jednym z poprzednich wpis\u00f3w<\/a> w komentarzach pojawi\u0142 si\u0119 problem przesy\u0142u informacji w kom\u00f3rkach nerwowych, w komentarzach pad\u0142a mi\u0119dzy innymi kwestia synaps, czyli po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy kom\u00f3rkami (zazwyczaj) nerwowymi, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi informacje przekazuj\u0105 neuroprzeka\u017aniki. Jednym z nich jest serotonina.<\/p>\nSerotonina nale\u017cy do monoamin. Nazwa jest troch\u0119 nielogiczna, bo oznacza dos\u0142ownie pojedyncze aminy, a po pierwsze w nazwach chemicznych grup wyst\u0119puj\u0105cych w cz\u0105steczce w liczbie 1 nie trzeba poprzedza\u0107 przedrostkiem, po drugie zawiera w cz\u0105steczce 2 atomy azotu (te niebieskie na ilustracji powy\u017cej) \u2013 jeden ewidentnie aminowy, a 2 posiadaj\u0105cy troch\u0119 inne w\u0142asno\u015bci z uwagi na zdelokalizowany uk\u0142ad elektron\u00f3w (generalnie aminy zawdzi\u0119czaj\u0105 swe w\u0142a\u015bciwo\u015bci wolnej parze elektron\u00f3w w atomie azotu, kt\u00f3ra to para w pier\u015bcieniu indolowym obecnym w cz\u0105steczce serotoniny tak silnie oddzia\u0142uje z innymi parami, \u017ce ju\u017c taka wolna nie jest). No dobrze, zbytnio si\u0119 czepiam, przynajmniej nie myli si\u0119 z poliaminami. A wi\u0119c sk\u0105d si\u0119 serotonina bierze?<\/p>\n
Z tryptofanu. To jeden z aminokwas\u00f3w, budulc\u00f3w bia\u0142ek. Ser, czekolada, banan\u2026 Wi\u0119kszo\u015b\u0107 aminokwas\u00f3w wyst\u0119puje w\u0142a\u015bciwie w wi\u0119kszo\u015bci bia\u0142ek, cho\u0107 w r\u00f3\u017cnej ilo\u015bci. Spo\u017cywamy wi\u0119c ten tryptofan, wi\u0119kszo\u015b\u0107 idzie na budow\u0119 nowych bia\u0142ek. Cz\u0119\u015b\u0107 zostaje przekszta\u0142cona w serotonin\u0119. Najpierw wkracza hydroksylaza tryptofanowa. Jest to enzym, kt\u00f3ry, jak sama nazwa wskazuje, hydroksyluje tryptofan, czyli przy\u0142\u0105cza do pier\u015bcienia tryptofanu grup\u0119 hydroksylow\u0105 OH (t\u0105 od alkoholi i fenoli, to czerwone na rysuzku powy\u017cej). S\u0105 2 rodzaje tego enzymu. Tak czy inaczej powstaje w ten spos\u00f3b 5-hydroksytryptofan (bo enzym dzia\u0142a na 5. atom w\u0119gla w pier\u015bcieniu tryptofanu). Potem do gry przyst\u0119puje kolejny enzym \u2013 dekarboksylaza aminokwas\u00f3w aromatycznych. C\u00f3\u017c robi?<\/p>\n
Dekarboksyluje, czyli pozbawia zwi\u0105zek grupy karboksylowej (czyli tej obecnej w kwasach karboksylowych). Na pocz\u0105tku mieli\u015bmy aminokwas, po usuni\u0119ciu grupy kwasowej powstaje ju\u017c sama amina, jak to m\u00f3wi\u0105 \u2013 monoamina, dok\u0142adniej 5-hydroksytryptamina (5-HT), czyli serotonina.<\/p>\n
No wi\u0119c ta 5-hyroksytryptamina magazynuje si\u0119 w p\u0119cherzykach neuronu, kt\u00f3ry b\u0119dzie przekazywa\u0142 informacj\u0119, czyli neuronu presynaptycznego (tego przed synaps\u0105). Pomijaj\u0105c skomplikowany proces przekszta\u0142cenia sygna\u0142u elektrycznego biegn\u0105cego wraz z depolaryzacj\u0105 przez neuron na sygna\u0142 chemiczny, generalnie prowadzi on do uwalniania neuroprzeka\u017anika do szczeliny synaptycznej (czyli przerwy mi\u0119dzy dwoma komunikuj\u0105cymi si\u0119 neuronami).<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 cz\u0105steczek serotoniny \u0142\u0105czy si\u0119 z receptorami neuronu postsynaptycznego, kt\u00f3ry odbiera informacj\u0119. S\u0105 r\u00f3\u017cne typy takich receptor\u00f3w \u2013 inny typ le\u017cy w b\u0142onie receptora presynaptycznego (tzw. autoreceptor). W biologii (i medycynie) bardzo wa\u017cne s\u0105 informacje zwrotne. Ale jest co\u015b jeszcze: transporter serotoninowy wychwytuj\u0105cy p\u0142ywaj\u0105c\u0105 sobie w szczelinie synaptycznej serotonin\u0119 i wci\u0105gaj\u0105cy j\u0105 z powrotem do neuronu presynaptycznego.<\/p>\n
W ko\u0144cu za\u015b serotonina ulega rozk\u0142adowi. Uczestnicz\u0105 w nim monoaminoksydazy (MAO), czyli enzymy utleniaj\u0105ce monoaminy. Zamieniaj\u0105 aminowy atom azotu na atom tlenu, przekszta\u0142caj\u0105c aminy w aldehydy. Powstaje aldehyd 5-hydroksyindolooctowy, kt\u00f3ry utlenia si\u0119 nast\u0119pnie do kwasu.<\/p>\n
Fajnie, tylko co z tego? Ot\u00f3\u017c mo\u017cemy na to wp\u0142yn\u0105\u0107. Niedob\u00f3r serotoniny odgrywa do\u015b\u0107 istotn\u0105 rol\u0119 w zaburzeniach depresyjnych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 lek\u00f3w przeciwdepresyjnych dzia\u0142a poprzez hamowanie transportera zawracaj\u0105cego serotonin\u0119 do neuronu, a wi\u0119c usuwaj\u0105cego j\u0105 ze szczeliny synaptycznej. Jak zahamujemy transport zwrotny, wi\u0119cej 5-HT pozostanie w szczelinie i z\u0142apie si\u0119 na receptor postsynaptyczny. Efekt jej dzia\u0142ania b\u0119dzie wi\u0119kszy. Dzia\u0142aj\u0105 w ten spos\u00f3b cho\u0107by popularnie stosowane leki z grupy SSRI (selective serotonin reuptake inhibitors<\/em> \u2013 inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny), jak sertralina czy fluoksetyna. Wiele innych lek\u00f3w r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142a w ten spos\u00f3b opr\u00f3cz wielu innych mechanizm\u00f3w.<\/p>\nZ drugiej strony mo\u017cna zablokowa\u0107 rozk\u0142ad serotoniny przez MAO. W Polsce robi si\u0119 to rzadko, stosuje si\u0119 w\u0142a\u015bciwie tylko 1 lek \u2013 moklobemid. W USA leczy si\u0119 tak wiele cz\u0119\u015bciej. Podobne dzia\u0142anie wykazuje dziurawiec, z pozoru niewinno zi\u00f3\u0142ko, w istocie \u2013 silny \u015brodek wp\u0142ywaj\u0105cy na metabolizm serotoniny. Jednak jego nierozs\u0105dne u\u017cycie mo\u017ce by\u0107 niebezpieczne.<\/p>\n
Ot\u00f3\u017c je\u015bli z 1 strony zatkamy zwrotny wychwyt 5-HT, a z drugiej zablokujemy rozpad, serotonina gromadzi si\u0119 i nie ma co si\u0119 z ni\u0105 sta\u0107. Nadmiar serotoniny wywo\u0142uje zesp\u00f3\u0142 serotoninergiczny, do\u015b\u0107 niebezpieczny. Dlatego lek\u00f3w z obu grup nie wolno \u0142\u0105czy\u0107 (tak, dziurawca te\u017c to dotyczy). Przerwa pomi\u0119dzy odstawieniem jednych a w\u0142\u0105czeniem drugich og\u00f3lnie powinna wynosi\u0107 4 tygodnie, bo lek nie znika w organizmie z chwil\u0105 przyj\u0119cia ostatniej dawki.
\nWiedza o tym, jak dzia\u0142aj\u0105 neuroprzeka\u017aniki, mo\u017ce przynie\u015b\u0107 wiele dobrego, jak cho\u0107by skuteczne leczenie zaburze\u0144 depresyjnych. Z drugiej strony nieprzemy\u015blane dzia\u0142ania mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 niebezpieczne. Jak z m\u0142otkiem. Mo\u017cna wbi\u0107 gwo\u017adzia i mo\u017cna\u2026 wywo\u0142a\u0107 zesp\u00f3\u0142 serotoninergiczny.<\/p>\n
Marcin Nowak<\/p>\n
Ilustracja: Model cz\u0105steczki serotoniny, w\u0142asno\u015b\u0107 publiczna z Wikimedia Commons<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W jednym z poprzednich wpis\u00f3w w komentarzach pojawi\u0142 si\u0119 problem przesy\u0142u informacji w kom\u00f3rkach nerwowych, w komentarzach pad\u0142a mi\u0119dzy innymi kwestia synaps, czyli po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy kom\u00f3rkami (zazwyczaj) nerwowymi, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi informacje przekazuj\u0105 neuroprzeka\u017aniki. Jednym z nich jest serotonina.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,196,204],"tags":[87,378,38,205,376,258,246,381,375,380,377,379,178],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6329"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6329"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6345,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6329\/revisions\/6345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/800px-Serotonin-3D-vdW.png\")
<\/p>\n![Wikimedia Commons<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W jednym z poprzednich wpis\u00f3w w komentarzach pojawi\u0142 si\u0119 problem przesy\u0142u informacji w kom\u00f3rkach nerwowych, w komentarzach pad\u0142a mi\u0119dzy innymi kwestia synaps, czyli po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy kom\u00f3rkami (zazwyczaj) nerwowymi, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi informacje przekazuj\u0105 neuroprzeka\u017aniki. Jednym z nich jest serotonina.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,196,204],"tags":[87,378,38,205,376,258,246,381,375,380,377,379,178],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6329"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6329"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6345,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6329\/revisions\/6345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}](\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Serotonin-3D-vdW.png\"){kind=link}