{"id":622,"date":"2010-08-17T09:34:36","date_gmt":"2010-08-17T07:34:36","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=622"},"modified":"2013-02-12T11:35:56","modified_gmt":"2013-02-12T10:35:56","slug":"prawda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/08\/17\/prawda\/","title":{"rendered":"Prawda"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Klasyczna definicja prawdy brzmi: prawda jest zgodno\u015bci\u0105 rzeczy i umys\u0142u („veritas est adequatio rei et intellectus”). Takie jej sformu\u0142owanie powsta\u0142o w \u015aredniowieczu, lecz w tym samym duchu formu\u0142owali j\u0105 ju\u017c Platon i Arystoteles. Sformu\u0142owanie to tylko pozornie jest oczywiste.<\/p>\n

<\/p>\n

W podr\u0119cznikach zaznacza si\u0119, \u017ce brak jest tutaj przede wszystkim wyra\u017anego kryterium prawdy. Nie wiadomo, na czym mia\u0142aby polega\u0107 zgodno\u015b\u0107 mi\u0119dzy rzecz\u0105 i umys\u0142em, skoro obie kategorie nale\u017c\u0105 do r\u00f3\u017cnych porz\u0105dk\u00f3w ontycznych. Czym innym jest rzecz, a czym innym umys\u0142; czym innym jest przedmiot, a czym innym wypowied\u017a o tym przedmiocie. R\u00f3\u017cnica ta jest konsekwencj\u0105 wcze\u015bniejszego dualizmu podmiotu i przedmiotu. Poniewa\u017c dualizm ten le\u017cy u podstaw wszelkiego poznania – bez niego poznanie jest niemo\u017cliwe – przejawia si\u0119 on r\u00f3wnie\u017c w definicji prawdy. Nie spos\u00f3b go zasypa\u0107.<\/p>\n

Jest te\u017c i inna trudno\u015b\u0107, na kt\u00f3r\u0105 zwracali uwag\u0119 Immanuel Kant czy Franz Brentano. Koncepcja por\u00f3wnywania tre\u015bci umys\u0142u i rzeczy, czy te\u017c wypowiedzi i przedmiotu wypowiedzi, zak\u0142ada mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaj\u0119cia perspektywy zewn\u0119trznej w stosunku do obu tych sk\u0142adnik\u00f3w. Aby por\u00f3wna\u0107 rzecz i umys\u0142 musz\u0119 by\u0107 poza tymi sk\u0142adnikami jednocze\u015bnie. Nie mog\u0119 by\u0107 ani rzecz\u0105, ani umys\u0142em; ani przedmiotem, ani podmiotem. Lecz w ten spos\u00f3b nie ma ju\u017c dla mnie miejsca w relacji poznawczej. Perspektywa zewn\u0119trzna jest niemo\u017cliwa.<\/p>\n

Ujmuj\u0105c to inaczej – por\u00f3wnywa\u0107 mog\u0119 jedynie tre\u015bci umys\u0142u, bo tylko te s\u0105 mi znane, nie za\u015b rzecz i umys\u0142. Przedmiot mog\u0119 por\u00f3wna\u0107 z moim poznaniem, dlatego \u017ce go poznaj\u0119. Nie por\u00f3wnuj\u0119 przedmiotu z moimi prze\u015bwiadczeniami o nim, tylko moje r\u00f3\u017cne prze\u015bwiadczenia. Prawda jako zgodno\u015b\u0107 rzeczy i umys\u0142u jest wi\u0119c mo\u017cliwa o tyle, o ile wcze\u015bniej znamy prawd\u0119, to znaczy o ile wcze\u015bniej wiem ju\u017c, kt\u00f3re moje prze\u015bwiadczenia s\u0105 prawdziwe. To za\u015b wiedzie do b\u0142\u0119dnego ko\u0142a.<\/p>\n

Sytuacj\u0119 t\u0119 dobrze ilustruje jedna ze znanych sentencji Ludwiga Wittgensteina: „granice mego j\u0119zyka oznaczaj\u0105 granice mego \u015bwiata”. Klasyczna definicja prawdy w tym \u015bwietle obiecuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyj\u015bcia poza j\u0119zyk i poza \u015bwiat i por\u00f3wnania jednego z drugim.<\/p>\n

Kto\u015b mi mo\u017ce oczywi\u015bcie przypomnie\u0107 tutaj definicj\u0119 prawdy Alfreda Tarskiego. Jednak, o ile mi wiadomo, Tarski nie rozwi\u0105zywa\u0142 powy\u017cszego problemu, lecz go pomin\u0105\u0142, zajmuj\u0105c si\u0119 logiczn\u0105 czy te\u017c j\u0119zykow\u0105 stron\u0105 zagadnienia.<\/p>\n

Czy to znaczy, \u017ce prawda jest niemo\u017cliwa? W pewnym sensie, w sensie absolutnym, tak w\u0142a\u015bnie jest. Zawsze mamy do dyspozycji tylko mniemania o rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3re mo\u017cemy por\u00f3wnywa\u0107 z innymi mniemaniami. Ci\u0105g\u0142y przyrost wiedzy dobrze \u015bwiadczy o tym. Gdyby nasza wiedza o \u015bwiecie by\u0142a prawdziwa w sensie absolutnym, przyrost ten szybko by si\u0119 zako\u0144czy\u0142. Kto wie, mo\u017ce kiedy\u015b tak w\u0142a\u015bnie si\u0119 stanie i wtedy z etapu mniema\u0144 przejdziemy na poziom prawdy. Lecz ja w to nie wierz\u0119.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. Jean-Fran\u00e7ois Ch\u00e9nier, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Klasyczna definicja prawdy brzmi: prawda jest zgodno\u015bci\u0105 rzeczy i umys\u0142u („veritas est adequatio rei et intellectus”). Takie jej sformu\u0142owanie powsta\u0142o w \u015aredniowieczu, lecz w tym samym duchu formu\u0142owali j\u0105 ju\u017c Platon i Arystoteles. Sformu\u0142owanie to tylko pozornie jest oczywiste.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,43],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/622"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=622"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2237,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/622\/revisions\/2237"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}