{"id":619,"date":"2010-08-05T08:08:53","date_gmt":"2010-08-05T06:08:53","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=619"},"modified":"2013-02-12T11:36:10","modified_gmt":"2013-02-12T10:36:10","slug":"metafizyka-i-sny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/08\/05\/metafizyka-i-sny\/","title":{"rendered":"Metafizyka i sny"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Niedawno min\u0105\u0142 rok od \u015bmierci Leszka Ko\u0142akowskiego. Moj\u0105 uwag\u0119 przyku\u0142 ostatnio jego tekst „Kompletna i kr\u00f3tka metafizyka<\/a>„. Istnieje pi\u0119\u0107 (tylko pi\u0119\u0107) temat\u00f3w metafizyki: rozum, B\u00f3g, mi\u0142o\u015b\u0107 i \u015bmier\u0107. Te cztery tematy s\u0105 sposobem uporania si\u0119 z pi\u0105tym: czasem, czy te\u017c lepiej – czasowo\u015bci\u0105 naszej egzystencji.<\/p>\n

<\/p>\n

Ko\u0142akowski stawia spraw\u0119 z metafizyk\u0105 bardzo trafnie. By\u0107 mo\u017ce bym dopisa\u0142 do jego temat\u00f3w mo\u017ce jeszcze co\u015b – np. dobro i z\u0142o – chocia\u017c podejrzewam, \u017ce w spisie Ko\u0142akowskiego s\u0105 i one pomieszczone. Jest jednak jeszcze co\u015b, czego Ko\u0142akowski nie napisa\u0142, ale co mo\u017ce by\u0107 wywiedzione z tego kr\u00f3tkiego tekstu. Ot\u00f3\u017c metafizyka zosta\u0142a w du\u017cym stopniu zaw\u0142aszczona wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie przez nurt wywodz\u0105cy si\u0119 z metafizyki scholastycznej, kt\u00f3remu s\u0105 obce te tematy. Oto mam na przyk\u0142ad „Metafizyka” o. Mieczys\u0142awa A. Kr\u0105pca. Jest to dzie\u0142o ogromne i budz\u0105ce m\u00f3j niek\u0142amany szacunek. Mo\u017cna w nim jeszcze co\u015b znale\u017a\u0107 o rozumie i Bogu, ale nie ma tam nic istotnego o czasie, mi\u0142o\u015bci i \u015bmierci. Mimo ogromnych rozmiar\u00f3w i niesamowitej precyzji autora w prowadzeniu wywodu nie mog\u0119 si\u0119 oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce jest to dzie\u0142o ja\u0142owe, poniewa\u017c nie dotyka wspomnianych temat\u00f3w, a co najwy\u017cej do nich przygotowuje.<\/p>\n

Podobne wra\u017cenie mam przegl\u0105daj\u0105c „Byt” Stefana \u015awie\u017cawskiego. Jest tam mowa o takich tematach jak abstrakcja totalna, byt, jedno\u015b\u0107, prawda, dobro, materia i forma, zasada racji dostatecznej i tak dalej. Tylko o pi\u0119ciu tematach Ko\u0142akowskiego nic autor nie pisze.<\/p>\n

W poprzednim semestrze po raz pierwszy prowadzi\u0142em wyk\u0142ady, na kt\u00f3rych absolutnie wszystko zale\u017ca\u0142o ode mnie, zaczynaj\u0105c od tematu. Do tej pory temat by\u0142 zawsze jako\u015b narzucony: albo o historii filozofii, albo o filozofii cz\u0142owieka itp. W trakcie takich wyk\u0142ad\u00f3w zachodzi zawsze obowi\u0105zek streszczenia tego, co do tej pory m\u00f3wili inni. Tym razem by\u0142o inaczej – mog\u0142em m\u00f3wi\u0107, o czym chcia\u0142em. Wyk\u0142ady po\u015bwieci\u0142em ontologicznym kwestiom zwi\u0105zanym z warto\u015bciami.<\/p>\n

Przygotowuj\u0105c si\u0119 do nich, pomy\u015bla\u0142em, \u017ce ciekawie by\u0142oby m\u00f3wi\u0107 o metafizyce, chocia\u017cby tylko dlatego, \u017ce wyk\u0142ad o takim temacie nie figuruje w spisie wyk\u0142ad\u00f3w g\u0142oszonych na moim wydziale. Tylko o jakiej metafizyce m\u00f3wi\u0107? Je\u015bli mia\u0142bym si\u0119 oprze\u0107 na tematach proponowanych przez Kr\u0105pca czy \u015awie\u017cawskiego, to studenci umarliby z nudy i szybko przestaliby chodzi\u0107 na moje wyk\u0142ady. Wyszed\u0142bym od poj\u0119cia bytu, abstrakcji czystej i m\u00f3wi\u0142 o poj\u0119ciu bytu, przyczynach, podzia\u0142ach bytu i tak dalej, i tak dalej. Autorzy ci z pewno\u015bci\u0105 pisz\u0105 bardzo naukowo (o ile da si\u0119 tutaj pisa\u0107 naukowo), czy te\u017c bardzo racjonalnie – ich wyk\u0142ad jest bardzo systematyczny i bardzo precyzyjny. Tylko czy o tym chcieliby s\u0142ucha\u0107 studenci przychodz\u0105cy na wyk\u0142ady, zaintrygowani zapewne nazw\u0105?<\/p>\n

Czy to rzeczywi\u015bcie i koniecznie maj\u0105 by\u0107 tre\u015bci maksymalnie naukowe, a wi\u0119c odarte ca\u0142kowicie z cech tego, kto je g\u0142osi? Do czego zmierzam? Ot\u00f3\u017c s\u0105dz\u0119, \u017ce uprawianie filozofii z konieczno\u015bci \u0142\u0105czy si\u0119 z osobowo\u015bci\u0105 tego, kto j\u0105 uprawia – \u017ce jest ona przesi\u0105kni\u0119ta rysem osobistym. W nauce jest wr\u0119cz przeciwnie – osoba naukowca jest zb\u0119dna przy ocenie tego, co on g\u0142osi i wiedzy przez niego uzyskanej. Metafizyk\u0119 jako dyscyplin\u0119 naukow\u0105 mo\u017cna uprawia\u0107 w takim duchu, to znaczy ca\u0142kowicie oczyszczon\u0105 osobistego rysu autora. Moim zdaniem jest to jednak ja\u0142owe i nie prowadzi do niczego wa\u017cnego i ciekawego. Spis Ko\u0142akowskiego ma bardzo wyra\u017any rys osobisty – metafizyka jest sposobem radzenia sobie z l\u0119kiem.<\/p>\n

Ciekawe jest te\u017c to, \u017ce w spisie Ko\u0142akowskiego tematem metafizyki nie jest byt, tak jakby by\u0142 zb\u0119dny. Kr\u0105piec czy \u015awie\u017cawski koncentruj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 poj\u0119cia bytu i od niego wychodz\u0105. S\u0105 w tym tak dobrzy, \u017ce ten kierunek jest ju\u017c zamkni\u0119ty – nic wi\u0119cej tam si\u0119 powiedzie\u0107 nie da.<\/p>\n

Co maj\u0105 do tego sny? Ot\u00f3\u017c sny s\u0105 zawsze bardzo osobiste. Ciekawa sprawa, \u017ce o swoich snach pisze Ren\u00e9 Descartes (po naszemu Kartezjusz) – to we \u015bnie przysz\u0142a mu do g\u0142owy idea budowy nauki od podstaw, czego konsekwencj\u0105 jest znana formu\u0142a „cogito ergo sum”. To argument ze snu – \u017ce wszystko mi si\u0119 teraz \u015bni i nie wiem o tym, \u017ce mi si\u0119 \u015bni – jest u niego drugim argumentem maj\u0105cym odsia\u0107 prawd\u0119 od fa\u0142szu i uderzaj\u0105cym w sensowno\u015b\u0107 wiedzy opartej na zmys\u0142ach. Kartezjusz by\u0142 metafizykiem i pisa\u0142 bardzo osobi\u015bcie. Czy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie kto\u015b uprawia jeszcze metafizyk\u0119 zdradzaj\u0105c co nieco ze swoich sn\u00f3w lub te\u017c pr\u00f3buj\u0105c je obja\u015bnia\u0107?<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. qi.Thomas, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niedawno min\u0105\u0142 rok od \u015bmierci Leszka Ko\u0142akowskiego. Moj\u0105 uwag\u0119 przyku\u0142 ostatnio jego tekst „Kompletna i kr\u00f3tka metafizyka„. Istnieje pi\u0119\u0107 (tylko pi\u0119\u0107) temat\u00f3w metafizyki: rozum, B\u00f3g, mi\u0142o\u015b\u0107 i \u015bmier\u0107. Te cztery tematy s\u0105 sposobem uporania si\u0119 z pi\u0105tym: czasem, czy te\u017c lepiej – czasowo\u015bci\u0105 naszej egzystencji.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,43],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/619"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=619"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/619\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2240,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/619\/revisions\/2240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=619"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}