{"id":652,"date":"2010-11-05T17:20:18","date_gmt":"2010-11-05T16:20:18","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=652"},"modified":"2014-02-17T15:26:54","modified_gmt":"2014-02-17T14:26:54","slug":"inteligenci-i-ptakoluby","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2010\/11\/05\/inteligenci-i-ptakoluby\/","title":{"rendered":"Inteligenci i ptakoluby"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Kiedy\u015b BBC (albo inna stacja) pokaza\u0142o film o angielskim farmerze, kt\u00f3ry w ramach majsterkowania robi\u0142 tory przeszk\u00f3d dla wiewi\u00f3rek. Zwierz\u0119ta musia\u0142y nie\u017ale si\u0119 nagimnastykowa\u0107, \u017ceby zdoby\u0107 orzechy. Pomy\u015bla\u0142em sobie, \u017ce polski robotnik albo ch\u0142op, kt\u00f3ry te\u017c lubi majsterkowa\u0107, raczej naprawi\u0142by stary samoch\u00f3d, ni\u017c zrobi\u0142 co\u015b podobnego. Trudno budowa\u0107 obraz spo\u0142ecze\u0144stwa, opieraj\u0105c si\u0119 na jakim\u015b programie ciekawostkowym, ale taki przyk\u0142ad jednak jest wymowny.<\/p>\n

<\/p>\n

Ludzie jak wy\u017cej s\u0105 wsz\u0119dzie, ale na polskiej wsi ju\u017c raczej spodziewa\u0142bym si\u0119, \u017ce kto\u015b podobny zaj\u0105\u0142by si\u0119 graniem na harmonii albo struganiem \u015bwi\u0105tk\u00f3w, bo w polskiej tradycji hobby zdecydowanie bardziej le\u017cy obcowanie z kultur\u0105 ni\u017c natur\u0105. Akurat rolnik z natur\u0105 (kt\u00f3ra wyjada mu ziarno z paki albo zalewa \u0142\u0105k\u0119) i tak ma w ko\u0144cu du\u017co do czynienia, ale i miejski inteligent jest raczej stworzony do pisania wierszy, wertowania ksi\u0105\u017cek historycznych, czytania Sartre’a i knucia przeciwko oprawcom, ni\u017c do przegl\u0105dania atlas\u00f3w, czatowania z lornetk\u0105 (lub czytania Einsteina).<\/p>\n

Oczywi\u015bcie – ma to swoje uzasadnienie w\u0142a\u015bnie w konieczno\u015bci knucia przeciwko oprawcom, kt\u00f3re \u0142atwiej wyrazi\u0107 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 humanistyczn\u0105 ni\u017c naukow\u0105, ale troch\u0119 szkoda, \u017ce w\u0142a\u015bnie tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o w polskiej historii. Polskiej i w og\u00f3le wschodnioeuropejskiej – znamienne, \u017ce s\u0142owo inteligencja na oznaczenie klasy spo\u0142ecznej w j\u0119zyku angielskim jest zapo\u017cyczeniem z rosyjskiego. W Wielkiej Brytanii taka klasa nie by\u0142a potrzebna, bo mi\u0119dzy feudalizmem a wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105 okres raczkuj\u0105cego kapitalizmu by\u0142 do\u015b\u0107 d\u0142ugi, by wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 nieco innego typu klasy. Przepa\u015bcie mi\u0119dzy brytyjskimi klasami s\u0105 przys\u0142owiowe (czy by\u0142y), ale w istocie nie s\u0105 a\u017c tak straszne (mo\u017ce dzi\u0119ki pewnemu trwa\u0142emu porz\u0105dkowi), podczas gdy polska szlachta i wywodz\u0105ca si\u0119 z niej cz\u0119\u015bciowo inteligencja by\u0142a wybijana w powstaniach i wojnach. Po kolejnych tragediach klasa \u015brednia\/inteligencja musia\u0142a by\u0107 odbudowywana od nowa – albo przejmuj\u0105c jak najbardziej humanistyczne ci\u0105goty, albo wpisuj\u0105c si\u0119 w praktycyzm inteligencji pracuj\u0105cej. Problemy materialne te\u017c raczej pcha\u0142y in\u017cynier\u00f3w i naukowc\u00f3w do dorabiania ni\u017c szukania nietypowych rozrywek. Zw\u0142aszcza gdy nowa inteligencja mia\u0142a korzenie raczej ch\u0142opskie, a przepa\u015bcie mi\u0119dzy tymi klasami nie by\u0142y kapitalistyczne, ale feudalne.<\/p>\n

Z moich obserwacji polskiej wsi pod koniec XX w. wynika, \u017ce ch\u0142opstwo jako tako wie, \u017ce jest wiele gatunk\u00f3w zwierz\u0105t i ro\u015blin, ale nie uwa\u017ca tego za wa\u017cne. Wa\u017cne ptaki to: kura, indyk, kaczka i g\u0119\u015b. Opr\u00f3cz tego s\u0105 bociany, wrony, wr\u00f3ble, skowronki, przepi\u00f3rki, jask\u00f3\u0142ki itp. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mo\u017ce si\u0119 nawet podoba\u0107, zw\u0142aszcza gdy \u0107wierka, a nie kracze, ale \u017cadnego z nich po\u017cytku. Oczywi\u015bcie, ludzie s\u0105 r\u00f3\u017cni i nawet na wsi niekt\u00f3rzy mieli kanarki, ale nie cieszy\u0142o si\u0119 to szczeg\u00f3lnym uznaniem. Gdy kto\u015b ma go\u0142\u0119bie, to, przynajmniej dla zachowania pozor\u00f3w po\u017cyteczno\u015bci, od czasu do czasu powinien z kt\u00f3rego\u015b zrobi\u0107 ros\u00f3\u0142. Dlatego liczy si\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 odr\u00f3\u017cniania odmian ziemniak\u00f3w, bo ka\u017cda ma inny smak, konsystencj\u0119, odporno\u015b\u0107 na gnicie itp., a niewa\u017cne jest odr\u00f3\u017cnianie gatunk\u00f3w skowronk\u00f3w. Gatunki rozr\u00f3\u017cniali za to my\u015bliwi. Wi\u0119kszym presti\u017cem ni\u017c wypchana pospolita kaczka u powa\u0142y mo\u017ce by\u0107 \u015bwistun, kt\u00f3ry jest rzadki, wi\u0119c trudniej go ustrzeli\u0107. A my\u015blistwo to przywilej szlachty, kt\u00f3ra w Polsce zosta\u0142a wybita i zdegradowana. Pasja my\u015bliwska z czasem wyewoluowa\u0142a w pasj\u0119 kolekcjonersk\u0105, a ta z kolei coraz bardziej mog\u0142a si\u0119 wirtualizowa\u0107, gdy gabloty suszonych w\u0142asnor\u0119cznie z\u0142owionych robak\u00f3w ze szpilkami zacz\u0119\u0142y wypiera\u0107 gabloty ze zdj\u0119ciami lub zgo\u0142a mentalne gabloty wspomnie\u0144 satysfakcji z wypatrzenia kolejnych gatunk\u00f3w. W Polsce kolejne tragedie burzy\u0142y ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, ale w Wielkiej Brytanii ta ewolucja sz\u0142a g\u0142adko. W ten spos\u00f3b powsta\u0142 birdwatching – hobby i rozrywka. Sk\u0105d wzi\u0105\u0107 zainteresowanie ptakami w ich r\u00f3\u017cnorodno\u015bci? Trzeba sobie po pierwsze zda\u0107 spraw\u0119 z tej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, a po drugie uzna\u0107 jej istotno\u015b\u0107.<\/p>\n

W moim ostatnim wpisie<\/a> roztrz\u0105sa\u0142em zanik ornitologii jako samoistnej profesji naukowej. Sprawa ta ma i drug\u0105 stron\u0119 – naukowcy zajmuj\u0105 si\u0119 czym innym, ale w ko\u0144cu na Europejskie Dni Ptak\u00f3w zebra\u0142o si\u0119 to prawie 60 tys. os\u00f3b umiej\u0105cych odr\u00f3\u017cni\u0107 dym\u00f3wk\u0119 od okn\u00f3wki. Bycie ptakolubem jest wi\u0119c pasj\u0105 dla niema\u0142ej grupy amator\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 dyskutant\u00f3w przy okazji tamtego wpisu r\u00f3wnie\u017c przyzna\u0142a si\u0119 do ptakolubstwa u siebie lub kogo\u015b bliskiego. W\u015br\u00f3d tych 60 tysi\u0119cy europejskich ptakolub\u00f3w i ornitolog\u00f3w znalaz\u0142o si\u0119 ponad 3000 Polak\u00f3w. To wynik dwukrotnie przewy\u017cszaj\u0105cy \u015bredni\u0105 (EPD zorganizowano w 34 krajach), czyli nie taki z\u0142y, ale zwa\u017cywszy, \u017ce na \u015bredni\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 te\u017c kraje tak ma\u0142e jak Malta, to nie jest te\u017c imponuj\u0105cy. Zw\u0142aszcza, \u017ce w Polsce zaobserwowano 21% osobnik\u00f3w (cho\u0107 to z kolei mog\u0142oby \u015bwiadczy\u0107 o du\u017cej wydajno\u015bci polskich obserwator\u00f3w). W por\u00f3wnaniu z takimi krajami jak Holandia czy Wielka Brytania w Polsce ptakolubstwo to wci\u0105\u017c do\u015b\u0107 ekstrawaganckie hobby. Na Zachodzie birdwatching jest popularnym hobby. Zamiast preparowa\u0107 trofea robi si\u0119 zdj\u0119cia albo przynajmniej wpisuje, nomen omen, ptaszka przy kolejnym gatunku z listy. Gdy si\u0119 zaliczy\u0142o wszystkie gatunki z okolicy, mo\u017cna sobie zam\u00f3wi\u0107 wycieczk\u0119 do ostoi innych gatunk\u00f3w. W ten spos\u00f3b birdwatching sta\u0142 si\u0119 bran\u017c\u0105 przemys\u0142u rozrywkowego, pokrewn\u0105 turystyce (swoj\u0105 drog\u0105 ostatnio pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c innego typu specjalizacje, jak np. geoturystyka, czyli zwiedzanie osobliwo\u015bci geologicznych). Pozostaje wi\u0119c nadzieja, \u017ce Polska, jako paw i papuga narod\u00f3w (ptaki w polskiej kulturze wysokiej!), p\u00f3jdzie za t\u0105 mod\u0105.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/a><\/p>\n

Fot. Alan Vernon, Flickr (CC by)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy\u015b BBC (albo inna stacja) pokaza\u0142o film o angielskim farmerze, kt\u00f3ry w ramach majsterkowania robi\u0142 tory przeszk\u00f3d dla wiewi\u00f3rek. Zwierz\u0119ta musia\u0142y nie\u017ale si\u0119 nagimnastykowa\u0107, \u017ceby zdoby\u0107 orzechy. Pomy\u015bla\u0142em sobie, \u017ce polski robotnik albo ch\u0142op, kt\u00f3ry te\u017c lubi majsterkowa\u0107, raczej naprawi\u0142by stary samoch\u00f3d, ni\u017c zrobi\u0142 co\u015b podobnego. Trudno budowa\u0107 obraz spo\u0142ecze\u0144stwa, opieraj\u0105c si\u0119 na jakim\u015b programie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,43,5,1],"tags":[76],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/652"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=652"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/652\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3516,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/652\/revisions\/3516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=652"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=652"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=652"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}