszczone, co pozwala im przywrze\u0107 do cia\u0142a \u017cywiciela. R\u00f3wnocze\u015bnie maj\u0105 doskonale rozwini\u0119te przystosowania do paso\u017cytniczego trybu \u017cycia na ciele swojej ofiary: k\u0142uj\u0105co-ss\u0105ce narz\u0105dy g\u0119bowe, niezwykle silne i chwytne odn\u00f3\u017ca i wspomniany ju\u017c uproszczony pokr\u00f3j cia\u0142a.<\/p>\n

O wszy wiemy wiele, gdy\u017c w przeciwie\u0144stwie do innych owad\u00f3w towarzyszy i przeszkadza nam od zarania dziej\u00f3w. Pomijaj\u0105c nieprzyjemne dla nas \u017cerowanie na naszym ciele wszy roznosz\u0105 gro\u017ane drobnoustroje powoduj\u0105ce choroby, np. riketsje wywo\u0142uj\u0105ce tyfus plamisty i r\u00f3\u017cnego rodzaju gor\u0105czki szczeg\u00f3lnie gro\u017ane w okresach wojen i niedostatk\u00f3w. Dlatego wszy kojarz\u0105 si\u0119 z plagami, bied\u0105, chorobami i zaniedbaniem. Gor\u0105czka okop\u00f3w wywo\u0142ana przez riketsje przenoszone w\u0142a\u015bnie przez wszy przyczyni\u0142a si\u0119 do kl\u0119ski Napoleona w Rosji.<\/p>\n

Genom wszy jest jednym z najmniejszych genom\u00f3w owadzich. Pozostaje to w zwi\u0105zku przyczynowym ze znaczn\u0105 redukcj\u0105 wielu jej cech, np. zmys\u0142u smaku, w\u0119chu, czy w og\u00f3le oddzia\u0142ywania ze \u015brodowiskiem.
\nNajbardziej ciekawa z praktycznego punku widzenia jest redukcja liczby enzym\u00f3w pozwalaj\u0105cych metabolizowa\u0107 truj\u0105ce substancje. G\u0142\u00f3wnie rozpoznanie tych enzym\u00f3w, kt\u00f3rych wszom brakuje pozwoli na zastosowanie szczeg\u00f3lnie wybiorczych i efektywnych \u015brodk\u00f3w chemicznych. Przemys\u0142 farmaceutyczny zaciera wi\u0119c r\u0119ce.<\/p>\n

Ale najwa\u017cniejsze z punktu widzenia nauki jest zapewne poznanie gen\u00f3w zaanga\u017cowanych w rozw\u00f3j wszy. Owady te bowiem przechodz\u0105 stopniowy rozw\u00f3j, przez kolejne wylinki, bez skomplikowanej transformacji jak np. motyle czy much\u00f3wki, gdzie imago wychodzi z poczwarki.<\/p>\n

Poznanie gen\u00f3w kontroluj\u0105cych taki spos\u00f3b rozwoju i r\u00f3wnie\u017c gen\u00f3w, kt\u00f3rych „brak” u wszy w stosunku do owad\u00f3w przechodz\u0105cych pe\u0142n\u0105 metamorfoz\u0119, da w przysz\u0142o\u015bci spor\u0105 wiedz\u0119 o mechanizmach rozwojowych.
\nZsekwencjonowanie genomu wszy prze\u0142o\u017cy si\u0119 wi\u0119c zapewne bardzo szybko nie tylko na spore korzy\u015bci materialne, ale i naukowe. Jednym z wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w publikacji w PNAS USA jest Craig Venter, kt\u00f3ry, jak wiadomo, potrafi doskonale wybra\u0107 obiekt swoich bada\u0144.<\/p>\n

Jacek Kubiak<\/strong><\/p>\n

Fot. kazim.giby<\/a>, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Specjali\u015bci od genomiki ju\u017c zapewne wiedz\u0105, bo to \u015bledz\u0105, kt\u00f3re genomy zosta\u0142y w ca\u0142o\u015bci zsekwencjonowane i poznane. PNAS USA niedawno opublikowa\u0142 informacje zawarte w odczytanym od A do Z genomie wszy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/592"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=592"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/592\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6228,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/592\/revisions\/6228"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}