moim zdaniem<\/a> ksi\u0105\u017cki popularnonaukowej wydanej w ostatnich latach, wi\u0119c kiedy ukaza\u0142a si\u0119 jej \u201eKsi\u0105\u017cka o wodzie\u201d, nie mog\u0142em jej nie przeczyta\u0107.<\/p>\n<\/p>\n
O wodzie ju\u017c w \u017cyciu czyta\u0142em du\u017co. Czy wi\u0119c ta ksi\u0105\u017cka mog\u0142a mnie czym\u015b zaskoczy\u0107? I tak, i nie. Rzucaj\u0105c zabawami j\u0119zykowymi, woda to temat rzeka i daje ocean mo\u017cliwo\u015bci, wi\u0119c mo\u017cna j\u0105 opisywa\u0107 z r\u00f3\u017cnych stron. I nie b\u0119d\u0105 to strony podobne do siebie jak dwie krople wody, cho\u0107 ci\u0119\u017cko, \u017ceby by\u0142y tak niepowtarzalne jak dwa p\u0142atki \u015bniegu.<\/p>\n
Nie b\u0119dzie zaskoczeniem, \u017ce najlepiej znam wod\u0119 jako siedlisko \u017cycia. Ka\u017cdy podr\u0119cznik hydrobiologiczny musi mie\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 t\u0142umacz\u0105c\u0105, co tak w\u0142a\u015bciwie wyr\u00f3\u017cnia to \u015brodowisko, \u017ce wymaga traktowania odr\u0119bnego od innych. St\u0105d teksty o tym, jak woda ma zbudowane cz\u0105steczki, jak si\u0119 tworz\u0105 wi\u0105zania wodorowe, jak zachowuje si\u0119 nietypowo w temperaturach bliskich zeru Celsjusza itd. przelatuj\u0119 jednym okiem. To element strasznie wy\u015bwiechtany, ale, pisz\u0105c wi\u0119kszy tekst z wod\u0105 jako wa\u017cnym graczem, nie wolno go pomin\u0105\u0107.<\/p>\n
Po tym koniecznym wst\u0119pie autorka przechodzi do rozdzia\u0142u \u201eWoda i \u017cycie\u201d. Nie jest to ksi\u0105\u017cka hydrobiologiczna, wi\u0119c m\u00f3wi nie tylko o wodzie, w kt\u00f3rej \u017cyj\u0105 wodne organizmy, ale te\u017c o wodzie, kt\u00f3r\u0105 nosz\u0105 wewn\u0105trz wszystkie organizmy, nie tylko wodne. S\u0105 wspomniane bakterie i archeony z gor\u0105cych \u017ar\u00f3de\u0142, kokosy rozsiewane przez pr\u0105dy morskie, p\u0142azy oddychaj\u0105ce mokr\u0105 sk\u00f3r\u0105 i gady, kt\u00f3rych sk\u00f3ra jest dla wody barier\u0105, drzewa zasysaj\u0105ce wod\u0119 dzi\u0119ki parowaniu przez aparaty szparkowe itd. Jest woda jako sk\u0142adnik potu, hemolimfy czy p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego.<\/p>\n
Z punktu widzenia biologa ten rozdzia\u0142 jest dalece niewyczerpuj\u0105cy. Ale to nie ma by\u0107 podr\u0119cznik do biologii. Wyobra\u017cam sobie, \u017ce dla osoby niezwi\u0105zanej na co dzie\u0144 z biologi\u0105 ilo\u015b\u0107 informacji o roli wody w \u017cyciu jest i tak przyt\u0142aczaj\u0105ca. Podobnie z punktem widzenia hydrochemika – ten aspekt wody nie jest za mocno wyeksponowany. Wida\u0107, \u017ce autork\u0119 interesuje obieg w\u0119gla i wody, ale inne cykle (bio)geochemiczne mniej.<\/p>\n
Nast\u0119pny rozdzia\u0142 dotyczy ocean\u00f3w. Dla geoficzyczki, kt\u00f3r\u0105 jest autorka, to pole do popisu. Pr\u0105dy, si\u0142a Coriolisa, El Ni\u00f1o\/La Ni\u00f1a, erozja, abrazja itd. Kolejny za\u015b wody w atmosferze. Tu kr\u0105\u017cenie wody opisane jest przez autork\u0119 z chyba jeszcze wi\u0119kszym zaanga\u017cowaniem. Z kolei to cz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3rej tradycyjna hydrobiologia ju\u017c nie tyka, a przecie\u017c woda w zbiornikach w du\u017cej mierze zale\u017cy od tej, kt\u00f3ra wcze\u015bniej znajduje si\u0119 we wszystkich cirrusach czy cumulusach. Oczywi\u015bcie, nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 opisu, dlaczego woda jest gazem cieplarnianym i dlaczego jej obecna zmienno\u015b\u0107 poziomu w atmosferze nie powoduje kolejnych zmian klimatu.<\/p>\n
Koleje rozdzia\u0142y dotycz\u0105 lodu. Ca\u0142y rozdzia\u0142 jest po\u015bwi\u0119cony lodowi morskiemu i odr\u0119bny lodowi l\u0105dowemu. Tu w\u0105tki biologiczne s\u0105 mniej wyeksponowane, cho\u0107 te\u017c si\u0119 pojawiaj\u0105. Niemniej, \u017cycie kriobiont\u00f3w nie jest przedmiotem tych rozdzia\u0142\u00f3w i raczej mo\u017cna z nich wi\u0119cej dowiedzie\u0107 si\u0119 o martwej cz\u0119\u015bci tego \u015brodowiska. Tak\u017ce bardziej przeno\u015bnie – o lodzie zwanym martwym, co mo\u017cna odnosi\u0107 do niedawnych „pogrzeb\u00f3w” lodowc\u00f3w.<\/p>\n
P\u00f3\u017anej znowu wraca tematyka znana mi z ksi\u0105\u017cek hydrobiologicznych \u2013 rzeki, jeziora i procesy w nich zachodz\u0105ce. Na koniec za\u015b woda w technice \u2013 od k\u00f3\u0142 \u0142opatkowych po armatki i wycinarki wodne czy wod\u0119 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 wychwytywania neutrin czy spowalniania neutron\u00f3w w reaktorach j\u0105drowych.<\/p>\n
Spowalniania, czy, jak pisze autorka \u2013 moderowania. Teraz wi\u0119c troch\u0119 o j\u0119zyku. To j\u0119zyk do\u015b\u0107 lekki, typowy dla grupy spo\u0142ecznej m\u0142odych doros\u0142ych. Moderowanie neutron\u00f3w jest tu por\u00f3wnane do moderowania dyskutant\u00f3w na forach internetowych. Autorka odwo\u0142uje si\u0119 do poj\u0119\u0107 znanych z wirali internetowych (typu ceg\u0142a w pralce) czy udzia\u0142u w imprezach masowych.<\/p>\n
Pojawiaj\u0105 si\u0119 terminy naukowe, ale mniej, ni\u017c mo\u017cna by si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107. Autorka nie pisze o superpozycji elektron\u00f3w w orbitalu, tylko o \u201erodzaju rozmytej chmurki\u201d, kt\u00f3r\u0105 tworz\u0105 elektrony podobne do \u201ebiegaj\u0105cej w k\u00f3\u0142ko postaci z kresk\u00f3wki\u201d. Przy budowie dipolowej cz\u0105steczek pisze, \u017ce one \u201epo prostu nie mog\u0105 si\u0119 powstrzyma\u0107 od machania \u00bbwodorowymi \u0142apkami\u00ab\u201d. To na pewno u\u0142atwia czytanie laikom, cho\u0107 sprawia, \u017ce ksi\u0105\u017ck\u0119 t\u0119 ci\u0119\u017cko b\u0119dzie zacytowa\u0107 jako \u017ar\u00f3d\u0142o naukowe.<\/p>\n
Mnie ten j\u0119zyk odpowiada, ale przyznam, \u017ce nieco przekroczy\u0142o m\u00f3j pr\u00f3g tolerancji pisanie o wodzie ci\u0119\u017cszej i l\u017cejszej. Za pierwszym razem nawet jest to w cudzys\u0142owie, ale potem ju\u017c nie. Rozumiem, \u017ce w potocznym j\u0119zyku tak si\u0119 m\u00f3wi, ale jednak beztroskie uto\u017csamianie ci\u0119\u017caru z g\u0119sto\u015bci\u0105 w tek\u015bcie, co prawda popularyzuj\u0105cym, ale by\u0142o nie by\u0142o – tre\u015bci naukowe, to dla mnie za du\u017co.<\/p>\n
Zatem \u2013 wracaj\u0105c do pocz\u0105tkowego pytania \u2013 w swoim kilkudziesi\u0119cioletnim \u017cyciu przeczyta\u0142em tyle o wodzie w podr\u0119cznikach i magazynach popularnonaukowych, poczynaj\u0105c od jeszcze wydanego w PRL-u zbioru tekst\u00f3w dla dzieci \u201eDlaczego woda jest mokra?\u201d, \u017ce w ksi\u0105\u017cce tej chyba nic nie by\u0142o dla mnie zupe\u0142nie nowym odkryciem. Jednocze\u015bnie, ca\u0142a ta wiedza rozproszona w r\u00f3\u017cnych miejscach, tu znalaz\u0142a si\u0119 w jednym tomie (akurat w moim przypadku w jednym pliku na czytnik e-book\u00f3w). To na pewno by\u0142a wi\u0119c przyjemna rozrywka od\u015bwie\u017caj\u0105ca, a jednocze\u015bnie niewymagaj\u0105ca skupienia wi\u0119kszego, ni\u017c na jakie mo\u017cna sobie pozwoli\u0107 przy je\u017adzie tramwajem do pracy.<\/p>\n
My\u015bl\u0119, \u017ce podobnie mo\u017ce by\u0107 w przypadku innych os\u00f3b jako\u015b zajmuj\u0105cych si\u0119 wod\u0105. By\u0107 mo\u017ce dla nich fragmenty o biologii b\u0119d\u0105 jak dla mnie o r\u00f3\u017cnych odmianach turbin. Dla os\u00f3b spoza wodnego \u015bwiatka to mo\u017ce by\u0107 natomiast bardzo dobre wprowadzenie do tego tematu. Dzi\u0119ki j\u0119zykowi, mo\u017ce to dotyczy\u0107 tak\u017ce m\u0142odzie\u017cy, a nawet dzieci. Mo\u017ce na przyk\u0142ad zach\u0119ci\u0107 do si\u0119gni\u0119cia po bardziej specjalistyczne pozycje. Je\u017celi nie hydro(biolo)giczne ze wzgl\u0119du na temat, to mo\u017ce np. do \u201eNauki o klimacie\u201d ze wzgl\u0119du na autork\u0119.<\/p>\n
Piotr Panek<\/strong><\/p>\nfot. Piotr Panek, licencja CC-BY-SA 4.o<\/a><\/em><\/p>\n <\/p>\n
\n- Aleksandra Karda\u015b (2019) Ksi\u0105\u017cka o wodzie <\/em>Wydawnictwo MG, ISBN 9788377795279<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Aleksandra Karda\u015b jest wsp\u00f3\u0142autork\u0105 \u201eNauki o klimacie\u201d \u2013 najwa\u017cniejszej moim zdaniem ksi\u0105\u017cki popularnonaukowej wydanej w ostatnich latach, wi\u0119c kiedy ukaza\u0142a si\u0119 jej \u201eKsi\u0105\u017cka o wodzie\u201d, nie mog\u0142em jej nie przeczyta\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6756,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,52],"tags":[73,187,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6887"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6887"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6887\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6890,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6887\/revisions\/6890"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6756"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6887"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6887"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6887"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/DSCF8045-1024x768.jpg\")
<\/p>\n