{"id":6135,"date":"2018-06-15T15:51:09","date_gmt":"2018-06-15T13:51:09","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6135"},"modified":"2018-06-19T08:41:33","modified_gmt":"2018-06-19T06:41:33","slug":"swieza-krew","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2018\/06\/15\/swieza-krew\/","title":{"rendered":"\u015awie\u017ca krew"},"content":{"rendered":"

\"\"Kom\u00f3rki szpiku, z kt\u00f3rych powstaj\u0105 krwinki, s\u0105 wra\u017cliwe na promieniowanie. To nie jest wiedza szczeg\u00f3lnie specjalistyczna. Wystawienie na promieniowanie spowodowa\u0142o chocia\u017cby niedokrwisto\u015b\u0107 aplastyczn\u0105 u Marii Sk\u0142odowskiej-Curie. Na szcz\u0119\u015bcie dla wi\u0119kszo\u015bci ludzi promieniowanie nie dociera do szpiku w ilo\u015bciach powoduj\u0105cych chorob\u0119 popromienn\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przecie\u017c zatrzymuje si\u0119 na sk\u00f3rze.
\n
\nPowstawanie kom\u00f3rek krwi w szpiku nie jest jedynym rozwi\u0105zaniem spotykanym u kr\u0119gowc\u00f3w. Chocia\u017cby u ryb kostnoszkieletowych, kt\u00f3re te\u017c maj\u0105 ko\u015bci – jak sama nazwa wskazuje, uk\u0142ad krwiotw\u00f3rczy znajduje si\u0119 w nerkach. Ma to swoje konsekwencje tak\u017ce dla badaczy – \u0142atwiej si\u0119 dosta\u0107 do nerek ni\u017c wn\u0119trza ko\u015bci.<\/p>\n

Jaki\u015b czas temu niemiecki (cho\u0107 pracuj\u0105cy g\u0142\u00f3wnie na Harvardzie) onkolog Friedrich Kapp chcia\u0142 w zwi\u0105zku ze swoimi badaniami obejrze\u0107 kom\u00f3rki macierzyste krwinek u danio pr\u0119gowanego, ryby b\u0119d\u0105cej jednym z gatunk\u00f3w modelowych dla bada\u0144 nad kr\u0119gowcami. Z pewnego punktu widzenia danio pr\u0119gowany jest niez\u0142ym przybli\u017ceniem cz\u0142owieka i rozwi\u0105zania podejrzane u niego albo na nim przetestowane mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 dostosowywa\u0107 do ludzkiej medycyny. W\u0142o\u017cy\u0142 odpowiedni obiekt pod mikroskop, ale niestety, obraz go rozczarowa\u0142. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce krwiotw\u00f3rcze kom\u00f3rki s\u0105 przykryte parasolowat\u0105 warstw\u0105 melanocyt\u00f3w.<\/p>\n

Melanocyty wyst\u0119puj\u0105 te\u017c u ludzi i s\u0105 odpowiedzialne za opalanie. Ale efekt estetyczny jest tylko efektem ubocznym – pierwotnym celem opalenizny jest filtrowanie promieniowania ultrafioletowego. W zwi\u0105zku z tym Kapp doszed\u0142 do wniosku, \u017ce prawdopodobnie o to samo chodzi w przypadku nerek danio. Zdroworozs\u0105dkowy wniosek to jedno, a dowody – to drugie. Po wystawieniu danio na promieniowanie ultrafioletowe normalne osobniki zachowa\u0142y normalne parametry, podczas gdy mutanty, u kt\u00f3rych brak melanocyt\u00f3w, dosta\u0142y niedokrwisto\u015bci. Poniewa\u017c parasol melanocyt\u00f3w u normalnych osobnik\u00f3w (tradycyjnie w genetyce okre\u015bla\u0142o si\u0119 takie osobniki jako typ dziki) naprawd\u0119 ma kszta\u0142t daszku, o\u015bwietlenie ich ultrafioletem od strony brzucha w kolejnym badaniu sprawi\u0142o, \u017ce nie zadzia\u0142a\u0142 i u nich te\u017c spad\u0142 poziom krwinek. Wi\u0119cej dowod\u00f3w na rol\u0119 melanocyt\u00f3w w ochronie kom\u00f3rek krwiotw\u00f3rczych u danio nie trzeba.<\/p>\n

Mechanizm ten okazuje si\u0119 powszechny u ryb z tak r\u00f3\u017cnych grup, \u017ce ich wsp\u00f3lny przodek \u017cy\u0142 500 mln lat temu, wi\u0119c pewnie jest w\u0142a\u015bnie tak stary. R\u00f3wnie\u017c u kijanek drzewo\u0142az\u00f3w kom\u00f3rki uk\u0142adu krwiotw\u00f3rczego s\u0105 zlokalizowane w nerkach i s\u0105 os\u0142oni\u0119te melanocytami. Jednak w miar\u0119 wyrastania im n\u00f3g, kom\u00f3rki te przenosz\u0105 si\u0119 z nerek do ko\u015bci. Melanocyty przestaj\u0105 pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 ich filtra, a rol\u0119 t\u0119 przejmuje tkanka kostna.<\/p>\n

Zatem ko\u015bci to nie tylko element szkieletu. Znajduj\u0105ce si\u0119 wewn\u0105trz nich kom\u00f3rki szpiku s\u0105 chronione nie tylko przed uszkodzeniem mechanicznym, ale te\u017c przed promieniowaniem ultrafioletowym. Dla promieniowania przenikliwego nie s\u0105 wystarczaj\u0105c\u0105 barier\u0105, ale ewolucja nie jest przewiduj\u0105ca i nie zaplanowa\u0142a istnienia aparat\u00f3w rentgenowskich czy reaktor\u00f3w j\u0105drowych, kt\u00f3re ostatecznie mog\u0105 uszkodzi\u0107 tak kluczowy dla organizmu element jak uk\u0142ad hematopoetyczny. Z kolei pewnie u ludzi bariera dla UV, jak\u0105 stanowi\u0105 sk\u00f3ra i inne tkanki, by\u0142aby wystarczaj\u0105ca, ale z raz wybranej \u015bcie\u017cki ewolucyjnej nie tak \u0142atwo zej\u015b\u0107.<\/p>\n

ilustracja:\u00a0Eskel~commonswiki, domena publiczna<\/em><\/p>\n

Friedrich G. Kapp, Julie R. Perlin, Elliott J. Hagedorn, John M. Gansner, Daniel E. Schwarz, Lauren A. O\u2019Connell, Nicholas S. Johnson, Chris Amemiya, David E. Fisher, Ute W\u00f6lfle, Eirini Trompouki, Charlotte M. Niemeyer, Wolfgang Driever & Leonard I. Zon, Protection from UV light is an evolutionarily conserved feature of the haematopoietic niche<\/em>\u00a0Nature, 2018, doi:10.1038\/s41586-018-0213-0<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kom\u00f3rki szpiku, z kt\u00f3rych powstaj\u0105 krwinki, s\u0105 wra\u017cliwe na promieniowanie. To nie jest wiedza szczeg\u00f3lnie specjalistyczna. Wystawienie na promieniowanie spowodowa\u0142o chocia\u017cby niedokrwisto\u015b\u0107 aplastyczn\u0105 u Marii Sk\u0142odowskiej-Curie. Na szcz\u0119\u015bcie dla wi\u0119kszo\u015bci ludzi promieniowanie nie dociera do szpiku w ilo\u015bciach powoduj\u0105cych chorob\u0119 popromienn\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przecie\u017c zatrzymuje si\u0119 na sk\u00f3rze.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6136,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2,196,65],"tags":[36,315,316,83],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6135"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6135"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6135\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6141,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6135\/revisions\/6141"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6136"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6135"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6135"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6135"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}