{"id":6523,"date":"2019-01-24T15:16:21","date_gmt":"2019-01-24T14:16:21","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6523"},"modified":"2019-01-25T00:18:48","modified_gmt":"2019-01-24T23:18:48","slug":"odwracanie-ogonem-czyli-na-cztery-lapy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2019\/01\/24\/odwracanie-ogonem-czyli-na-cztery-lapy\/","title":{"rendered":"Odwracanie ogonem, czyli na cztery \u0142apy"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>M\u00f3j niedawny wpis o kotach prawie niepoluj\u0105cych na szczury<\/a> nie ukaza\u0142by si\u0119, gdyby naukowcom posz\u0142o wszystko zgodnie z planem. Planowali analiz\u0119 zachowania szczur\u00f3w nielaboratoryjnych w \u015brodowisku jako reakcj\u0119 na takie czy inne czynniki eksperymentalne. Pewnie wysz\u0142yby jakie\u015b wyniki, kt\u00f3re po obr\u00f3bce statystycznej da\u0142oby si\u0119 opublikowa\u0107 i do\u0142o\u017cy\u0107 cegie\u0142k\u0119 do budowli ludzkiej wiedzy biologicznej.
\n
\nB\u0105d\u017amy szczerzy – stosunkowo nudn\u0105 cegie\u0142k\u0119, bo nauka w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie jest spektakularnym bieganiem w r\u0119czniku z okrzykiem: eureka! Szanse, \u017ce ten artyku\u0142 bym przeczyta\u0142 i tu zreferowa\u0142, by\u0142yby niewielkie. Tymczasem na teren bada\u0144 dosta\u0142y si\u0119 koty i wywr\u00f3ci\u0142y warunki eksperymentu. Dla ca\u0142ego badania mog\u0142a to by\u0107 katastrofa i zaprzepaszczenie prac przygotowawczych. Badania te oczywi\u015bcie by\u0142y finansowane z grantu. Na badania na tym terenie trzeba by\u0142o uzyska\u0107 pozwolenie. W eksperymencie u\u017cyto sprz\u0119tu bardziej zaawansowanego ni\u017c kamera i pu\u0142apka.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie badacze umieli wykorzysta\u0107 to zaburzenie i nie tylko koty by\u0142y tymi uczestnikami ca\u0142ego badania, kt\u00f3rzy spadli na cztery \u0142apy. Przez to badanie nie tylko nie ponios\u0142o pora\u017cki, ale odnios\u0142o sukces wi\u0119kszy, ni\u017c mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107. A sta\u0142o si\u0119 to nie dzi\u0119ki przemy\u015blanemu planowi, a w\u0142a\u015bciwie przypadkiem.<\/p>\n

Klasycznym przyk\u0142adem takiego przypadku jest odkrycie penicyliny, kiedy to nie do\u015b\u0107 sterylne warunki eksperymentalnej hodowli bakterii pozwoli\u0142y na zainfekowanie po\u017cywki ple\u015bni\u0105. Chyba w og\u00f3le stosunkowo cz\u0119sto lekarstwa odkrywano przypadkiem. Nie zawsze w tak bezbolesny spos\u00f3b. Chocia\u017cby odkrycia, \u017ce iperyty nie tylko s\u0105 \u017cr\u0105ce, ale te\u017c cytotoksyczne, dokonano, obserwuj\u0105c osoby, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y atak z u\u017cyciem gazu musztardowego (iperyt siarkowy), a ostatecznie obserwuj\u0105c ofiary zbombardowania transportu chlormetyny (iperytu azotowego). W ten spos\u00f3b bro\u0144 chemiczna zamieni\u0142a si\u0119 w preparat do chemioterapii.<\/p>\n

Czasem tworzy si\u0119 legendy sugeruj\u0105ce przypadkowo\u015b\u0107 jakiego\u015b wa\u017cnego odkrycia. Chocia\u017cby jab\u0142ko Newtona. Tyle \u017ce Newton rozwija\u0142 swoj\u0105 wizj\u0119 oddzia\u0142ywa\u0144 na odleg\u0142o\u015b\u0107 przez lata, wi\u0105\u017c\u0105c j\u0105 przy okazji z alchemi\u0105 i telepati\u0105. Do tej legendy przyczyni\u0142 si\u0119 sam Newton, twierdz\u0105c, \u017ce owszem, Ziemia oddzia\u0142uje na jab\u0142ko tak samo jak na Ksi\u0119\u017cyc i \u017ce takie rozwa\u017cania snu\u0142 w sadzie, ale nie chodzi\u0142o w tym o to, \u017ce spadaj\u0105ce na g\u0142ow\u0119 jab\u0142ko nagle otworzy\u0142o jak\u0105\u015b klapk\u0119 w umy\u015ble.<\/p>\n

Podobnie z tablic\u0105 Mendelejewa. Co prawda sam Mendelejew rozpocz\u0105\u0142 legend\u0119, m\u00f3wi\u0105c o \u015bnie, w kt\u00f3rym mu si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0142a. Tylko \u017ce pomi\u0119dzy pierwsz\u0105 tablic\u0105, a w\u0142a\u015bciwie tabliczk\u0105, a uk\u0142adem okresowym, kt\u00f3ry zaprezentowa\u0142, jest r\u00f3\u017cnica kilkudziesi\u0119ciu pierwiastk\u00f3w i kilku lat pracy. I zw\u0142aszcza o uhonorowanie tej pracy zacz\u0105\u0142 si\u0119 w pewnym momencie upomina\u0107. Nie ma si\u0119 co dziwi\u0107, gdy kto\u015b si\u0119 napracuje, nie chce, \u017ceby efekt przypisywano w zasadzie \u015blepemu trafowi.<\/p>\n

Mimo to czasem przypadek odwraca kota ogonem, a przynajmniej odwraca tory jakiej\u015b hipotezy, pracy i daje rezultaty prowadz\u0105ce w rejony bardziej obiecuj\u0105ce ni\u017c pierwotnie zak\u0142adane. Cz\u0119\u015bciej chyba jednak jest tak jak w moim przypadku, gdy jeden z badanych p\u0142at\u00f3w ro\u015blinnych sta\u0142 si\u0119 pastwiskiem kr\u00f3w. Co\u015b tam si\u0119 w ko\u0144cu materia\u0142u uda\u0142o zebra\u0107 i wystarczy\u0142o do analiz, ale nerw\u00f3w troch\u0119 te\u017c kosztowa\u0142o. W\u0142a\u015bciwie z dzisiejszej perspektywy widz\u0119, \u017ce to by\u0142aby okazja do zbadania, czemu wbrew podr\u0119cznikowej tezie, \u017ce duzi ro\u015blino\u017cercy prawie nie jedz\u0105 ro\u015blin wodnych, akurat ten gatunek, kt\u00f3ry m.in. bada\u0142em, krowom posmakowa\u0142. Troch\u0119 jednak ju\u017c za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n

fot. Piotr Panek, licencja CC-BY-4.0<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u00f3j niedawny wpis o kotach prawie niepoluj\u0105cych na szczury nie ukaza\u0142by si\u0119, gdyby naukowcom posz\u0142o wszystko zgodnie z planem. Planowali analiz\u0119 zachowania szczur\u00f3w nielaboratoryjnych w \u015brodowisku jako reakcj\u0119 na takie czy inne czynniki eksperymentalne. Pewnie wysz\u0142yby jakie\u015b wyniki, kt\u00f3re po obr\u00f3bce statystycznej da\u0142oby si\u0119 opublikowa\u0107 i do\u0142o\u017cy\u0107 cegie\u0142k\u0119 do budowli ludzkiej wiedzy biologicznej.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6525,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,4,47,1],"tags":[415],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6523"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6523"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6523\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6530,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6523\/revisions\/6530"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6525"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}