{"id":6163,"date":"2018-07-08T08:11:56","date_gmt":"2018-07-08T06:11:56","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6163"},"modified":"2018-07-08T16:22:50","modified_gmt":"2018-07-08T14:22:50","slug":"piskleta-bez-kwoki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2018\/07\/08\/piskleta-bez-kwoki\/","title":{"rendered":"Piskl\u0119ta bez kwoki"},"content":{"rendered":"

\"\"Marneuli, 20-tysi\u0119czne miasto na po\u0142udniu Gruzji, nie jest jako\u015b szczeg\u00f3lnie znane. Ostatnio jednak pojawi\u0142o si\u0119 na licznych portalach ciekawostkowych ze wzgl\u0119du na kurcz\u0119ta wyklute bez wysiadywania.
\n
\nW Marneuli jest drobny przemys\u0142, g\u0142\u00f3wnie spo\u017cywczy – fabryka konserw, fabryka sera, ferma drobiu (w sumie rosyjskie s\u0142owo, kt\u00f3re mo\u017cna prze\u0142o\u017cy\u0107 jako „ptakofabryka”, mo\u017ce lepiej odpowiada\u0107 specyfice takich zak\u0142ad\u00f3w). W tej ostatniej, jak wiadomo, rozmna\u017ca si\u0119 kury. Samo zap\u0142odnienie w takich sytuacjach zachodzi tradycyjnie. Potem kura znosi zap\u0142odnione jaja, ale tu wkracza technika. Mianowicie takie jaja zabiera si\u0119 kurze, kt\u00f3ra widz\u0105c brak jaj w gnie\u017adzie, sk\u0142ada kolejne, \u017ceby je zast\u0105pi\u0107.<\/p>\n

W tradycyjnej hodowli kurnikowej na wsi takie jaja si\u0119 zbiera, a gdy kt\u00f3ra\u015b z kur zaczyna przejawia\u0107 objawy kwoczenia, przygotowuje si\u0119 jej gniazdo, wype\u0142nia tymi jajami i sadowi j\u0105 na nich. W takiej hodowli na jajko najpierw patrzy si\u0119 pod silne \u015bwiat\u0142o, \u017ceby zobaczy\u0107 cie\u0144 zarodka. Je\u017celi go nie ma, znaczy to, \u017ce jajko jest niezap\u0142odnione i trafia do konsumpcji, a nie wysiadywania. To jest do ogarni\u0119cia, gdy ma si\u0119, powiedzmy, 30 kur, trzy krowy i dwie \u015bwinie oraz parohektarowe gospodarstwo. Nie wiem, jak jest na fermach przemys\u0142owych. Tzn. nie wiem, jak jest z doborem jaj do sprzeda\u017cy gastronomicznej albo do wychowywania piskl\u0105t. Tam jaja z tej drugiej grupy trafiaj\u0105 pod tzw. sztuczn\u0105 kwok\u0119, czyli do inkubatora. (Mo\u017ce jestem niereprezentatywny, ale chyba pozna\u0142em to s\u0142owo w\u0142a\u015bnie w kontek\u015bcie kurcz\u0105t, a nie ludzkich wcze\u015bniak\u00f3w, i to jest dla mnie podstawowe znaczenie).<\/p>\n

W inkubatorze utrzymywana jest temperatura zbli\u017cona do temperatury wysiadywania, a w jajach pod jej wp\u0142ywem rozwijaj\u0105 si\u0119 piskl\u0119ta. Po wykluciu s\u0105 zbierane, sekserzy rozpoznaj\u0105 p\u0142e\u0107, od kt\u00f3rej zale\u017cy dalszy los – koguciki si\u0142\u0105 rzeczy nie zostan\u0105 nioskami. Na wsi pozwala im si\u0119 rosn\u0105\u0107, po czym po doro\u015bni\u0119ciu jeden zdobywa pozycj\u0119 dominuj\u0105c\u0105 i zajmuje si\u0119 wodzeniem kur, a pozosta\u0142e sukcesywnie trafiaj\u0105 pod siekier\u0119. Na fermach jajecznych cz\u0119sto ju\u017c na etapie piskl\u0119cia trafiaj\u0105 do „utylizacji”. Nie wiem, czy ferma w Marneuli zajmuje si\u0119 tylko produkcj\u0105 jaj, czy te\u017c mi\u0119snych brojler\u00f3w.<\/p>\n

W ka\u017cdym razie na fermie tej gdzie\u015b pod koniec maja czy na pocz\u0105tku czerwca pracownik odpowiedzialny za jako\u015b\u0107 jaj uzna\u0142, \u017ce ich partia jest zepsuta. Trafi\u0142a wi\u0119c na miejscowe wysypisko \u015bmieci. Mo\u017cna by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce to b\u0119dzie \u015bwietna wy\u017cerka dla wysypiskowych szczur\u00f3w, wron, mew czy jakie tam akurat gatunki wyst\u0119puj\u0105 – np. w Peru inspekcja ochrony \u015brodowiska w celu lokalizacji nielegalnych wysypisk obserwuje s\u0119py.<\/p>\n

Po jakim\u015b czasie sta\u0142o si\u0119 co\u015b, czego si\u0119 chyba pracownicy fermy nie spodziewali. Ot\u00f3\u017c na wysypisku by\u0142o gor\u0105co. Na wysypiskach bywa ciep\u0142o w miejscach, gdzie odpadki organiczne ulegaj\u0105 kompostowaniu, ale tu chyba nawet nie o to chodzi\u0142o. Po prostu kamieniste pod\u0142o\u017ce wysypiska nagrza\u0142o si\u0119 od upa\u0142\u00f3w (w tym regionie panuje klimat stepowy). I to gor\u0105co by\u0142o na tyle d\u0142ugotrwa\u0142e i nieprzerwane, \u017ce jaja okaza\u0142y si\u0119 wcale nie takie zepsute – wyklu\u0142y si\u0119 z nich setki piskl\u0105t. Pewnie cz\u0119\u015b\u0107 z nich r\u00f3wnie\u017c pad\u0142a \u0142atwym \u0142upem drapie\u017cnik\u00f3w, ale cz\u0119\u015b\u0107 przyw\u0142aszczyli sobie okoliczni mieszka\u0144cy. Ferma nie mo\u017ce mie\u0107 pretensji – sama wyrzuci\u0142a jaja jako bezwarto\u015bciowe.<\/p>\n

Jak napisa\u0142em, samo zjawisko nie jest a\u017c tak niezwyk\u0142e, jak przedstawia\u0142y je niusy. W hodowli przemys\u0142owej od dawna jaja nie s\u0105 wysiadywane przez kwoki, tylko inkubowane. Nawet na tej wsi zdarza si\u0119, \u017ce w razie braku kwoki wykorzystuje si\u0119 kilkusetwatow\u0105 \u017car\u00f3wk\u0119. Tak wyklute piskl\u0119ta mog\u0105 mie\u0107 zaburzon\u0105 orientacj\u0119 seksualn\u0105 z racji braku kwoki do wdrukowania obrazu samicy (dlatego s\u0142abo rokuje dla dalszego rozmna\u017cania wysiadywanie jaj przez inny gatunek ptaka – nie dotyczy kuku\u0142ek – p\u00f3\u017aniej np. mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce wykluty kaczor zaleca si\u0119 do kury albo g\u0119si), ale dla hodowli to nie ma wi\u0119kszego znaczenia – stadu wystarczy jeden odpowiednio aktywny kogut.<\/p>\n

Jako \u017ce jajko by\u0142o wcze\u015bniej ni\u017c kura, mechanizm inkubacji przez nagrzanie s\u0142o\u0144cem jest powszechny u gad\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto zagrzebuj\u0105 jaja w piasku. Polskie \u017c\u00f3\u0142wie czy jaszczurki te\u017c tak robi\u0105. Z kolei nasze w\u0119\u017ce cz\u0119sto wybieraj\u0105 sterty butwiej\u0105cych li\u015bci, ale te\u017c korzystaj\u0105 z ludzkich twor\u00f3w, jak sterty trocin czy kopy gnoju. Taka masa gnij\u0105cej materii organicznej wytwarza odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 ciep\u0142a. Co ciekawe, u wielu wsp\u00f3\u0142czesnych gad\u00f3w p\u0142e\u0107 nie jest determinowana przez uk\u0142ad chromosom\u00f3w, jak u ssak\u00f3w, ptak\u00f3w czy owad\u00f3w, ale przez temperatur\u0119 inkubacji. Mo\u017cna ju\u017c znale\u017a\u0107 publikacje naukowe na temat zmiany proporcji p\u0142ci zwi\u0105zanej z globalnym ociepleniem.<\/p>\n

Ale i u ptak\u00f3w nie zawsze jaja potrzebuj\u0105 wysiadywania. Stosunkowo bliscy krewni kur z rodziny nogali tego nie robi\u0105. W zale\u017cno\u015bci od gatunku szczeg\u00f3\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105, ale zwykle nogale zagrzebuj\u0105 jaja w pod\u0142o\u017cu na mod\u0142\u0119 gadzi\u0105. Niekt\u00f3re po prostu dr\u0105\u017c\u0105 nor\u0119 i licz\u0105 na dzia\u0142anie s\u0142o\u0144ca i energii geotermalnej. Inne natomiast usypuj\u0105 kopiec ze szcz\u0105tk\u00f3w ro\u015blinnych. Czyli robi\u0105 co\u015b na kszta\u0142t kompostownika czy wysypiska \u015bmieci. Materia ro\u015blinna gnije, temperatura si\u0119 podnosi. U jednych gatunk\u00f3w rola rodzic\u00f3w ko\u0144czy si\u0119 na z\u0142o\u017ceniu do niego jaj, u innych sprawdzaj\u0105 oni jeszcze temperatur\u0119 kopca dziobem i w razie potrzeby ujmuj\u0105 lub dodaj\u0105 materia\u0142u do gnicia. Ernest Meanult w swojej ksi\u0105\u017cce „Mi\u0142o\u015b\u0107 macierzy\u0144ska u zwierz\u0105t” (polskie wydanie w 1902 r.) zauwa\u017ca, \u017ce nogale zostawiaj\u0105 jaja same sobie, ale za to budow\u0119 kopca uwa\u017ca za przejaw troski macierzy\u0144skiej i por\u00f3wnuje do kopca Patroklesa usypanego przez Achillesa.<\/p>\n

Zatem w przypadku ptak\u00f3w grzebi\u0105cych wyklucie piskl\u0105t bez udzia\u0142u kwoki (tzn. bez wysiadywania, bo jednak do z\u0142o\u017cenia jaj jest niezb\u0119dna) wcale nie jest takim znowu niezwyk\u0142ym zjawiskiem, a zwa\u0142ka \u015bmieci jest do tego idealnym miejscem.<\/p>\n

fot. Dan Cowell, licencja CC BY 3.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marneuli, 20-tysi\u0119czne miasto na po\u0142udniu Gruzji, nie jest jako\u015b szczeg\u00f3lnie znane. Ostatnio jednak pojawi\u0142o si\u0119 na licznych portalach ciekawostkowych ze wzgl\u0119du na kurcz\u0119ta wyklute bez wysiadywania.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6167,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54],"tags":[282,76,291],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6163"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6163"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6163\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6173,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6163\/revisions\/6173"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}