{"id":6066,"date":"2018-05-06T16:48:32","date_gmt":"2018-05-06T14:48:32","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6066"},"modified":"2018-05-06T20:08:04","modified_gmt":"2018-05-06T18:08:04","slug":"jak-uklad-odpornosciowy-sam-holubi-bakterie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2018\/05\/06\/jak-uklad-odpornosciowy-sam-holubi-bakterie\/","title":{"rendered":"Jak uk\u0142ad odporno\u015bciowy sam ho\u0142ubi bakterie"},"content":{"rendered":"

\"\"O tym, \u017ce w ludzkich jelitach jest mikrobiom, odwiedzaj\u0105cy tego bloga raczej wiedz\u0105. Nie da si\u0119 przegl\u0105da\u0107 serwis\u00f3w popularnonaukowych i nie zauwa\u017cy\u0107 kolejnych doniesie\u0144 o jego roli. POLITYKA te\u017c o tym pisa\u0142a. Ja dot\u0105d tylko wspomnia\u0142em o zaskakuj\u0105cym mieszka\u0144cu<\/a>, a raczej mieszka\u0144cach krowich jelit, ewentualnie o mieszka\u0144cach jelit ludzkich, ale ju\u017c poza nimi<\/a>.<\/p>\n

Nawet je\u015bli kto\u015b zupe\u0142nie przypadkiem tu zajrza\u0142, a na co dzie\u0144 czyta co\u015b zgo\u0142a innego, to m\u00f3g\u0142 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce „Super Express” donosi: „Ale ODKRYCIE! To bakterie ka\u017c\u0105 nam si\u0119 OB\u017bERA\u0106!”, a „Fakt”: „Wi\u0119cej ni\u017c po\u0142owa twojego cia\u0142a nie jest cz\u0142owiekiem!”. To pierwsze mo\u017cna w Scientific American skonfrontowa\u0107 z artyku\u0142em „How Gut Bacteria Tell Their Hosts What to Eat”, tego drugiego nie, bo te obliczenia to ca\u0142kiem nowa sprawa.<\/p>\n

Nic dziwnego, \u017ce kwestie oko\u0142ojelitowe interesuj\u0105 tak\u017ce serwisy niespecjalnie kojarzone z nauk\u0105. Jelita i defekacja maj\u0105 sw\u00f3j wymiar tabu i potrzeb\u0119 tego tabu \u0142amania. A w ko\u0144cu „ostatecznie wszystko, co \u017cyje, ma w \u015brodku jak\u0105\u015b kiszk\u0119…<\/a>” Wstydliwe wydarzenie, kt\u00f3re przydarzy\u0142o si\u0119 kadetowi Bieglerowi z przyg\u00f3d wojaka Szwejka, a kt\u00f3re uzna\u0142 on za honorow\u0105 chorob\u0119 w imi\u0119 s\u0142u\u017cby wojennej dla Cesarza Pana, przesz\u0142o do historii literatury, a bli\u017aniacze sedesy nierozdzielone niczym w ubikacji olimpijskiej w Soczi przesz\u0142y do historii sportu.<\/span><\/p>\n

Nie ma si\u0119 te\u017c co dziwi\u0107, \u017ce kwestie zwi\u0105zane z przeczyszczeniem by\u0142y wa\u017cne w dawnej medycynie przyk\u0142adaj\u0105cej wag\u0119 do rzekomej r\u00f3wnowagi p\u0142yn\u00f3w ustrojowych, a gdy ta odesz\u0142a do kronik nauki – w medycynie alternatywnej. Ludzie s\u0105 przekonywani, \u017ce ich problemy to wynik z\u0142og\u00f3w w jelitach, kt\u00f3rych trzeba si\u0119 pozby\u0107 g\u0142od\u00f3wk\u0105 i hydrokolonoterapi\u0105, czyli po prostu lewatyw\u0105. Albo i nie tylko lewatyw\u0105 po prostu przeczyszczaj\u0105c\u0105 – s\u0105 specjalne lewatywy, np. z kawy, kt\u00f3re maj\u0105 rzekomo magiczn\u0105 moc.<\/p>\n

Z drugiej strony trzeba przyzna\u0107, \u017ce medycyna nie zawsze sobie radzi z problemami jelitowymi. Czasem po bezskutecznych pr\u00f3bach przypisania znanej choroby enterologicznej (a troch\u0119 ich jest) ko\u0144czy si\u0119 na wytrychu „zesp\u00f3\u0142 jelita dra\u017cliwego”. Ca\u0142kiem niedawno okaza\u0142o si\u0119, \u017ce niekt\u00f3re z d\u0142ugotrwa\u0142ych problem\u00f3w gastrycznych mog\u0105 wynika\u0107 z nadmiernego namno\u017cenia jednego z mieszka\u0144c\u00f3w jelit, laseczki Clostridium difficile<\/em>. Laseczki, zgodnie z polsk\u0105 nomenklatur\u0105, to bakterie pa\u0142eczkowate wytwarzaj\u0105ce przetrwalniki (w innych j\u0119zykach, z tego, co wiem, cho\u0107 nie wnika\u0142em nazbyt g\u0142\u0119boko, nie ma rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy laseczkami a pa\u0142eczkami).<\/p>\n

Zatem nawet po skutecznej antybiotykoterapii po paru(nastu) dniach mog\u0105 na nowo si\u0119 pojawi\u0107 w tym samym jelicie. Zdarza si\u0119, \u017ce daj\u0105 ledwo zauwa\u017calne efekty, takie jak niekt\u00f3rzy maj\u0105 po zjedzeniu bia\u0142ego sera od innego producenta ni\u017c zwykle, a pozosta\u0142e bakterie mikrobiomu je w ko\u0144cu zdominuj\u0105. Ale zdarza si\u0119, \u017ce powoduj\u0105 tak silne zapalenie, \u017ce ko\u0144czy si\u0119 \u015bmierci\u0105. Na dodatek ostatnio pojawi\u0142y si\u0119 szczepy oporne na typowe antybiotyki. Czasem jedynym sposobem na ich trwa\u0142e pozbycie si\u0119 z jelita jest przeszczep mikrobiomu (zwany te\u017c po prostu przeszczepem ka\u0142u) od dawcy z prawid\u0142owym sk\u0142adem.<\/p>\n

Ze wzgl\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re opisa\u0142em, procedura powy\u017csza budzi r\u00f3\u017cne emocje, a jest na tyle \u015bwie\u017ca, \u017ce jeszcze s\u0142abo ugruntowana w medycynie akademickiej. W sumie gdyby te wszystkie krzykliwe nag\u0142\u00f3wki mia\u0142y racj\u0119, taki przeszczep nie tylko eliminuje rzekomob\u0142oniaste zapalenie jelit i biegunki, ale zmienia podatno\u015b\u0107 nosiciela na oty\u0142o\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cne inne choroby. Sk\u0142ad mikrobiomu podejrzewa si\u0119 o wp\u0142yw na niemal wszystko, \u0142\u0105cznie z autyzmem, chorob\u0105 Parkinsona i w og\u00f3le umys\u0142em. Nawet jest ksi\u0105\u017cka por\u00f3wnuj\u0105ca jelita do m\u00f3zgu (podobno naci\u0105gana).<\/p>\n

Jak ju\u017c jestem przy por\u00f3wnaniach, to mikrobiom por\u00f3wnuje si\u0119 do odcisk\u00f3w palc\u00f3w. Ka\u017cdy ma podobno unikatowy. Z drugiej jednak strony przecie\u017c sk\u0142ad mikrobiomu jest do\u015b\u0107 zmienny. Wspomniane wy\u017cej problemy z\u00a0Clostridium difficile<\/em> bior\u0105 si\u0119 np. po antybiotykoterapii. Ka\u017cde przyj\u0119cie antybiotyk\u00f3w robi w mikrobiomie hekatomb\u0119 (a co z jedzeniem np. czosnku?). Jednak mimo wszystko niekt\u00f3re gatunki i szczepy bakterii w danym jelicie osiedlaj\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 trwale.<\/p>\n

I to w\u0142a\u015bciwie mia\u0142 by\u0107 g\u0142\u00f3wny temat wpisu – ka\u017cda powy\u017csza wzmianka mog\u0142aby przecie\u017c tematem du\u017cego tekstu. Bakteri\u0105, kt\u00f3ra zwykle wyst\u0119puje w prawid\u0142owym mikrobiomie cz\u0142owieka czy myszy, jest np. Bacteroides fragilis<\/em>. Nie tylko jest nieszkodliwym komensalem, ale wygl\u0105da na to, \u017ce jej obecno\u015b\u0107 zmniejsza podatno\u015b\u0107 mysiego gospodarza na stan zapalny jelita, a nawet na stwardnienie rozsiane. (Z drugiej strony w niekt\u00f3rych przypadkach samo mo\u017ce powodowa\u0107 chorob\u0119). Naukowc\u00f3w frapowa\u0142o, jak to jest, \u017ce gdy u danego osobnika osiedli si\u0119 dany szczep tego gatunku, p\u00f3\u017aniej ju\u017c zwykle jest i jest, i inne szczepy go nie zast\u0119puj\u0105.<\/p>\n

Kluczowe jest to, \u017ce pa\u0142eczka ta wytwarza otoczk\u0119 wielocukrow\u0105 u\u0142atwiaj\u0105c\u0105 osadzenie si\u0119 w \u015bluzie wy\u015bcie\u0142aj\u0105cym jelito. Je\u017celi pozbawi\u0107 j\u0105 zdolno\u015bci jej wytwarzania, kr\u0105\u017cy sobie w tre\u015bci pokarmowej i jest wydalana. Kto\u015b zaznajomiony z mikrobiologi\u0105 lekarsk\u0105 albo immunologi\u0105 mo\u017ce mie\u0107 skojarzenie: otoczka bakteryjna – antygen – przeciwcia\u0142a. S\u0142usznie, podobnie jak w przypadku bakterii chorobotw\u00f3rczych wielocukry z otoczki Bacteroides fragilis<\/em> s\u0105 rozpoznawane przez przeciwcia\u0142a, konkretnie immunoglobulin\u0119 A (IgA).<\/p>\n

IgA jest cz\u0119sto spotykana w tkance nab\u0142onkowej i jej okolicach. Zasadniczo immunoglobuliny, jak to przeciwcia\u0142a, pomagaj\u0105 leukocytom zwalcza\u0107 patogeny. Utrudniaj\u0105 te\u017c bakteriom przyleganie do b\u0142on \u015bluzowych. To bardzo przydatna dla organizmu funkcja, je\u017celi chce si\u0119 pozby\u0107 niechcianych bakterii. Ale jak napisa\u0142em wy\u017cej, Bacteroides fragilis<\/em> zwykle jest chcianym go\u015bciem. W\u0142a\u015bnie (publikacja z 3 maja 2018 roku) odkryto, \u017ce to przy\u0142\u0105czenie si\u0119 IgA do jej otoczki sprawia, \u017ce \u0142atwiej jej skolonizowa\u0107 nab\u0142onek. Gdy z kolei myszy pozbawi\u0107 zdolno\u015bci wytwarzania IgA, po\u017c\u0105danym bakteriom trudniej zasiedli\u0107 trwale \u015bluz\u00f3wk\u0119 jelita.<\/p>\n

Ewolucja rzadko wynajduje co\u015b zupe\u0142nie nowego. Zwykle wykorzystuje niewielkie modyfikacje tego, co ju\u017c jest. Najwyra\u017aniej mechanizm, kt\u00f3ry zwykle u ssak\u00f3w prowadzi do zwalczania chorobotw\u00f3rczych drobnoustroj\u00f3w, tu zosta\u0142 wykorzystany do czego\u015b przeciwnego – u\u0142atwienia po\u017cytecznym drobnoustrojom kolonizacji. Nie jestem zbyt wyrywny w og\u0142aszaniu rewolucyjnych odkry\u0107 (a ju\u017c nie raz widzia\u0142em sensacyjne nag\u0142\u00f3wki, jak cho\u0107by kiedy\u015b<\/a>), ale chyba jest to do\u015b\u0107 sensacyjne odkrycie nieoczekiwanej dot\u0105d roli uk\u0142adu odporno\u015bciowego.<\/p>\n

fot. V.R. Dowell, Jr., domena publiczna (Public Health Image Library<\/a><\/span><\/em>)<\/p>\n