{"id":6195,"date":"2018-07-30T19:26:08","date_gmt":"2018-07-30T17:26:08","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6195"},"modified":"2018-07-30T19:57:03","modified_gmt":"2018-07-30T17:57:03","slug":"wszystkie-samce-talasomy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2018\/07\/30\/wszystkie-samce-talasomy\/","title":{"rendered":"Wszystkie samce talasomy"},"content":{"rendered":"

\"\"P\u0142e\u0107 – rzecz dziwna i skomplikowana. M\u00f3wi si\u0119 o rozmaitych p\u0142ciach biologicznych, o p\u0142ci spo\u0142ecznej… Nie wdaj\u0105c si\u0119 w dodatkowe zawi\u0142o\u015bci w przypadku skomplikowanej ludzkiej natury, przyjrzyjmy si\u0119, jak si\u0119 te sprawy maj\u0105 u pewnej rybki.
\n
\nTalasoma sinog\u0142owa (Thalassoma bifasciatum<\/em>) to gatunek ryby z licznej rodziny wargaczowatych (Labridae) w rz\u0119dzie okoniokszta\u0142tnych (Perciformes). Zamieszkuje wody od oblewaj\u0105cych po\u0142udnie USA z Floryd\u0105 przez wschodnie wybrze\u017ca Ameryki \u015arodkowej i Karaiby a\u017c do p\u00f3\u0142nocnych wybrze\u017cy kontynentu po\u0142udniowoameryka\u0144skiego. Zasiedla rafy koralowe, gdzie \u017cywi si\u0119 zooplanktonem i niewielkimi skorupiakami bentosowymi, tak\u017ce mi\u0119czakami, szkar\u0142upniami i wieloszczetami. Wiele ryb \u017cyje w ten spos\u00f3b. Co wi\u0119c wyr\u00f3\u017cnia talasom\u0119?<\/p>\n

Mamy wi\u0119c samce i samice tej\u017ce talasomy. Samice wydaj\u0105 si\u0119 do siebie podobne, nic szczeg\u00f3lnego. Samce natomiast \u2013 tu zachodzi ciekawe zjawisko. Mamy wi\u0119c dwie zgo\u0142a odmienne grupy samc\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 samc\u00f3w nie r\u00f3\u017cni si\u0119 specjalnie wygl\u0105dem od samic. W czasie rozrodu nie wykazuj\u0105 one zachowa\u0144 terytorialnych, stroni\u0105 od agresji, przyst\u0119puj\u0105 do odbywaj\u0105cego si\u0119 u granic rafy tar\u0142a grupowo. Okre\u015bla si\u0119 je mianem samc\u00f3w \u201efazy wczesnej\u201d.<\/p>\n

Istniej\u0105 te\u017c samce \u201efazy ko\u0144cowej\u201d. Troch\u0119 wi\u0119ksze, jaskrawo ubarwione (niebieskie, zielony). Zachowuj\u0105 si\u0119 te\u017c inaczej. Agresywnie broni\u0105 zajmowanych przez siebie miejsc i dost\u0119pu do samic. W sytuacji braku tych\u017ce samc\u00f3w mniejsze samce do\u015b\u0107 szybko (w\u0142a\u015bciwie jeszcze tego samego dnia) zmieniaj\u0105 swe zachowanie i wygl\u0105d, przechodz\u0105c w samce \u201efazy ko\u0144cowej\u201d. Ale nie tylko one.<\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 samc\u00f3w fazy ko\u0144cowej by\u0142a w pewnym okresie swego \u017cycia samicami. Samice, podobnie jak samce \u201efazy wczesnej\u201d, mog\u0105 w sprzyjaj\u0105cej sytuacji stawa\u0107 si\u0119 samcami, i to \u201efazy ko\u0144cowej\u201d. Dlaczego?<\/p>\n

Ewolucja polega na przetrwaniu najlepiej dostosowanych. Dostosowanie (fitness<\/em>) jest miar\u0105 zdolno\u015bci organizmu czy innego przedmiotu doboru do przetrwania i rozrodu. Samice sk\u0142adaj\u0105 jaja. Jaja zaopatrzone s\u0105 w \u017c\u00f3\u0142tko \u2013 czyli materia\u0142 zapasowy. Pojedyncze jajo talasomy ma w czasie wyl\u0119gania si\u0119 larwy 1,4 mm. Ca\u0142y ten materia\u0142 pochodzi z cia\u0142a samicy, stanowi jej inwestycj\u0119. Jaka jest natomiast inwestycja samca? Przyp\u0142ynie, zap\u0142odni male\u0144kim plemniczkiem i odp\u0142ynie. On nie przejmuje si\u0119, czy zygota b\u0119dzie mia\u0142a co je\u015b\u0107. Plemniki s\u0105 ma\u0142e i szybkie \u2013 kt\u00f3ry pierwszy dotrze do du\u017cego jaja, tego materia\u0142 genetyczny b\u0119dzie mia\u0142 co je\u015b\u0107.<\/p>\n

Jednak \u017ceby w og\u00f3le dost\u0105pi\u0107 zaszczytu zap\u0142adniania jaj, trzeba si\u0119 do nich dosta\u0107, wywalczy\u0107 dost\u0119p. Mniejsze samce pozap\u0142adniaj\u0105, je\u015bli im si\u0119 poszcz\u0119\u015bci, je\u015bli wi\u0119ksze ich nie przegoni\u0105. Miejsca tar\u0142a pozajmowane s\u0105 przez wi\u0119ksze samce (\u201efazy ko\u0144cowej\u201d), z kt\u00f3rymi mniejsze osobniki nie mog\u0105 si\u0119 mierzy\u0107. Samic ten problem nie obowi\u0105zuje \u2013 jak wy\u017cej pisa\u0142em, inwestycja samca w tworzenie plemnika jest niewielka. Plemniki s\u0105 tanie (wbrew niekt\u00f3rym historycznym pogl\u0105dom, o kt\u00f3rych kiedy\u015b pisa\u0142em<\/a>), samiec zap\u0142odni wszystko, co si\u0119 da \u2013 jaja ka\u017cdej samicy, chyba \u017ce kt\u00f3ra\u015b z nich szczeg\u00f3lnie ma pecha.<\/p>\n

Jeden samiec zap\u0142odni jaja wielu samic. Nie chodzi tu tylko o talasom\u0119, to do\u015b\u0107 og\u00f3lna prawid\u0142owo\u015b\u0107 (tak\u017ce u wielu ssak\u00f3w \u2013 czy opis tych zachowa\u0144 nie brzmi znajomo?). Jaki z tego wniosek w konkretnym przypadku talasomy? \u017be najwi\u0119ksze szanse na udany rozr\u00f3d (najwi\u0119ksze dostosowanie) maj\u0105 samce \u201efazy ko\u0144cowej\u201d.<\/p>\n

I teraz specjalno\u015b\u0107 talasomy. O ile mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce w razie niedoboru w populacji samc\u00f3w \u201efazy ko\u0144cowej\u201d samce \u201efazy wczesnej\u201d zajmuj\u0105 ich miejsce. Zmienia si\u0119 ich zachowanie (skoro konkurencja ze strony wi\u0119kszych rywali jest niewielka) i wygl\u0105d. Ale u talasomy podobn\u0105 przemian\u0119 potrafi\u0105 przechodzi\u0107 samice. Rozmna\u017canie si\u0119 w spos\u00f3b du\u017cego samca znacznie bardziej im si\u0119 op\u0142aca \u2013 po co marnowa\u0107 energi\u0119 na produkcj\u0119 jaj, je\u015bli mo\u017cna wytworzy\u0107 znacznie wi\u0119cej plemnik\u00f3w?<\/p>\n

Ale naukowiec jest (winien by\u0107?) wnikliwy i zbada\u0142 dok\u0142adniej. Swego czasu badacze wpadli na pomys\u0142 usuni\u0119cia samc\u00f3w \u201efazy ko\u0144cowej\u201d. Zmiany w\u015br\u00f3d samic zaobserwowali ju\u017c tego samego dnia. Bardzo szybko zmodyfikowa\u0142y one (oni?) swe zachowanie, nie min\u0119\u0142a nawet doba. Po dobie da\u0142a si\u0119 ju\u017c zobaczy\u0107 nowa, m\u0119ska barwa, wyra\u017anie widoczna po czterech dniach. Dojrza\u0142e plemniki tworzy\u0142y ju\u017c po o\u015bmiu dniach. Przeprowadzono sekcj\u0119 \u2013 znaleziono j\u0105dra. Produkowa\u0142y one funkcjonaln\u0105 sperm\u0119, ale pozosta\u0142o w nich sporo niedzia\u0142aj\u0105cej ju\u017c tkanki jajnik\u00f3w, z degeneruj\u0105cymi oocytami. Jak wida\u0107, p\u0142e\u0107 gonadalna i morfologiczna uleg\u0142y zmianie na skutek zmian wprowadzonych w strukturze spo\u0142ecznej populacji.<\/p>\n

Jak wida\u0107, nawet w przypadku ryb sprawy p\u0142ci s\u0105 trudne. I we\u017a, cz\u0142owieku, t\u0142umacz to teraz u ludzi…<\/p>\n

Ilustracja:<\/strong>\u00a0Paul Asman & Jill Lenoble, Wikimedia Commons<\/a>, na licencji Creativr Commnos 2.0.\u00a0 Samce „fazy wczesnej” i samiec „fazy ko\u0144cowej”.<\/p>\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n