{"id":6807,"date":"2019-08-09T19:01:45","date_gmt":"2019-08-09T17:01:45","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=6807"},"modified":"2019-08-09T19:30:08","modified_gmt":"2019-08-09T17:30:08","slug":"kto-sie-cieszy-z-ocieplenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2019\/08\/09\/kto-sie-cieszy-z-ocieplenia\/","title":{"rendered":"Kto si\u0119 cieszy z ocieplenia?"},"content":{"rendered":"

\"\"\"\"Jako dziecko jeszcze w XX w. nad stawami cz\u0119sto widywa\u0142em \u017caby, niekiedy ropuchy, jak si\u0119 poszcz\u0119\u015bci\u0142o, to w Ogrodzie Botanicznym mo\u017cna by\u0142o dostrzec traszki<\/a>. Niekiedy na le\u015bnej drodze uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 padalca. Jednak spotkanie jakiejkolwiek innej jaszczurki czyni\u0142o z tego dnia \u015bwi\u0119to.
\n
\nJaki\u015b czas temu poszed\u0142em na spacer, nie bardzo d\u0142ugi, jakie\u015b 14 km (dok\u0142adnie nie wiem, bo aplikacja w telefonie jest tak dok\u0142adna jak informacje o ilo\u015bci substancji czynnych w lekach zio\u0142owych). Spotka\u0142em w sumie trzy jaszczurki. Efekty wida\u0107 na dw\u00f3ch powy\u017cszych zdj\u0119ciach.<\/p>\n

Kiedy\u015b, je\u015bli ju\u017c spotyka\u0142o si\u0119 w Polsce jaszczurk\u0119 z ko\u0144czynami, by\u0142a to najcz\u0119\u015bciej jaszczurka \u017cyworodna. Nazywa\u0142a si\u0119 wtedy po \u0142acinie Lacerta vivipara<\/em>, po rewolucji w klasyfikacji przeniesiono j\u0105 w 1996 r. do rodzaju Zootoca<\/em>. To prawdopodobnie j\u0105 przedstawia pierwsze z powy\u017cszych zdj\u0119\u0107 (prawdopodobnie, bo w trawie wida\u0107 by\u0142o niedu\u017co). Zwierz\u0119 osi\u0105ga do 16 cm d\u0142ugo\u015bci, z czego do 9,5 przypada na ogon, kt\u00f3ry – jak to jaszczurka \u2013 w razie zagro\u017cenia potrafi odrzuci\u0107 (tzw. autotomia). Ogon wije si\u0119 jeszcze jaki\u015b czas na skutek skurcz\u00f3w mi\u0119\u015bni (to bardzo proste zjawisko, mi\u0119\u015bnie generalnie kurcz\u0105 si\u0119 w spos\u00f3b niezbyt skoordynowany, je\u015bli usun\u0105\u0107 nieustanne hamowanie z m\u00f3zgu, ten sam mechanizm odpowiada za pora\u017cenie spastyczne w sytuacji uszkodzenia g\u00f3rnego neuronu ruchowego) i przyci\u0105ga uwag\u0119 ewentualnego drapie\u017cnika, podczas gdy reszta jaszczurki mo\u017ce spokojnie zwia\u0107 i czeka\u0107, a\u017c jej wyro\u015bnie nowy ogon.<\/p>\n

Zwierz\u0119 ubarwione jest br\u0105zowawo, szarawo, z ja\u015bniejszymi plamkami uk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 we wst\u0119gi, strona brzuszna te\u017c jest ja\u015bniejsza. Sprawia to, \u017ce nie tak \u0142atwo wypatrzy\u0107 jaszczurk\u0119, a szuka\u0107 jej mo\u017cna ju\u017c od lutego\/marca (kiedy budzi si\u0119 ze snu zimowego) na terenie ca\u0142ej Polski. W przeciwie\u0144stwie do innych jaszczurkowatych (Lacertidae) zamieszkuje miejsca ch\u0142odniejsze i wilgotniejsze.<\/p>\n

Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z rozwini\u0119ciem przez ni\u0105 jajo\u017cyworodno\u015bci (nie jest \u017cyworodna, jak wskazywa\u0142aby jej nazwa). Oznacza to, \u017ce jaja rozwijaj\u0105 si\u0119 w organizmie matki – w jej drogach rodnych. Po trwaj\u0105cej trzy miesi\u0105ce ci\u0105\u017cy w lipcu\/sierpniu samica wydaje na \u015bwiat m\u0142ode przypominaj\u0105ce osobniki doros\u0142e.<\/p>\n

Z kolei widniej\u0105cej na drugim zdj\u0119ciu jaszczurki zwinki (Lacerta agilis<\/em>) w poprzednim wieku prawie si\u0119 nie spotyka\u0142o. Mo\u017ce mierzy\u0107 kilkana\u015bcie, a nawet wi\u0119cej centymetr\u00f3w, odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od swej kuzynki ja\u015bniejszym, jaskrawym wr\u0119cz ubarwieniem. Najjaskrawszy jest samiec w porze godowej, kt\u00f3ry krzykliwymi barwami zwraca na siebie uwag\u0119 samicy, bardziej stonowanej i trudniejszej do odr\u00f3\u017cnienia od jaszczurki \u017cyworodnej.<\/p>\n

Zwinka preferuje miejsca cieplejsze i suchsze, dlatego niegdy\u015b spotyka\u0142o si\u0119 j\u0105 rzadko. Rozmna\u017ca si\u0119 ona, jak przysta\u0142o na jaszczurk\u0119, jajorodnie, samica sk\u0142ada jaja do norki w ziemi.<\/p>\n

W ksi\u0105\u017ckach prezentuj\u0105cych polskie gady, np. starej, ale porz\u0105dnej pozycji M\u0142ynarskiego, znale\u017a\u0107 mo\u017cna jeszcze trzeciego przedstawiciela rodziny jaszczurkowatych: jaszczurk\u0119 zielon\u0105 (Lacerta viridis<\/em>). Wi\u0119ksza i w wi\u0119kszym stopniu ubarwiona na zielono od zwinki, w\u0142a\u015bciwie w Polsce ju\u017c nie wyst\u0119puje.<\/p>\n

Znacznie bogatsz\u0105 faun\u0119 jaszczurek oferuj\u0105 kraje po\u0142o\u017cone bardziej na po\u0142udnie. Liczba zamieszkuj\u0105cych tam gatunk\u00f3w jaszczurek jest rz\u0105d wielko\u015bci wi\u0119ksza. Spotyka si\u0119 mur\u00f3wki, jaszczurki tr\u00f3jpr\u0119gie i inne.<\/p>\n

Przyczyna takiego rozmieszczenia jaszczurkowatych le\u017cy oczywi\u015bcie w klimacie. Jaszczurki to zwierz\u0119ta zmiennocieplne, potrzebuj\u0105ce zewn\u0119trznych \u017ar\u00f3de\u0142 ciep\u0142a, by si\u0119 rozgrza\u0107, lubi\u0105ce wygrzewa\u0107 si\u0119 w promieniach s\u0142o\u0144ca. To, \u017ce ostatnio widuj\u0119 je ewidentnie cz\u0119\u015bciej, wynika\u0107 mo\u017ce z jednego w zasadzie powodu: zmian klimatycznych. Jest coraz cieplej, ciep\u0142olubne gatunki z po\u0142udnia zapuszczaj\u0105 si\u0119 coraz dalej na p\u00f3\u0142noc i coraz powszechniej zasiedlaj\u0105 niego\u015bcinne dla nich wcze\u015bniej ch\u0142odne rejony. Przewidywa\u0107 mo\u017cna, \u017ce b\u0119d\u0105 posuwa\u0142y si\u0119 coraz bardziej na p\u00f3\u0142noc, podczas gdy po\u0142udniowe regiony Europy przyjmowa\u0107 b\u0119d\u0105 coraz suchszy i bardziej pustynny klimat. Witajcie jaszczurki!<\/p>\n

Ilustracje: zdj\u0119cia wykonane przez autora<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jako dziecko jeszcze w XX w. nad stawami cz\u0119sto widywa\u0142em \u017caby, niekiedy ropuchy, jak si\u0119 poszcz\u0119\u015bci\u0142o, to w Ogrodzie Botanicznym mo\u017cna by\u0142o dostrzec traszki. Niekiedy na le\u015bnej drodze uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 padalca. Jednak spotkanie jakiejkolwiek innej jaszczurki czyni\u0142o z tego dnia \u015bwi\u0119to.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,54],"tags":[221,112,497,495,496,493,494,73],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6807"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6807"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6807\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6818,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6807\/revisions\/6818"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6807"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6807"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6807"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}