{"id":631,"date":"2010-09-20T08:41:49","date_gmt":"2010-09-20T06:41:49","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=631"},"modified":"2013-02-11T18:45:56","modified_gmt":"2013-02-11T17:45:56","slug":"luka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/09\/20\/luka\/","title":{"rendered":"Luka"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Czy zdanie „Pegazy nosz\u0105 z\u0142ote podkowy” jest prawdziwe czy fa\u0142szywe? Nie wiadomo co zrobi\u0107 z takim pytaniem, poniewa\u017c, jak wiadomo, pegazy nie istniej\u0105. Odpowiedzi mog\u0105 by\u0107 trzy. Pierwsza – zdanie to jest prawdziwe. Druga – jest fa\u0142szywe. Trzecia – nie jest ani prawdziwe, ani fa\u0142szywe. Przyjrzyjmy si\u0119 ka\u017cdej z nich.<\/p>\n

<\/p>\n

„Pegazy nosz\u0105 z\u0142ote podkowy” jest prawd\u0105. Je\u015bli tak jest, to r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce czarownice lataj\u0105 na miot\u0142ach, a pan Twardowski mieszka na Ksi\u0119\u017cycu. Konsekwencj\u0105 takiego rozwi\u0105zania jest niemo\u017cliwo\u015b\u0107 odr\u00f3\u017cnienia fikcji od rzeczywisto\u015bci, poniewa\u017c \u017cadne \u015bwiadectwo, jak do tej pory, nie przemawia za tym, \u017ce pegazy w og\u00f3le istniej\u0105, a tym bardziej, \u017ce nosz\u0105 z\u0142ote podkowy. Mo\u017cna jednak nieco „urealni\u0107” to rozwi\u0105zanie, przyjmuj\u0105c, \u017ce zdania te s\u0105 prawdzie na mocy pewnej konwencji zwi\u0105zanej ze \u015bwiatem fikcji literackiej. Na jej mocy \u015bwiat ten istnieje (jak istnieje to osobna sprawa, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 tutaj nie b\u0119d\u0119 zajmowa\u0142), a w nim pegazy nosz\u0105 z\u0142ote podkowy.<\/p>\n

Zreszt\u0105 podobne za\u0142o\u017cenie, \u017ce na mocy pewnej umowy zwi\u0105zanej z fikcjami literackimi, mo\u017cna przyj\u0105\u0107 stwierdzaj\u0105c, \u017ce zdanie to jest fa\u0142szywe. W \u015bwiecie fikcji literackiej pegazy nie nosz\u0105 z\u0142otych podk\u00f3w, poniewa\u017c w og\u00f3le nie s\u0105 podkute.<\/p>\n

Ale drugie rozwi\u0105zanie mo\u017ce te\u017c by\u0107 oparte na innym za\u0142o\u017ceniu. Mianowicie na takim, \u017ce o przedmiotach nieistniej\u0105cych mo\u017cna orzeka\u0107 tylko fa\u0142szywie. Cokolwiek si\u0119 powie o pegazie, czy szklanej g\u00f3rze, czy kwadratowej okr\u0105g\u0142ej wie\u017cy w Berkeley, b\u0119dzie fa\u0142szem.<\/p>\n

W rozwi\u0105zanie takie jest jednak wpisana pewna trudno\u015b\u0107. Fa\u0142szywe jest zdanie „Pegazy nosz\u0105 z\u0142ote podkowy”, jak i zdanie b\u0119d\u0105ce z nim w sprzeczno\u015bci: „Pegazy nie nosz\u0105 z\u0142otych podk\u00f3w”. To za\u015b podwa\u017ca logiczn\u0105 zasad\u0119 wy\u0142\u0105czonego \u015brodka, kt\u00f3ra g\u0142osi, \u017ce z dwojga zda\u0144 sprzecznych, je\u017celi jedno jest fa\u0142szywe, to drugie jest prawdziwe.<\/p>\n

Trzecie rozwi\u0105zanie wydaje si\u0119 bezpieczne, poniewa\u017c stara si\u0119 omin\u0105\u0107 trudno\u015bci zarysowane powy\u017cej. Skoro orzekanie w kategoriach prawda i fa\u0142sz w przypadku pegaz\u00f3w i ich podk\u00f3w prowadzi do trudno\u015bci, mo\u017ce lepiej w og\u00f3le pomin\u0105\u0107 w tym wypadku takie warto\u015bciowanie. Podej\u015bcie takie zak\u0142ada, \u017ce w przypadku niekt\u00f3rych zda\u0144 nie spos\u00f3b orzec czy s\u0105 prawdziwe czy fa\u0142szywe. S\u0105 one pozbawione warto\u015bci logicznej i wpadaj\u0105 w luk\u0119 prawdziwo\u015bciow\u0105.<\/p>\n

Takie rozwi\u0105zanie bliskie jest, jak s\u0105dz\u0119, wspomnianemu przeze mnie w ostatnim wpisie antyrealizmowi<\/a>. Zdanie „Pegazy nosz\u0105 z\u0142ote podkowy” jest podobne do zdania „Mr. Jones by\u0142 odwa\u017cny”, poniewa\u017c w obu wypadkach nie ma podstaw do tzw. „s\u0142usznej stwierdzalno\u015bci”. Innymi s\u0142owy, trzeba by przyj\u0105\u0107, \u017ce pytanie rozpoczynaj\u0105ce ten wpis jest w og\u00f3le \u017ale postawione.<\/p>\n

Trzeba zauwa\u017cy\u0107, \u017ce zachodzi powa\u017cna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy Jonesem a pegazami. Pegazy w og\u00f3le nie istniej\u0105, tymczasem Jones istnia\u0142 i mia\u0142 si\u0119 dobrze, a jedynie jego przedwczesna \u015bmier\u0107 sprawi\u0142a, \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o zweryfikowa\u0107 czy by\u0142, czy nie by\u0142 odwa\u017cny. Przy trzecim rozwi\u0105zaniu r\u00f3\u017cnica ta jest zupe\u0142nie pomini\u0119ta.<\/p>\n

Je\u017celi zgodzi\u0107 si\u0119, \u017ce w obu wypadkach mamy do czynienia z luk\u0105 prawdziwo\u015bciow\u0105, to dzieje si\u0119 tak z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w. W przypadku Jonesa jest tak z powodu braku \u015bwiadectwa empirycznego, a w przypadku pegaz\u00f3w dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c one w og\u00f3le nie istniej\u0105. Dlatego nie jest s\u0142uszne traktowanie obu wypadk\u00f3w jednakowo. W przypadku pegaz\u00f3w trafnie mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce wpadaj\u0105 one w luk\u0119 prawdziwo\u015bciow\u0105. W odniesieniu do Jonesa jest to co najwy\u017cej luka empiryczna.<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. origami_madness, Flickr (CC SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy zdanie „Pegazy nosz\u0105 z\u0142ote podkowy” jest prawdziwe czy fa\u0142szywe? Nie wiadomo co zrobi\u0107 z takim pytaniem, poniewa\u017c, jak wiadomo, pegazy nie istniej\u0105. Odpowiedzi mog\u0105 by\u0107 trzy. Pierwsza – zdanie to jest prawdziwe. Druga – jest fa\u0142szywe. Trzecia – nie jest ani prawdziwe, ani fa\u0142szywe. Przyjrzyjmy si\u0119 ka\u017cdej z nich.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/631"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=631"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/631\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1784,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/631\/revisions\/1784"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}