{"id":6010,"date":"2018-04-02T07:37:59","date_gmt":"2018-04-02T05:37:59","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6010"},"modified":"2018-04-02T11:58:46","modified_gmt":"2018-04-02T09:58:46","slug":"animalkulizm-onan-i-roznica-miedzy-coitus-interruptus-a-amplexus-reservatus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2018\/04\/02\/animalkulizm-onan-i-roznica-miedzy-coitus-interruptus-a-amplexus-reservatus\/","title":{"rendered":"Animalkulizm, Onan i r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy coitus interruptus a amplexus reservatus"},"content":{"rendered":"

\"\"Znowu g\u0142o\u015bno o aborcji. Znowu trudno po\u015br\u00f3d przekrzykiwania si\u0119 us\u0142ysze\u0107 cokolwiek o sednie sprawy. Cho\u0107 jak si\u0119 pos\u0142ucha, poszuka, argumenty mo\u017cna znale\u017a\u0107 ciekawe. Kiedy\u015b s\u0142ysza\u0142em z grubsza taki: je\u015bli w trakcie po\u017caru m\u00f3g\u0142by\u015b wynie\u015b\u0107 100 tys. zap\u0142odnionych kom\u00f3rek jajowych albo jedno dziecko, co by\u015b wybra\u0142?
\n
\nNiekt\u00f3rzy id\u0105 jeszcze dalej: maj\u0105c do wyboru uratowanie 100 tys. plemnik\u00f3w albo jednego dziecka, co by\u015b wybra\u0142? Argument dzia\u0142a troch\u0119 na zasadzie reductio ad absurdum<\/em>, wykazania mo\u017ce nie absurdalno\u015bci, ale nieprawdziwo\u015bci wniosku wynikaj\u0105cego z danej przes\u0142anki. Skoro jej przyj\u0119cie prowadzi do wniosku, kt\u00f3rego nie spos\u00f3b przyj\u0105\u0107, to i przes\u0142anki przyjmowa\u0107 nie nale\u017cy. Ale czy naprawd\u0119 pozostawiona odbiorcy argumentu do samodzielnego sformu\u0142owania konkluzja jest a\u017c tak niemo\u017cliwa? Dzisiaj przypisywanie jakichkolwiek praw plemnikom pachnie absurdem. Kiedy\u015b jednak by\u0142o inaczej.<\/p>\n

Na my\u015bl przychodzi w tym kontek\u015bcie zwykle biblijny Onan, ale to akurat nie jest najlepszy przyk\u0142ad. Jako\u015b przylgn\u0119\u0142a do niego \u0142atka osoby skazanej przez Boga na \u015bmier\u0107 za marnowanie nasienia. Tymczasem autorowi Ksi\u0119gi Rodzaju chodzi\u0142o najprawdopodobniej o co\u015b zupe\u0142nie innego. Ot\u00f3\u017c Onan rzeczywi\u015bcie marnowa\u0142 nasienie, ale chodzi o to, \u017ce wedle obowi\u0105zuj\u0105cego prawa nie w\u0142asne.<\/p>\n

W staro\u017cytno\u015bci przyk\u0142adano du\u017c\u0105 wag\u0119 do pami\u0119ci o cz\u0142owieku. Mawiano, \u017ce cz\u0142owiek \u017cyje tak d\u0142ugo jak pami\u0119\u0107 o nim. Piramidy egipskie mia\u0142y nie tylko zapewni\u0107 nienaruszalno\u015b\u0107 cia\u0142a, kt\u00f3rego przetrwanie by\u0142o warunkiem koniecznym \u017cycia pozagrobowego (i st\u0105d mumifikacje), ale te\u017c by\u0142y gwarantem pami\u0119ci o w\u0142adcy w\u015br\u00f3d potomnych. Nie ka\u017cdego by\u0142o oczywi\u015bcie sta\u0107 na takie upami\u0119tnienie i dlatego pami\u0119\u0107 zachowywali najcz\u0119\u015bciej potomkowie. To oni mieli za zadanie pami\u0119ta\u0107 imiona przodk\u00f3w.<\/p>\n

W Biblii bardzo cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 rodowody wywodz\u0105ce poszczeg\u00f3lnych bohater\u00f3w nawet od Adama i Ewy. Dzieci oznacza\u0142y b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, bezdzietno\u015b\u0107 \u2013 przekle\u0144stwo (do tej pory mawiaj\u0105 w Indiach: „Oby\u015b by\u0142a matk\u0105 tysi\u0105ca syn\u00f3w”). Je\u015bli wi\u0119c kto\u015b nie dochowa\u0142 si\u0119 potomka, kto mia\u0142 za zadanie zagwarantowa\u0107 jego pami\u0119\u0107? Takie przypadki chroni\u0142o prawo lewiratu. Ot\u00f3\u017c w przypadku bezpotomnej \u015bmierci starszego brata m\u0142odszy brat by\u0142 obowi\u0105zany wzi\u0105\u0107 jego \u017con\u0119 i sp\u0142odzi\u0107 mu syna. Pierwszy syn z tego zwi\u0105zku by\u0142 prawnie uznawany za syna zmar\u0142ego bezpotomnie starszego brata. I oczywi\u015bcie trzeba by\u0142o wychowywa\u0107 go, \u0142o\u017cy\u0107 na niego. Je\u015bliby kto nie zgodzi\u0142 si\u0119 wzi\u0105\u0107 wdowy za \u017con\u0119, winna ona splun\u0105\u0107 mu w twarz i zdj\u0105\u0107 mu z nogi sanda\u0142. Oznacza\u0142o to ha\u0144b\u0119 na ca\u0142\u0105 okolic\u0119 \u2013 jego dom mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 znany w Izraelu jako dom tego, kt\u00f3remu zzuto sanda\u0142.<\/p>\n

Starszy brat Onana zmar\u0142 bezpotomnie. Onan wzi\u0105\u0142 wi\u0119c za \u017con\u0119 wdow\u0119 imieniem Tamar, jednak nie chcia\u0142 sp\u0142odzi\u0107 z ni\u0105 dziecka, kt\u00f3re by\u0142oby formalnie nie jego. Stosowa\u0142 wi\u0119c stosunek przerywany \u2013 coitus interruptus<\/em> \u2013 wylewaj\u0105c nasienie na ziemi\u0119. Tylko \u017ce mia\u0142 on obowi\u0105zek nasieniem tym sp\u0142odzi\u0107 syna swemu bratu, nie m\u00f3g\u0142 nim dowolnie dysponowa\u0107. \u0141ami\u0105c prawo lewiratu, skazywa\u0142 jakby na \u015bmier\u0107 pami\u0119\u0107 brata. Co wi\u0119cej, skoro wzi\u0105\u0142 kobiet\u0119 za \u017con\u0119, najm\u0142odszy z braci i inni m\u0119\u017cczy\u017ani z rodziny r\u00f3wnie\u017c nie mogli dope\u0142ni\u0107 wzgl\u0119dem niej prawa. Dlatego spotka\u0142a go \u015bmier\u0107, nie tylko za marnowanie spermy.<\/p>\n

Pogl\u0105dy rozwija\u0142y si\u0119 dalej. I w \u015bredniowieczu rzeczywi\u015bcie uznawano coitus interruptus<\/em> za przest\u0119pstwo gorsze od kazirodztwa. Je\u015bli bowiem uznamy, \u017ce m\u0119\u017cczyzna jest dawc\u0105 \u017cycia, \u017ce zasiewa \u017cycie w ciele kobiety, kt\u00f3ra jest bierna, przyjmuje je, stanowi co\u015b w rodzaju \u017cyznej gleby, to marnowanie tego\u017c \u017cycia, a wi\u0119c \u017cyciodajnego nasienia, jest zbrodni\u0105, przest\u0119pstwem na szkod\u0119 tych, kt\u00f3rzy mieliby si\u0119 z tego nasienia urodzi\u0107.<\/p>\n

Powszechnie zaliczano wi\u0119c stosunek przerywany do najci\u0119\u017cszych grzech\u00f3w. W przypadku kazirodczego stosunku dopochwowego nasienie trafia\u0142o tam, gdzie powinno, a wi\u0119c si\u0119 nie marnowa\u0142o. Powie kto\u015b, \u017ce trudno m\u00f3wi\u0107 o zaszkodzeniu komu\u015b, kogo nie ma? Niby preegzystencj\u0119 dusz, o kt\u00f3rej pisa\u0142 Orygenes, odrzucono, ale o potencjalno\u015bci i dzisiaj si\u0119 s\u0142yszy. \u017be z bytu nie wynika powinno\u015b\u0107? To stwierdzi dopiero Hume w swoim czasie. \u017be to wszystko brzmi absurdalnie? I dzisiaj s\u0142yszy si\u0119 o rakotw\u00f3rczym dzia\u0142aniu \u015brodk\u00f3w zabezpieczaj\u0105cych kobiet\u0119 przed chroni\u0105cym j\u0105 rzekomo kontaktem z nasieniem.<\/p>\n

Co bardziej liberalni teologowie dopuszczali natomiast sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej m\u0119\u017cczyzna stosuje stosunek wstrzymywany, czyli amplexus reservatus<\/em>. W ko\u0144cu nasienie pozostaje tam, gdzie jest mu przeznaczone miejsce. Nie marnuje si\u0119 (o pollucjach jako\u015b si\u0119 nie s\u0142ysza\u0142o, czy\u017cby nikt si\u0119 nie przyznawa\u0142?). Inni twierdzili, \u017ce jednak z uwagi na naturaln\u0105 funkcj\u0119 aktu p\u0142ciowego, czyli sp\u0142odzenie potomka, i\u00a0amplexus reservatus<\/em> si\u0119 nie godzi.<\/p>\n

Gdy odkryto plemniki, wygl\u0105daj\u0105ce jak ma\u0142e, ruchliwe zwierz\u0105tka w nasieniu, animalcula<\/em>, w\u0142\u0105czono je w ten pogl\u0105d. Plemnik zawiera\u0107 mia\u0142 miniaturow\u0105 istot\u0119 ludzk\u0105, ju\u017c w pe\u0142ni ukszta\u0142towan\u0105, kt\u00f3r\u0105 dostarcza\u0142 do jaja kobiety, kt\u00f3re stanowi\u0142o znowu\u017c odpowiednie dla\u0144 \u015brodowisko rozwoju. To to samo co by\u0142o wcze\u015bniej, tylko dopasowane do nowych odkry\u0107. Pogl\u0105d taki nazwano animalkulizmem<\/strong>.<\/p>\n

Dzi\u015b wiadomo, \u017ce \u017caden miniaturowy cz\u0142owieczek w plemniku by si\u0119 nie zmie\u015bci\u0142. Ot\u00f3\u017c kiedy\u015b, dawno temu, wszystkie gamety by\u0142y takie same. Jednak ewolucja faworyzowa\u0142a te wi\u0119ksze \u2013 zawieraj\u0105ce wi\u0119cej substancji od\u017cywczych dla nowego organizmu. Gamety ros\u0142y i w ko\u0144cu zawiera\u0142y tyle substancji od\u017cywczych, \u017ce spokojnie zapasy pojedynczej wystarcza\u0142y do prawid\u0142owego rozwoju zarodka, nim nie zacz\u0105\u0142 je\u015b\u0107 samodzielnie. Jednak du\u017ca kom\u00f3rka to powolna kom\u00f3rka. A jako\u015b trzeba si\u0119 spotka\u0107, by stworzy\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 zygot\u0119…<\/p>\n

To teraz za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce pewien osobnik produkuje gamety ma\u0142e, sprawnie si\u0119 poruszaj\u0105ce. To one pierwsze znajd\u0105 gamety, z kt\u00f3rymi si\u0119 po\u0142\u0105cz\u0105. Dwie ma\u0142e nie b\u0119d\u0105 mia\u0142y wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci zapas\u00f3w, by wy\u017cywi\u0107 zarodek. Cz\u0119\u015b\u0107 trafi jenak na te przero\u015bni\u0119te i wnosz\u0105c niewielk\u0105 tylko ilo\u015b\u0107 substancji od\u017cywczych, osi\u0105gnie sukces. Zapewniaj\u0105c r\u00f3wnie\u017c du\u017cym gametom to, \u017ce nie musz\u0105c si\u0119 rusza\u0107 (b\u0119d\u0105 znalezione), b\u0119d\u0105 mog\u0142y rosn\u0105\u0107 jeszcze bardziej.<\/p>\n

Dob\u00f3r b\u0119dzie wi\u0119c faworyzowa\u0142 przesadnie du\u017ce, acz wolne gamety z jednej strony, a z drugiej ma\u0142e, szybkie, sprawnie poruszaj\u0105ce si\u0119. Powstan\u0105 makrogamety i mikrogamety. Pierwsze jako jedyne dostarczaj\u0105 materia\u0142y od\u017cywcze (i, na skutek pewnych aspekt\u00f3w mechanicznych, mitochondri\u00f3w), drugie maj\u0105 dowie\u015b\u0107 do tych pierwszych brakuj\u0105c\u0105 po\u0142ow\u0119 j\u0105drowego materia\u0142u genetycznego. Strategia na jako\u015b\u0107: upcha\u0107 wiele zapas\u00f3w do nielicznych kom\u00f3rek. Strategia na ilo\u015b\u0107: upcha\u0107 materia\u0142 genetyczny i tylko to, co zapewnia ruch, do jak najmniejszych, jak najruchliwszych, jak najliczniejszych, bo tanich kom\u00f3rek \u2013 \u017caden miniaturowy cz\u0142owieczek si\u0119 nie zmie\u015bci. W plemniku. W g\u0142owach dyskutuj\u0105cych o nim ludzi mie\u015bci si\u0119 jak wida\u0107 znacznie wi\u0119cej.<\/p>\n

Ilustracja:\u00a0Nicolas Hartsoeker,\u00a0Spermatozoon. Homunculus. W: Essay de dioptrique, 1694. Wikimedia Commons<\/a>, licencja\u00a0CC BY 4.0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Znowu trudno po\u015br\u00f3d przekrzykiwania si\u0119 us\u0142ysze\u0107 cokolwiek o sednie sprawy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6020,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,2,196,8,1,30,204],"tags":[294,250,295,17,238,38,239,296,19,178],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6010"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6010"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6010\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6019,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6010\/revisions\/6019"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6020"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}