{"id":61,"date":"2007-04-12T13:08:43","date_gmt":"2007-04-12T11:08:43","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=61"},"modified":"2013-02-14T10:53:03","modified_gmt":"2013-02-14T09:53:03","slug":"my-dzieci-noosfery","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2007\/04\/12\/my-dzieci-noosfery\/","title":{"rendered":"My, dzieci noosfery"},"content":{"rendered":"

\"teilhard-ne_1.jpg\"Pierre Teilhard de Chardin by\u0142 prawdziwym prorokiem globalizacji.
\n<\/strong>
\nJacek w swoim ostatnim wpisie<\/a> przypomnia\u0142 o przypadaj\u0105cej 10 kwietnia trzeciej rocznicy \u015bmierci Jacka Kaczmarskiego. Tego samego dnia przypad\u0142a te\u017c pi\u0119\u0107dziesi\u0105ta druga rocznica \u015bmierci francuskiego my\u015bliciela Pierre’a Teilharda de Chardina. Musz\u0119 tu o nim wspomnie\u0107, poniewa\u017c przez kilka lat by\u0142 on g\u0142\u00f3wnym bohaterem mojej dzia\u0142alno\u015bci naukowej.<\/p>\n

Mo\u017ce par\u0119 s\u0142\u00f3w o kolejach jego \u017cycia, \u017ceby nie by\u0142 postaci\u0105 zupe\u0142nie anonimow\u0105. Urodzi\u0142 si\u0119 1 maja 1881. Uczy\u0142 si\u0119 w kolegium prowadzonym przez jezuit\u00f3w, a w wieku 18 lat wst\u0105pi\u0142 do nowicjatu tego zakonu. Studiowa\u0142 filozofi\u0119, teologi\u0119, chemi\u0119, fizyk\u0119, geologi\u0119 i paleontologi\u0119. W 1911 roku otrzyma\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. W tym samym roku podj\u0105\u0142 badania naukowe jako geolog i paleontolog. W latach 1915-19 uczestniczy\u0142 w I wojnie \u015bwiatowej jako \u017co\u0142nierz-sanitariusz. Bra\u0142 udzia\u0142 w walkach pod Verdun i nad Marn\u0105. Po wojnie w roku 1922 obroni\u0142 doktorat na temat ssak\u00f3w eocenu, za\u015b w latach 1920-26 wyk\u0142ada\u0142 geologi\u0119 w Instytucie Katolickim w Pary\u017cu.<\/p>\n


\nOd roku 1923 Teilhard wielokrotnie wyje\u017cd\u017ca\u0142 do Chin na badania paleontologiczne. Zas\u0142yn\u0105\u0142 mi\u0119dzy innymi jako wsp\u00f3\u0142odkrywca cz\u0142owieka peki\u0144skiego (sinanthropusa). Od tego czasu mia\u0142 te\u017c coraz wi\u0119ksze problemy z cenzur\u0105 ko\u015bcieln\u0105. W swojej pracy nie ogranicza\u0142 si\u0119 do kwestii tylko naukowych, ale w do\u015b\u0107 \u015bmia\u0142y spos\u00f3b pr\u00f3bowa\u0142 po\u0142\u0105czy\u0107 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 wizj\u0119 rzeczywisto\u015bci z ewolucjonizmem. W owym czasie Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki by\u0142 zupe\u0142nie nieprzygotowany na takie podej\u015bcie. W przypadku konfliktu mi\u0119dzy prawd\u0105 religijn\u0105 a prawd\u0105 naukow\u0105 pierwsze\u0144stwo dawano tej pierwszej. Przekaz biblijny rozumiano dos\u0142ownie – stworzenie dokona\u0142o si\u0119 od razu, gatunek ludzki powsta\u0142 z jednej pary rodzic\u00f3w itp. Rodzi\u0142o to konflikt z tym, co na ten temat m\u00f3wi\u0142a nauka. Cz\u0119\u015b\u0107 dogmat\u00f3w nale\u017ca\u0142o podda\u0107 reinterpretacji, b\u0105d\u017a te\u017c nale\u017ca\u0142o podda\u0107 przebudowie relacj\u0119 mi\u0119dzy teologi\u0105 a naukami przyrodniczymi. Kwestia by\u0142a mocno dra\u017cliwa i niewygodna dla Ko\u015bcio\u0142a, a w \u015brodku spor\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 Teilhard.<\/p>\n

Wskutek jego wypowiedzi na temat grzechu pierworodnego, koliduj\u0105cych z \u00f3wczesnym nauczaniem Ko\u015bcio\u0142a, zacz\u0119\u0142y ci\u0105\u017cy\u0107 na nim podejrzenia o nieprawomy\u015blno\u015b\u0107. Z ko\u0144cem roku 1926 zosta\u0142 usuni\u0119ty z Instytutu Katolickiego, a w\u0142adze zakonne poleci\u0142y mu ograniczy\u0107 si\u0119 do prac czysto naukowych oraz zasugerowa\u0142y opuszczenie Pary\u017ca. Kolejne jego prace traktuj\u0105ce o kwestiach filozoficzno-teologicznych z pozycji ewolucjonistycznych nie uzyskiwa\u0142y akceptacji w\u0142adz ko\u015bcielnych i zosta\u0142y odrzucone. W 1933 roku Teilhard otrzyma\u0142 zakaz wykonywania jakichkolwiek funkcji w Pary\u017cu. W 1947 sugerowano mu zaprzestanie publikowania jakichkolwiek prac filozoficznych. W 1948 zakazano mu obj\u0119cia katedry w College de France. Jego pisma kr\u0105\u017cy\u0142y w formie powielonej, a wydane zosta\u0142y dopiero po jego \u015bmierci. \u017badnej ze swoich tez, pomimo nacisk\u00f3w ze strony w\u0142adz ko\u015bcielnych, nie odwo\u0142a\u0142.<\/p>\n

Pod koniec swego \u017cycia by\u0142 znan\u0105 osobisto\u015bci\u0105. W roku 1954 powr\u00f3ci\u0142 do Pary\u017ca, z zamiarem zamieszkania w nim na sta\u0142e. Jednak prze\u0142o\u017ceni zmusili go do opuszczenia miasta. Wyjecha\u0142 do Nowego Jorku, gdzie zmar\u0142 nagle wskutek p\u0119kni\u0119cia arterii wie\u0144cowej w Wielkanoc 10 kwietnia 1955 roku, w wieku 75 lat.<\/p>\n

Jednym z element\u00f3w jego spu\u015bcizny, kt\u00f3re na trwa\u0142e wesz\u0142o do s\u0142ownictwo filozoficznego, jest poj\u0119cie noosfery. Chc\u0105c odda\u0107 swoje do\u015bwiadczenie istnienia jakiego\u015b ponadindywidualnego \u015bwiata kultury, kt\u00f3re przez poszczeg\u00f3lne jednostki, nawet genialne, jest nieogarniony, wymy\u015bli\u0142 s\u0142owo „noosfera”. Utworzy\u0142 je analogicznie do s\u0142owa „biosfera”. Greckie nous znaczy tyle, co rozum, umys\u0142, duch. Noosfera mia\u0142a by\u0107 sfer\u0105 my\u015bli wytworzonej kolektywnie przez jednostki, spo\u0142ecze\u0144stwa, narody, rasy i kr\u0119gi kulturowe; to sfera wok\u00f3\u0142ziemskiej \u015bwiadomo\u015bci tworzonej przez wszystkie pokolenia ludzkie; to nieutrwalony oraz utrwalony w r\u00f3\u017cnych formach przekaz kulturowy w skali og\u00f3lnoludzkiej.<\/p>\n

Cz\u0142owiek jest istot\u0105 spo\u0142eczn\u0105, czego efektem jest \u015bwiat szeroko poj\u0119tej kultury. Noosfera mia\u0142a oznacza\u0107 istnienie systemu idei niezale\u017cnych od indywidualnego cz\u0142owieka, zawieraj\u0105cego w sobie ponadczasowe rezultaty ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci. To dziedzictwo kulturowe, kt\u00f3re ulega stopniowej kumulacji i wzbogaceniu. Zawiera ono i prawdy, i fa\u0142sze. Jest ono wzgl\u0119dnie autonomiczne, a znaczna jego cz\u0119\u015b\u0107 to niezaplanowane wytwory ludzkich dzia\u0142a\u0144. Noosfera ma swoj\u0105 histori\u0119 i obejmuje wszelkie wytwory ludzkiego intelektu i wyobra\u017ani, narz\u0119dzia, instytucje spo\u0142eczne, warto\u015bci etyczne oraz dzie\u0142a sztuki. S\u0142owem, wszystkie ponadindywidualne dokonania cz\u0142owieka.<\/p>\n

W gruncie rzeczy Teilhard tworzy to poj\u0119cie po to, by opisa\u0107 przeczuwane przez niego ju\u017c w latach dwudziestych ubieg\u0142ego wieku procesy globalizacyjne. Wyprzedza w tym wzgl\u0119dzie Marshalla McLuhana i wszystkich prorok\u00f3w globalizacji o co najmniej 30-40 lat. Jego koncepcja ma charakter mocno postulatywny – pisze jak powinny wygl\u0105da\u0107 te procesy z punktu widzenia etycznego czy duchowego. St\u0105d te\u017c wiele w\u0105tpliwo\u015bci nad jego wizj\u0105, poniewa\u017c w rzeczywisto\u015bci procesy te przebiegaj\u0105 zupe\u0142nie inaczej.<\/p>\n

Ale trzeba mu przyzna\u0107 jedno. Noosfera oznacza \u015bwiat nie jakiej\u015b konkretnej, partykularnej kultury, ale zbiorowe dziedzictwo ludzko\u015bci. Chodzi o to, \u017ce poszczeg\u00f3lne idee, koncepcje, \u015bwiatopogl\u0105dy itp. nie maj\u0105 charakteru lokalnego, ale globalny – istniej\u0105 i funkcjonuj\u0105 w r\u00f3\u017cnych cywilizacjach, nie s\u0105 wi\u0119c przypisane do jakiej\u015b konkretnej kultury. Ponad tym, co lokalne powstaje co\u015b, co jest wsp\u00f3lne wszystkim ludziom, lub co mo\u017ce stanowi\u0107 wsp\u00f3lne pod\u0142o\u017ce wszystkich cywilizacji i wszystkich kultur. Teilhard k\u0142adzie nacisk na to, co \u0142\u0105czy ludzi, a nie na to, co ich dzieli. Jest w tej mierze bardzo optymistyczny. I to jest pi\u0119kne w jego pisarstwie.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. <\/em>Lee Jordan<\/strong><\/a> \/ Flickr (CC BY SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pierre Teilhard de Chardin by\u0142 prawdziwym prorokiem globalizacji. Jacek w swoim ostatnim wpisie przypomnia\u0142 o przypadaj\u0105cej 10 kwietnia trzeciej rocznicy \u015bmierci Jacka Kaczmarskiego. Tego samego dnia przypad\u0142a te\u017c pi\u0119\u0107dziesi\u0105ta druga rocznica \u015bmierci francuskiego my\u015bliciela Pierre’a Teilharda de Chardina. Musz\u0119 tu o nim wspomnie\u0107, poniewa\u017c przez kilka lat by\u0142 on g\u0142\u00f3wnym bohaterem mojej dzia\u0142alno\u015bci naukowej. Mo\u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=61"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2376,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61\/revisions\/2376"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=61"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=61"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=61"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}