{"id":614,"date":"2010-07-29T15:35:55","date_gmt":"2010-07-29T13:35:55","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=614"},"modified":"2013-02-11T18:45:07","modified_gmt":"2013-02-11T17:45:07","slug":"uzus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/07\/29\/uzus\/","title":{"rendered":"Uzus"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Wolno\u015b\u0107 wiod\u0105ca lud na barykady, Eugene Delacroix, 1830<\/em><\/p>\n

Uzus to zwyczaj, przyj\u0119ty spos\u00f3b post\u0119powania. Prawnicy niejedno mogliby nam o nim opowiedzie\u0107. Ch\u0119tnie bym o tym kiedy\u015b przeczyta\u0142, ale sam napisa\u0107 nie umiem. Dlatego zajm\u0119 si\u0119 uzusem j\u0119zykowym<\/a>. W tym kontek\u015bcie uzus to zesp\u00f3\u0142 powszechnie wyst\u0119puj\u0105cych sposob\u00f3w korzystania z systemu j\u0119zyka. To tak\u017ce \u017ar\u00f3d\u0142o innowacji w j\u0119zyku – nieznane wcze\u015bniej formy fleksyjne, konstrukcje gramatyczne, idiomy wkraczaj\u0105 do normy j\u0119zykowej w\u0142a\u015bnie za po\u015brednictwem uzusu. W skr\u00f3cie, je\u015bli jaka\u015b formalnie niepoprawna forma jest szeroko u\u017cywana, to zaczyna ona by\u0107 uwa\u017cana najpierw za poprawn\u0105, a z czasem nawet za wzorcow\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

Tak\u0105 drog\u0119 w\u0142a\u015bnie przebywa s\u0142owo „ilo\u015b\u0107” w odniesieniu do rzeczownik\u00f3w policzalnych. Jeszcze gdy pisa\u0142em doktorat, m\u00f3j promotor bardzo zwraca\u0142 mi uwag\u0119, \u017ceby wsz\u0119dzie tam, gdzie by\u0142a mowa o czym\u015b policzalnym (czyli prawie zawsze, gdy mamy do czynienia z tekstem matematycznym), pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 terminem „liczba”. Dzi\u015b forma „ilo\u015b\u0107 monet” jest ju\u017c uwa\u017cana za dopuszczaln\u0105 i poprawn\u0105.<\/p>\n

Jeszcze 10, a tym bardziej 15 lat temu mo\u017cliwo\u015b\u0107 publikowania swoich tekst\u00f3w w szeroko dost\u0119pnych mediach by\u0142a przywilejem nielicznych os\u00f3b, zazwyczaj odpowiednio do tego przygotowanych i wspieranych przez korektor\u00f3w, redaktor\u00f3w, itp., s\u0142owem przez ca\u0142\u0105 machin\u0119 edytorsk\u0105. Ewoluuj\u0105cy uzus by\u0142 domen\u0105 j\u0119zyka m\u00f3wionego, ale na papierze pojawia\u0142 si\u0119 j\u0119zyk zazwyczaj bliski oficjalnej normy poprawno\u015bciowej. \u017beby sobie u\u015bwiadomi\u0107 si\u0142\u0119 tego konwenansu, \u017ce na pi\u015bmie j\u0119zyk jest bardziej staranny i staromodny ni\u017c w mowie, przypomnijmy zaimki „t\u0119” i „t\u0105”, z kt\u00f3rych pierwszy pojawia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na pi\u015bmie, a drugi ci\u0105gle si\u0119 s\u0142yszy, ale razi nas, gdy zostanie napisany. Podobnie \u015bwiadectwem tej zasady s\u0105 starsze s\u0142owniki j\u0119zyka polskiego, kt\u00f3re ostentacyjnie pomija\u0142y niekt\u00f3re wulgaryzmy, b\u0119d\u0105ce sk\u0105din\u0105d od dawna w powszechnym u\u017cyciu.<\/p>\n

W wielkim uproszczeniu: ustr\u00f3j j\u0119zyka m\u00f3wionego by\u0142 demokratyczny, a pisanego arystokratyczny.<\/p>\n

W chwili obecnej stajemy si\u0119 by\u0107 mo\u017ce \u015bwiadkami pewnej nowej fazy w procesie ewolucji j\u0119zyka. Wraz z powstaniem blogosfery i ca\u0142ego \u015bwiata Web 2.0, pisanie dla t\u0142um\u00f3w czytelnik\u00f3w sta\u0142o si\u0119 dost\u0119pne praktycznie dla ka\u017cdego. Wraz z tym, demokratyczne regu\u0142y uzusu wkraczaj\u0105 do j\u0119zyka pisanego. Moja c\u00f3rka co jaki\u015b czas skar\u017cy mi si\u0119, \u017ce w blogach, na forach i czatach inni u\u017cytkownicy pisz\u0105 robi\u0105c okropne b\u0142\u0119dy ortograficzne, kt\u00f3re j\u0105 niezmiernie dra\u017cni\u0105. A ja zaczynam podejrzewa\u0107, \u017ce b\u0142\u0119dy owszem, dra\u017cni\u0105, ale kto wie, czy kt\u00f3ry\u015b z nich nie zacznie panoszy\u0107 si\u0119 jak d\u017cuma i w ko\u0144cu nie uzyska tolerancji, a z czasem tak\u017ce aprobaty w\u0142a\u015bnie jako uzus. Nieco ponad 10 lat temu Niemcom zafundowano odg\u00f3rnie narzucon\u0105 reform\u0119 ortografii, my te\u017c nie tak dawno mieli\u015bmy reform\u0119 pisowni \u0142\u0105cznej i rozdzielnej przedrostka „nie”. Kto wie, mo\u017ce to by\u0142y ostatnie takie odg\u00f3rne reformy? Mo\u017ce za jaki\u015b czas „nu\u017c w b\u017cuhu” b\u0119dzie ca\u0142kowicie poprawny ortograficznie, nie tylko jako przywo\u0142anie tytu\u0142u „jednod\u0144uwki futurystuw<\/a>„, ale tak po prostu, bo j\u0119zyk polski, wszystko jedno czy w mowie czy w pi\u015bmie, to ten, kt\u00f3rym pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 Polacy?<\/p>\n

W wielkim uproszczeniu: ustr\u00f3j j\u0119zyka m\u00f3wionego jest demokratyczny, a pisanego staje si\u0119 demokratyczny.<\/p>\n

Jerzy Tyszkiewicz<\/strong><\/p>\n

P.S. Tyle na blogu o uzusie. Tutaj natomiast uzus o blogu<\/a>.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wolno\u015b\u0107 wiod\u0105ca lud na barykady, Eugene Delacroix, 1830 Uzus to zwyczaj, przyj\u0119ty spos\u00f3b post\u0119powania. Prawnicy niejedno mogliby nam o nim opowiedzie\u0107. Ch\u0119tnie bym o tym kiedy\u015b przeczyta\u0142, ale sam napisa\u0107 nie umiem. Dlatego zajm\u0119 si\u0119 uzusem j\u0119zykowym. W tym kontek\u015bcie uzus to zesp\u00f3\u0142 powszechnie wyst\u0119puj\u0105cych sposob\u00f3w korzystania z systemu j\u0119zyka. To tak\u017ce \u017ar\u00f3d\u0142o innowacji w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60,55,6,30],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/614"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=614"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/614\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1666,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/614\/revisions\/1666"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=614"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=614"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=614"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}