{"id":626,"date":"2010-08-30T08:30:24","date_gmt":"2010-08-30T06:30:24","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=626"},"modified":"2015-07-13T12:38:51","modified_gmt":"2015-07-13T10:38:51","slug":"muzyczny-daltonizm-darwina-i-freuda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/08\/30\/muzyczny-daltonizm-darwina-i-freuda\/","title":{"rendered":"Muzyczny daltonizm Darwina i Freuda"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Przeczyta\u0142em niedawno „Muzykofili\u0119” Olivera Sacksa, ostatni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 neurologa znanego szerszej publiczno\u015bci w roli autora popularno-naukowego. Jest to do\u015b\u0107 chaotyczny zbi\u00f3r studi\u00f3w przypadku, kt\u00f3rych wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 jest zwi\u0105zek muzyki z najr\u00f3\u017cniejszego typu zaburzeniami neurologicznymi (i psychicznymi, co ostatecznie te\u017c wynika z neurologii).<\/p>\n

<\/p>\n

Opisane s\u0105 w niej przypadki od Sasa do Lasa. Na przyk\u0142ad – rodzaj synestezji, polegaj\u0105cej na tym, \u017ce ludzie dos\u0142ownie widz\u0105 d\u017awi\u0119ki lub tonacje. S\u0105 opisy pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy w zasadzie nie m\u00f3wi\u0105, ale potrafi\u0105 \u015bpiewa\u0107. W\u015br\u00f3d nich s\u0105 ludzie \u015bpiewaj\u0105cy tylko piosenki dowolne i bez sensu, lecz te\u017c tacy, kt\u00f3rzy normalnie \u017cyj\u0105 bez kontaktu ze \u015bwiatem, ale mo\u017cna \u015bpiewaj\u0105co zapyta\u0107 ich o preferencje \u015bniadaniowe, a oni od\u015bpiewaj\u0105, jakie chc\u0105 konkretne danie. S\u0105 opisy porusze\u0144 psychicznych wywo\u0142anych jak\u0105\u015b muzyk\u0105. S\u0105 opisy muzyk\u00f3w z demencjami typu choroby Alzheimera, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 ju\u017c zawi\u0105za\u0107 sznur\u00f3wek, ale potrafi\u0105 zagra\u0107 lub za\u015bpiewa\u0107 koncert z podzia\u0142em na role. S\u0105 te\u017c opisy realnych halucynacji muzycznych i natr\u0119tnych „robak\u00f3w w uchu”.<\/p>\n

To ostatnie jest chyba zjawiskiem, kt\u00f3rego do\u015bwiadczy\u0142 niemal ka\u017cdy. Chocia\u017c… Z lektury „Muzykofilii” wynios\u0142em wra\u017cenie, \u017ce w kwestii muzyki zbyt \u0142atwo si\u0119 da\u0107 zwie\u015b\u0107 wra\u017ceniom typu „niemal ka\u017cdy”. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce w og\u00f3le w kwestii muzyki wiedza wci\u0105\u017c ust\u0119puje mniemaniom. Je\u015bli chodzi o wzrok, to wiele rzeczy wiadomo i ju\u017c. I nie m\u00f3wi\u0119 tu tylko o neurologach, ale i o zwyk\u0142ych ludziach. Chocia\u017cby wiedza o daltonizmie. Mo\u017ce i przeci\u0119tny zjadacz chleba nie wie wszystkiego o dziedziczeniu tej choroby, czopkach, pr\u0119cikach, rodopsynie itp., nie wie o r\u00f3\u017cnych rodzajach \u015blepoty barw, z kt\u00f3rych daltonizm jest tylko jednym, ale wie, \u017ce s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy nie rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 niekt\u00f3rych kolor\u00f3w. Ostatecznym potwierdzeniem powszechno\u015bci tej wiedzy jest jej obecno\u015b\u0107 nawet w dowcipach o milicjantach. Daltonizm utrudnia uzyskanie prawa jazdy (cho\u0107 znam kilka os\u00f3b, kt\u00f3re s\u0105 posiadaczami obojga) i generalnie postrzegany jest jako pewne realne upo\u015bledzenie, z kt\u00f3rym da si\u0119 \u017cy\u0107, ale kt\u00f3re jest powa\u017cnym zaburzeniem (sk\u0105din\u0105d, znam malarza z daltonizmem). Natomiast wiedza o analogicznych zjawiskach s\u0142uchowych jest kompletnie inna.<\/p>\n

Co prawda, poj\u0119cia s\u0142uchu (absolutnego i wzgl\u0119dnego) s\u0105 jako tako znane nie tylko muzykom, ale\u00a0\u00a0 – mam wra\u017cenie – cz\u0119sto s\u0105 postrzegane raczej jako pewna umiej\u0119tno\u015b\u0107 do wyedukowania i wy\u0107wiczenia. Wi\u0105zane s\u0105 z og\u00f3ln\u0105 muzykalno\u015bci\u0105 i traktowanie nie w kategoriach fizjologicznych uwarunkowa\u0144, ale jakiego\u015b nie do ko\u0144ca uchwytnego talentu. Do pewnego stopnia pewnie i tak jest. Ja np. umiem na fujarce albo klawiszach zagra\u0107 „Wlaz\u0142 kotek na p\u0142otek” i to, \u017ce nie umiem wiele wi\u0119cej, pewnie da\u0142oby si\u0119 zmieni\u0107 edukacj\u0105 i praktyk\u0105. Nie umiem nazywa\u0107 wszystkich tercji, oktaw itp., ale potrafi\u0119 – cho\u0107by metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w – odtworzy\u0107 znan\u0105 melodi\u0119. S\u0142uchaj\u0105c koncertu nie zawsze potrafi\u0119 poodr\u00f3\u017cnia\u0107 wszystkie klarnety od oboj\u00f3w i gitary basowe od prowadz\u0105cych, ale patrz\u0105c na muzyk\u00f3w, odr\u00f3\u017cniam nieco wi\u0119cej. Bardzo \u0142atwo wi\u0119c ulegam wra\u017ceniu, \u017ce w zasadzie wszyscy tak maj\u0105, tylko niekt\u00f3rzy nauczyli si\u0119 nieco wi\u0119cej, albo i s\u0105 nieco wra\u017cliwsi, a innych z kolei muzyka poci\u0105ga mniej ni\u017c mnie. Opisy z „Janka Muzykanta\u2019 o tym, jak to przypadkowo us\u0142yszana muzyka potrafi przenie\u015b\u0107 do innej rzeczywisto\u015bci, zawsze za\u015b traktowa\u0142em jak literack\u0105 przesadni\u0119.<\/p>\n

Tymczasem okazuje si\u0119, \u017ce sprawa ta nie zawsze jest tylko kwesti\u0105 stopnia wra\u017cliwo\u015bci i edukacji muzycznej. Sacks opisuje zjawisko amuzji, czyli stanu, w kt\u00f3rym muzyka nie jest odbierana jako muzyka, ale jako zbi\u00f3r bez\u0142adnych d\u017awi\u0119k\u00f3w. Stan ten by\u0142 ju\u017c opisywany przez psychiatr\u00f3w do\u015b\u0107 dawno, ale chyba wci\u0105\u017c jest ma\u0142o poznany. I dotyczy to nie tylko fizjologicznych podstaw zwi\u0105zanych z m\u00f3zgiem, gdzie nie by\u0142by to tak odosobniony przypadek (zwa\u017cywszy na to jak wielkie jest wci\u0105\u017c pole niewiedzy w neurobiologii), ale te\u017c samego rozpoznawania. W popularyzatorskich tekstach mo\u017cna wyczyta\u0107, \u017ce amuzj\u0105 dotkni\u0119ci byli m.in. Darwin i Freud. Tymczasem Sacks powo\u0142uje si\u0119 na \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105ce, \u017ce ten pierwszy po prostu nie mia\u0142 s\u0142uchu i by\u0142 umiarkowanie muzykalny, ale nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ceby kompletnie nie by\u0142 na muzyk\u0119 wra\u017cliwy, a ten drugi m\u00f3g\u0142 by\u0107 pod tym wzgl\u0119dem zupe\u0142nie „normalny”, ale z racji zasadniczych uwa\u017ca\u0142 poddawanie si\u0119 nieracjonalnemu urokowi muzyki za niew\u0142a\u015bciwe. Z kolei niewykluczone, \u017ce niekt\u00f3re wypowiedzi znanych os\u00f3b o tym, \u017ce muzyka dla nich to tylko zbi\u00f3r bezsensownych d\u017awi\u0119k\u00f3w dot\u0105d uwa\u017cane za przejaw ekstrawagancji, to w\u0142a\u015bnie skutek klinicznej amuzji. W jednym z przypis\u00f3w zacytowany jest list kobiety, kt\u00f3ra dopiero po przeczytaniu wcze\u015bniejszego wydania „Muzykofilii” zrozumia\u0142a, \u017ce jej nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 rozpoznania nastroju muzyki (radosnego lub smutnego) inaczej ni\u017c po tytule, ewentualnie tempie utworu nie jest norm\u0105. Zanim wi\u0119c nasza wiedza o wadach s\u0142uchu, czy raczej postrzegania muzyki (amuzja wcale nie musi wi\u0105za\u0107 si\u0119 z problemami rozumienia mowy, cho\u0107 zdarza si\u0119 i takie wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie), dor\u00f3wna wiedzy o wadach wzroku, chyba jeszcze up\u0142ynie du\u017co czasu.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Fot. bitmapr, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przeczyta\u0142em niedawno „Muzykofili\u0119” Olivera Sacksa, ostatni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 neurologa znanego szerszej publiczno\u015bci w roli autora popularno-naukowego. Jest to do\u015b\u0107 chaotyczny zbi\u00f3r studi\u00f3w przypadku, kt\u00f3rych wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 jest zwi\u0105zek muzyki z najr\u00f3\u017cniejszego typu zaburzeniami neurologicznymi (i psychicznymi, co ostatecznie te\u017c wynika z neurologii).<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,6,1],"tags":[177],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/626"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=626"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/626\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2222,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/626\/revisions\/2222"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=626"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=626"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=626"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}